Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кларджети ( ) – ежелгі және ортағасырлық Грузияның провинциясы, қазіргі Түркияның Артвин провинциясының бір бөлігі. Кларджети, Тао провинциясымен және бірнеше басқа шағын аудандармен бірге, ортақ тарихы мен мәдениеті бар, дәстүрлі түрде Тао-Кларджети деп аталатын үлкен аймақты құрады.
Klarjeti ( ) was a province of ancient and medieval Georgia, which is now part of Turkey's Artvin Province. Klarjeti, the neighboring province of Tao and several other smaller districts, constituted a larger region with shared history and culture conventionally known as Tao Klarjeti.
Ерте тарих
Кларджети, Чорохи (Çoruh) өзенімен кесіліп өтеді, Арсиани жотасынан батысқа қарай, Қара теңізге қарай созылып, маңызды бекінілген сауда қаласы Артанюжиде (қазіргі Ардануч) орналасқан. Солтүстік шекарасында Шавшети мен Нигали, оңтүстік шекарасында Тао жатыр. Бұл аймақ шамамен классикалық дереккөздердегі Холарзенеге (Χολαρζηνή, Καταρζηνή) және ертедегі Урарт жазбаларындағы Каţarza немесе Quturza-ға сәйкес келеді. Кларджети – Иберия патшалығының оңтүстік-батыстағы провинцияларының бірі, ол б.з.д. 3-ші ғасырда Кавказ саяси картасында пайда болды және ортағасырлық грузин жылнамаларына сәйкес, Фарнавазид әулеті тарапынан басқарылды. Б.з.д. 2-ші ғасырдан б.з. 3-ші ғасырына дейін Кларджети және басқа да көршілес аймақтар Иберия мен Армения патшалықтары арасында даулы болды (армяндар Кларджетиді Кļarjk' деп білді), және бір мемлекеттен екіншісіне ауысып отырды. 370 жылдардағы Иберияның Рим және Сасанид империялары арасындағы бөлінісінде Кларджети біріншісіне көшті, бірақ ол провинция ретінде ме вассал ретінде болғаны белгісіз. Иберияның хосроид патшасы Вахтанг I-нің римдік ханшайымы Еленамен некелесуі, ибериялықтарға шамамен 485 жылы провинцияны қайтаруға мүмкіндік берді. Одан кейін Кларджети Вахтангтың кіші ұлдары мен олардың римге жақын ұрпақтарының иелігінде қалды, олар Гуарамидтер әулетін құрды және шамамен 786 жылға дейін Кларджети мен Джавахетиде билік етті, содан кейін Гуарамидтердің иеліктері Багратиони әулетінен туған туыстарына өтті.
Klarjeti, traversed by the Chorokhi (Çoruh), stretched from the Arsiani Range westwards, towards the Black Sea, and was centred in the key fortified trading town of Artanuji (now Ardanuç). It was bordered by Shavsheti and Nigali on the north, and Tao on the south. The region roughly corresponds to Cholarzene (Χολαρζηνή, Καταρζηνή) of Classical sources and probably to Kaţarza or Quturza of the earlier Urartian records. Klarjeti was one of the south westernmost provinces of the Kingdom of Iberia, which appeared on the Caucasian political map in the 3rd century BC and was ruled—according to the medieval Georgian chronicles—by the Pharnavazid dynasty. From the 2nd century BC to the 3rd century AD, Klarjeti as well as some other neighboring lands were contested between the kingdoms of Iberia and Armenia (Armenians knew Klarjeti as Kļarjk'), and passed to and fro from one state to the other. In the 370s division of Iberia between the Roman and Sasanian empires, Klarjeti passed to the former, but it is unknown whether as a province or as a vassal. The marriage of the Chosroid king Vakhtang I of Iberia to the Roman princess Helena seems to have enabled the Iberians to regain the province c. 485. Thereafter, Klarjeti remained in the possession of Vakhtang's younger sons and their romanophile descendants who formed the house of Guaramids and maintained themselves in Klarjeti and Javakheti until c. 786, when the Guaramid possessions passed to their resurgent cousins from the Bagrationi family.
Кларджети герцогтігі
Багратиони әулеті аймақта экономикалық өркендеу мен мәдени жаңғыру кезеңін басқарды. Артанжуиде жиналған салықтар Багратиони билігінің күшеюіне маңызды фактор болды. Араб шапқыншылығынан қираған Кларджети қайтадан халқымен толықты, грузин монахы Григорий Ханцтаның (759 – 861) бастаған ірі монахтар қозғалысының көмегімен христиан мәдениетінің маңызды орталығына айналды. 870 жылға таман Кларджети грузин Багратиони билеушілерінің үш негізгі тармағының бірінің мұрагерлік иелігіне айналды. Бұл әулет ортағасырлық грузин деректерінде Кларджети билеушілері (კლარჯნი ხელმწიფენი, klarjni khelmts'ip'eni) деп белгілі болды. Бірақ 1010 жылы біріккен Грузияның тұңғыш патшасы Баграт III олардан иелікті тартып алды. Баграт III бұл жерді Абусеридзе әулетіне сыйлады. Кларджети 11 ғасырдың соңындағы Селжүктердің шабуылдарынан толыққанды қалпына келе алмады, ал 13 және 14 ғасырлардағы моңғолдар мен Тимурдың шапқыншылықтары оның құлдырауына себеп болды. 15 ғасырда Грузия патшалығының бөлінуінен кейін Кларджети Месхетия князьдеріне өтті, бірақ 1551 жылы Османлы империясының басып алуы салдарынан олар бұл аймақты жоғалтты.
The Bagrationi dynasty presided over a period of economic prosperity and cultural revival in the area. The taxes collected at Artanuji were a major factor in the rise of the Bagrationi power. Deserted in an Arab invasion, Klarjeti was repopulated and developed into a major centre of Christian culture aided by a large scale monastic movement initiated by the Georgian monk Gregory of Khandzta (759 – 861). Around 870, Klarjeti became a hereditary fiefdom of one of the three principal branches of the Georgian Bagrationi rulers. This line—known in the medieval Georgian records as the Sovereigns of Klarjeti (კლარჯნი ხელმწიფენი, klarjni khelmts'ip'eni)—was eventually dispossessed by their cousin Bagrat III, the first king of a unified Georgia, in 1010. Bagrat III granted area to the Abuserisdze family. Klarjeti never fully recovered from a series of Seljuk attacks later in the 11th century and further declined in the Mongol and Timur's invasions in the 13th and 14th century. After the partition of the Kingdom of Georgia in the 15th century, Klarjeti passed to the princes of Meskheti who lost the area to the Ottoman conquest in 1551.