Кіріспе
Британдық басқарудағы Палестинадағы Жоғарғы мұсылман кеңесі (SMC; المجلس الإسلامي الاعلى) – мұсылман қауымының істерін басқаратын ең жоғары орган. Ол жоғары комиссардың кеңес алуы үшін мұсылмандар мен христиандардан құрылған консультативтік орган құру мақсатымен құрылды. Алайда, мұсылман лидерлері өз қауымының діни істерін, әсіресе діни сенімдерге (вакф) және шариғат соттарына қатысты мәселелерді қадағалайтын тәуелсіз кеңес құруды көздеді. Британдықтар бұл ұсыныстарды қабылдап, уақф қорларын, жетімдер қорларын және шариғат соттарын басқаратын, сондай-ақ мұғалімдер мен уағыздаушыларды тағайындайтын SMC-ні құрды. SMC 1951 жылдың қаңтарына дейін қызмет етті, содан кейін Иордания таратып, оның функцияларын Иорданияның Ауқаф министрлігіне жүктеді. 1967 жылы SMC Израильдің діни қауымдастық жүйесіндегі мүшелерінің жеке мәртебесіне қатысты мәселелер бойынша Израильдегі мұсылман қауымының сот органы ретінде қайта құрылды. Ресей Федерациясы және Кения сияқты бірнеше елде мұсылман істерін басқаратын бірнеше Жоғарғы мұсылман кеңестері бар.
The Supreme Muslim Council (SMC; المجلس الإسلامي الاعلى) was the highest body in charge of Muslim community affairs in Mandatory Palestine under British control. It was established to create an advisory body composed of Muslims and Christians with whom the High Commissioner could consult. The Muslim leaders, however, sought to create an independent council to supervise the religious affairs of its community, especially in matters relating to religious trusts (waqf) and shariah courts. The British acceded to these proposals and formed the SMC which controlled waqf funds, the orphan funds, and shariah courts, and responsible for appointing teachers and preachers. The SMC continued to exist until January 1951, when it was dissolved by Jordan and its function transferred to the Jordanian Ministry of Awqaf. A SMC was reconstituted in the occupied territories in 1967 as the judicial authority of the Muslim community in Israel in matters of personal status of its members under Israel's confessional community system. There are several Supreme Muslim Councils which administer Muslim affairs in several countries, for example in the Russian Federation and Kenya.
Британдық мандат дәуірі
Палестинаның жоғарғы комиссары Герберт Сэмюэл 1921 жылғы желтоқсанда (Британдық Палестина мандатының басталуын күтіп, ол 1923 жылғы қыркүйекке дейін басталмады) Палестинадағы барлық мұсылман уақфтары мен шариғат соттарына билік ететін Жоғарғы мұсылман кеңесін құру туралы бұйрық шығарды. Ол президент және төрт мүшеден – барлығы бес мүшеден тұратын болды, олардың екеуі Иерусалимнің Османдық округін, ал қалған екеуі Наблус және Акра округтерін білдіретін болды. Олардың барлығы мемлекеттік және уақф қаражатынан жалақы алатын еді. SMC-нің бюджеті 50 000 фунт стерлинг құрады. 1922 жылғы 9 қаңтарда өткен алғашқы сайлауда соңғы Осман парламентінің 53 сайлаушысы Хадж Амин әл-Хусейниді 47 дауыстың 40-ымен президент етіп сайлады. Басқа мүшелері – Мұхаммед Эфенди Мурад, Абд әл-Латиф Бей Салах, Саид әл-Шава және Абд әл-Латиф әл-Даджани. Әмин әл-Хусейни бұрын, оның жартылай бауыры Камил әл-Хусейнидің 1921 жылғы 31 наурызда қайтыс болуынан кейін, Сэмюэл оны Иерусалимнің бас мүфтиі етіп тағайындаған еді. Әмин әл-Тәмими Әмин әл-Хусейни шетелде болған кезде президент міндетін атқарушы болып тағайындалды. Тағайындалған хатшылар – Абдалла Шафиқ және Мұхаммед әл-Афифи. 1928 жылдан 1930 жылға дейін хатшылық қызметін Әминнің туысы Джамал әл-Хусейни, Сад әл-Дин әл-Хатиб атқарды, ал кейіннен Әмин әл-Хусейнидің тағы бір туысы Әли әл-Хусейни, Аджай Нувайхид (друз) кеңесші болып тағайындалды. SMC президентінің Палестинадағы барлық мұсылман лауазымды тұлғаларды жұмысқа алу құқығы болды. Англо-американдық комитет оны қуатты саяси машина деп сипаттады. Әмин әл-Хусейнидің SMC президенті лауазымындағы қызметіне непотизм мен жақын туыстық сезімдер үлкен рөл атқарды. Келесі сайлаулар 1926, 1929 және 1930 жылдары өтті, бірақ 1926 жылғы сайлау Жоғары сот тарапынан жойылды және оның мүшелері мандатты үкімет таңдады. Араб жоғары комитеті 1936 жылғы араб көтерілісінің басталуынан кейін, 1936 жылғы 25 сәуірде құрылды. Әмин әл-Хусейни президент болды, сондай-ақ Жоғарғы мұсылман кеңесінің бірнеше мүшелері, оның ішінде Джамал әл-Хусейни мен Якуб әл-Гусейни кірді. АХК 1937 жылғы 1 қазанда Галилеяның аудандық комиссары Льюис Йелланд Эндрюстің 26 қыркүйекте әл-Қассам тобының Галилеялық мүшелері тарапынан өлтірілуінен кейін тыйым салынды. Британдықтар АХК мүшелерін, соның ішінде АХК құрамында болған SMC мүшелерін қамауға кірісті, бірақ Әмин әл-Хусейни қамаудан қашу үшін елден қашып кетті. Әмин әл-Хусейнидің Жоғарғы мұсылман кеңесінің президенті лауазымы тоқтатылды. SMC жұмысын жалғастырды, бірақ оның құзыреті мен құрылымы қайта құрылды. Уақф және шариғат сот жүйесіне мемлекеттік бақылау орнатылды, ал діни лауазымдарға барлық тағайындаулар Жоғарғы комиссардың мақұлдауымен жасалды.
Мандаттық кезеңнен кейінгі кезең
SMC британдықтардың билігінде әрі қарай жұмыс істеді, бірақ Иордания Иерусалимді басып алғаннан кейін 1948 жылы таратылды. Жоғарғы мұсылман кеңесі 1951 жылдың қаңтарында Иордания тарапынан таратылып, барлық палестиналық вақф (қайырымдылық мекемелер) мен сот жүйесі Иорданияның Ауқаф министрлігінің бақылауына берілді. SMC Израиль территориясына өткен аймақтардағы кең аумақты мүліктерінен айырылып, бұрыннан-ақ әлсіреген еді.
Ағымдағы жағдай
Жоғарғы мұсылман кеңесі 1967 жылы алты күндік соғыстан кейін Израиль билігі астында Иерусалимде қайта құрылды. Ол Израильдегі мұсылман қауымының мүшелерінің жеке мәртебесіне қатысты мәселелер бойынша Израильдің діни қауымдық жүйесіндегі сот органы болып табылады. Хасан Тахбуб 1993–1998 жылдары ЖМК төрағасы, ал 1994–1998 жылдары Палестина билігінде Вақф және діни істер министрі болды. 2006 жылы Наиф Раджуб Вақф ісіне жауапты Палестина министрі болды.