Кіріспе
Бахаи дінінің 20 ғасырдың басында саяхаттап үйретушісі Марта Луиза Рут (1872 жылдың 10 тамызы – 1939 жылдың 28 қыркүйегі) – 20 ғасырдың басында Бахаи дінінің американдық саяхаттап үйретушісі. 1909 жылы сенімін білдіргеннен бастап, отыз жыл өткен соң қайтыс болғанға дейін ол әлемді төрт рет аралап шықты. Бахаи дінінің сол кездегі басшысы Шоги Эффенди оны "бірінші Бахаи ғасырындағы ең көрнекті саяхаттап үйретуші" деп атады және оны қайтыс болғаннан кейін "Істің Қолшысы" деп тағайындады. Ол мемлекет басшыларымен және басқа да қоғамдық тұлғалармен көптеген кездесулер өткізгенімен, ерекше маңызға ие болғаны – Бахауллаһты қабылдаған алғашқы патшайым деп есептелетін Румыния королевасы Маримен болған қарым-қатынасы.
Martha Louise Root (August 10, 1872 – September 28, 1939) was an American traveling teacher of the Baháʼí Faith in the early 20th century. From the declaration of her belief in 1909 until her death thirty years later, she went around the world four times. Shoghi Effendi, then head of the Baháʼí Faith, called her "the foremost travel teacher in the first Baháʼí Century", and named her a Hand of the Cause posthumously. Known for her numerous visits with heads of state and other public figures, of special importance was her interaction with Queen Marie of Romania, considered the first royal to accept Baháʼu'lláh.
Ерте өмір
Марта Рут 1872 жылдың 10 тамызында Огайо штатының Ричвуд қаласында Тимоти мен Нэнси Рут отбасында дүниеге келді және баптист шіркеуінде тәрбиеленді. Оның Кларенс және Клод есімді екі ағасы болған. Ол туғаннан кейін көп ұзамай отбасы Пенсильвания штатының Кембридж-Спрингс қаласына көшіп келді, онда әкесі сүт фермасын басқарды. Марта, Мати деп танылған, қалыпты қыз емес еді, себебі оның қызығушылығы үй шаруасынан гөрі кітаптарға бағытталған, ал 14 жасында Ниагара шарлауына саяхаттауға жеткілікті ақша тапты. Ол орта мектепте және жоғары оқу орнында өзін ерекше көзге түсірді, Оберлин колледжіне оқуға түсті, онда өзінің жеке білім бағдарламасын жасады; содан кейін Чикаго университетіне қабылданып, 1895 жылы әдебиет саласындағы диплом алды.
Жазушылық мансап
Ол диплом алғаннан кейін сабақ бергенмен, көп ұзамай оны тастап, түрлі газеттерге мақала жазуды бастады. 1900 жылдың жазында ол «Питтсбург Хроникал Телеграф» газетінде қоғамдық өмірге қатысты редактор болып жұмыс істеді, ал күзде «Питтсбург Диспетчер» газетінде жұмыс істеді. Содан кейін ол автомобильдер туралы жазуға кірісіп, осының арқасында Францияға, содан кейін Питтсбургке барды.
Бахаи дініне кірісу
1908 жылы ол Питтсбургтегі бір мейрамханада Рой Вильгельмнің қасиетті жердегі Аккадағы ‘Абдул-Баха және бахаилерге жасаған сапары туралы, сондай-ақ ол адамзаттың бауырмалдығын белсенді түрде насихаттайтын басқа діндердің өкілдерімен қалай кездескенін айтқанын естіді. Бұл әңгіме Мартаға әсер етті, ол Ройден сұрақтар қойды, ол оған бахаи әдебиетін берді. Дінді зерттеу кезінде ол Чикагода Торнтон Чейз және Артур Агню сияқты бахаи қауымының бірнеше мүшелерімен танысты. 1909 жылы ол Бахаулланың ілімдеріне аданып, сенімін білдірді. Осы кезеңде ол газетке мақалалар жазуын жалғастырды, сондай-ақ 1909 жылы Питтсбург Пост газеті үшін бахаи дінінің тарихы мен ілімдері туралы толыққанды мақала жазды. Ол сондай-ақ 1911 жылы Чикагода өткен бахаилердің алғашқы жылдық құрылтайына қатысты.
Абдул-Баханың АҚШ-қа сапары
1911 және 1912 жылдары Бахаи дінінің негізін қалаушысының ұлы Абдул-Баха АҚШ және Канадаға сапар жасады. Марта Абдул-Баханың көптеген сөздерін тыңдап, Питтсбургтегі сөйлеуін ұйымдастырды. Осы кезеңде Мартада кеуде безінің қатерлі ісігі анықталды, бірақ Абдул-Баханың кеңесімен ол көп жылдар бойы ремиссияға енді.
Әлемдік саяхат және оқыту
'Абдул-Бахамен кездескеннен кейін Мартаға оның Әкесінің ісі және үйретілгендері туралы түсіндірмелері терең әсер етті, содан кейін ол Бахаи Дінінің үйретілгендерін тарату үшін сапарларын бастады. Ол өзінің кішкентай бойы, ақшаның жетіспеуі және нашар денсаулығы оны тоқтатуға мүмкіндік бермеді. Ол 1915 жылдың 30 қаңтарында АҚШ-тан кетіп, Еуропаның бірнеше еліне сапар жасағаннан кейін Палестинаға және Бахаи қасиетті орындарына баруды қалады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан бара алмады. Оның орнына ол Мысырға сапар шекті және онда алты ай тұрды. Сол уақытта ол газет мақалаларын жазды. Содан кейін ол Бомбейге, Рангунға, Жапонияға және Гавайиге сапарлады. 1915 жылдың 29 тамызында Сан-Францискоға жеткенде ол құрлықтық Америка Құрама Штаттарына оралды. АҚШ-та бес жыл болғаннан кейін, ол 1920 жылы Канадаға сапар шегіп, Сент-Джон, Монреаль, Лондон және Сент-Томас қалаларын аралады, онда оқыту бағдарламаларын ұйымдастырды. Содан кейін ол Мексикаға, одан кейін Гватемалаға барды, онда президентпен кездесуі жоспарланған, бірақ саяси төңкеріс салдарынан кездесу өте алмады. 1921 жылға қарай оның сүт безінің қатерлі ісігі таралып, ол жиі ауырып жүрді; сонымен қатар оның әкесінің денсаулығы да нашарлап, оның саяхаттары шектеліп қалды.
Орта жастары
1922 жылы 3 қарашада әкесі қайтыс болғаннан кейін, Марта 50 жасында қайта саяхатқа шықты. Бахаулланың үйретіктерін және Бахаи дінін тарату мақсатымен ол АҚШ-тың, Канаданың, Жапонияның және Қытайдың көптеген аймақтарын аралады. Одан кейін ол Австралияға, Жаңа Зеландияға, Тасманияға және Гонконгқа сапар шегіп, Бахаи пионерлеріне Бахаи дінін үйретуге көмектесті. Сосын Оңтүстік Африкаға барып, бірнеше радио хабарламалар берді. Ол сондай-ақ эсперанто тілін үйреніп, эсперантоның авторы Людвиг Заменгофтың қызы Лидия Заменгофпен кездесті, ол кейін Бахаи дініне кірді.
Марта Рут және Румынияның королевасы Мари
1926 жылдың қаңтар айында Марта Бухарестке келді, онда Мария патшайымымен кездесе алмайтынын естіген соң, оған Абдул-Баханың суреті мен «Бахаулла және жаңа дәуір» кітабын жіберді. Түнгі сағат 3-ке дейін оқығаннан кейін Мария Мартаны Контрочени сарайында қабылдауға шақырды, ал алғашқы сәлемдесуден кейін Марияның бірінші сөзі: «Мен осы ілімдер бүгінгі әлемнің проблемаларын шешеді деп сенемін!» Мартамен болған байланысы нәтижесінде Мария Хёрст пен Солтүстік Америка газеттер альянсы үшін Бахаи дінін қолдайтын мақала жариялады, ол үшін ол өзінің колонкаларын жаза бастады; және 4 мамырда Торонто Стар газетінде Бахаи дінін мақтап, Марта туралы айта келе, былай деп жазды: «Бір әйел кеше маған кітап әкелді. Мен оны үлкен әріппен жазамын, себебі ол махаббат пен ізгілік, күш пен сұлулыққа толы ұлы кітап. Ол барлық жек көрушілік, интрига, күдік, тіпті сөздер, тіпті агрессивті патриотизмнің Құдайдың бірден-бір маңызды заңынан тыс екенін үйретеді, ал ерекше сенімдер – сыртқы нәрселер ғана, ал құдайлық махаббатпен соққан жүрек ру немесе нәсілді білмейді. Бұл – Мәсіхтің хабары, жаңадан, шамамен сол сөздермен, бірақ бірінші жыл мен бүгінгі күн арасындағы мың жылдан астам уақытқа бейімделген. Егер Бахаулла немесе Абдул-Баха есімдері сіздің есіңізге түсіп қалса, олардың жазбаларын қабылдамаңыз. Олардың кітаптарын іздеңіз және олардың ғажайып, бейбітшілік әкелетін, махаббат тудыратын сөздері мен сабақтары маған сіңгендей, сіздің де жүректеріңізге сіңсін». Марта Мария патшайымымен тағы жеті рет кездесті. Екінші кездесу 1927 жылы Синайдағы Пелисор сарайында, ал 1928 жылдың қаңтарында Белградтағы патша сарайына сапар жасады. Төртінші кездесу 1929 жылдың қазан айында Қара теңіздегі Балчиктегі королеваның жазғы сарайы «Техна Юва» болды. 1932 жылдың тамызында және 1933 жылдың ақпанында Марта Рут Венаға жақын Модлингтегі ханшайым Илеананың (содан кейін Австрияның архигерцогинясы Антон) үйінде қабылданды. 1933 жылдың 31 қаңтарында Мария өзінің күнделігінде Мартамен болған кездесу туралы былай деп жазды: «Бахаи дінінің ынталы Марта Рут түскі асқа келді. Осы жұқа, көзге түспейтін орта жастағы әйелдің қалайша ілімді таратып, кітаптар жариялап, көптеген адамдармен байланыс жасап, тыныш жолмен табысқа жететіні таң қалдырады. Бұл таңғажайып. Ол – қамқорлықты білдіретін адам және бүгін біз оны жеке қабылдадық». Мартаның Мария патшайымымен соңғы екі кездесуі 1934 жылдың ақпанында және 1936 жылдың ақпанында Контрочени сарайында өтті. Марта Мария патшайымымен болған кездесулерін Бахаи әлемінің VI томында сипаттады, соның ішінде Бахаи әлемінің IV томының бетіне алынған Марияның мәлімдемесі: «Бахаи ілімі бейбітшілік пен түсінікті әкеледі. Ол – үміт сөздерін ұзақ іздегендерді біріктіретін кең құшақ. Ол барлық бұрынғы ұлы пайғамбарларды қабылдайды, басқа діни сенімдерді жоймайды және барлық есіктерді ашық қалдырады. Көптеген конфессиялардың жандарындағы үздіксіз жанжалдардан қайғырып, бір-біріне төзімсіздік танытудан шаршап, Бахаи ілімінен Мәсіхтің шынайы рухын, жиі жоққа шығарылған және дұрыс түсінілмегенін таптым. Қайшылық орнына бірлік, айыптау орнына үміт, жек көру орнына махаббат және барлық адамдар үшін үлкен сенімділік».
Киелі жерге сапар
1925 жылы Марта Рут бахай дінінің қасиетті жеріне сапар шегіп, Бахийих Ханум мен Шоги Эффендимен кездесті. Одан кейін ол Ұлыбритания, Германия, Грекия, Югославия және Чехословакияға барып, бахай дінін тағы да таратумен айналысты. Содан кейін ол Иранға сапар жасады, тіпті Шоги Эффенди одан бас тартуды ұсынғанмен. Ол шаһ Реза хан Пахлавимен кездесуді үміттене білді, бірақ бұл жоспары орындалмады.
Кейінгі жылдар
1930 жылы ол Жапония императоры Хирохитомен кездесуді қалады, бірақ АҚШ шенеуніктері оның жолына тосқауыл қойды. Оның орнына императорға бахаи дінінің кітаптары мен басқа да сыйлықтар жіберді. Денсаулығы нашарлаған жағдайда да ол сабақ беруді тоқтатпады, 1937 жылы Гавайи, Қытай және Үндістанға сапар жасады. 1938 жылы Гавайиге қайтып оралды және 1939 жылдың 28 қыркүйегінде дүниеден өтті.