Хуа Логэн: Қытай математигі, саяхатшы, сандар теориясына үлкен үлес қосып, Қытай математикасын дамытқан. Чен Цзинжуньді тәрбиелеген. Экономикаға да әсер еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай математигі және саясаткері (1910–1985)
Chinese mathematician and politician (1910–1985)
Хуа Луоген немесе Хуа Луо Кэн (; 12 қараша 1910 – 12 маусым 1985) – қытай математигі және саясаткері, сандар теориясына қосқан маңызды үлесімен және Қытай Халық Республикасында математикалық зерттеулер мен білім беруді басқарғандығымен танымал. Ол Голдбах болжамы бойынша ең белгілі нәтиже – Чен теоремасын дәлелдеген көрнекті математик Чен Цзиньрунды анықтап, оны тәрбиелеуге үлкен үлес қосты. Сонымен қатар, Хуаның математикалық оптимизация және операциялық зерттеулер жөніндегі кейінгі жұмыстары Қытай экономикасына зор әсер етті. 1982 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Ол 1-ден 6-ға дейінгі Ұлттық халық съезінің тұрақты комитетінің мүшесі, Қытай Халық саяси кеңесшіл конференциясының VI Ұлттық комитеті төрағасының орынбасары (1985 жылғы сәуірде) және Қытай демократиялық лигасының төрағасының орынбасары (1979) болып сайланды. 1979 жылы Қытай коммунистік партиясына мүше болды. Хуа ресми университет білімі алмаған. Оған бірнеше құрметті докторлық дәреже берілгенімен, ол ешбір университеттің дипломын алмаған. Шындығында, оның ресми білімі 6 жылдық бастауыш мектеп және 3 жылдық орта мектеппен шектелген. Осы себепті, Сюн Цинлай Хуаның ерте мақалаларының бірін оқығаннан кейін оның математикалық қабілетіне таң қалды және 1931 жылы оны Цинхуа университетінде математиканы оқуға шақырды.
Hua Luogeng or Hua Loo Keng (; 12 November 1910 – 12 June 1985) was a Chinese mathematician and politician famous for his important contributions to number theory and for his role as the leader of mathematics research and education in the People's Republic of China. He was largely responsible for identifying and nurturing the renowned mathematician Chen Jingrun who proved Chen's theorem, the best known result on the Goldbach conjecture. In addition, Hua's later work on mathematical optimization and operations research made an enormous impact on China's economy. He was elected a foreign associate of the US National Academy of Sciences in 1982. He was elected a member of the standing Committee of the first to sixth National people's Congress, Vice chairman of the sixth National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference (April 1985) and vice chairman of the China Democratic League (1979). He joined the Chinese Communist Party in 1979. Hua did not receive a formal university education. Although awarded several honorary PhDs, he never got a formal degree from any university. In fact, his formal education only consisted of six years of primary school and three years of secondary school. For that reason, Xiong Qinglai, after reading one of Hua's early papers, was amazed by Hua's mathematical talent, and in 1931 Xiong invited him to study mathematics at Tsinghua University.
Алғашқы жылдары (19101936)
Хуа Луоген 1910 жылғы 12 қарашада Цзянсу провинциясының Цзиньтань қаласында дүниеге келген. Хуаның әкесі шағын кәсіпкер болған. Хуа орта мектепте дарынды математика пәнінің мұғалімімен танысқан, ол оның қабілетін ерте байқап, оны күрделі мәтіндерді оқуға ынталандырған. Орта мектепті бітірген соң Хуа Шанхай қаласындағы Қытай кәсіптік колледжіне түскен. Колледждің оқу ақысы төмен болғанымен, тұрмыстық шығындар оның қаржысына шамасы келмейтін, сондықтан Хуа бітіруге бір семестр қалғанда оқудан шығуға мәжбүр болды. Шанхайда жұмыс таба алмағаннан кейін Хуа 1927 жылы үйіне қайтып, әкесінің дүкеніне көмектесті. 1929 жылы Хуаға ішек қызбасы ауруы жұққан және ол жарты жыл бойы төсекке жатқан. Аурудың салдарынан оның сол аяғы жартылай сал болып, қозғалысы өмірінің соңына дейін қиын болды. Орта мектептен кейін Хуа математиканы өздігінен, бар кітаптарымен оқып, жоғары мектептің және бакалавриаттың математика курсын меңгерді. Хуа Цзиньтаньға оралған кезде ол тәуелсіз математикалық зерттеулермен айналысып, алғашқы еңбегі – «Штурм теоремасы бойынша зерттеулер» 1929 жылғы желтоқсанда Шанхайдың «Science» журналында жарияланды. Келесі жылы Хуа сол журналдағы қысқаша хабарламасында 1926 жылғы бесінші дәрежелі теңдеуді шешкен деген мақаланың негізгі қателіктері бар екенін көрсетті. Хуаның нақты талдауы Пекин қаласындағы Цинхуа университетінің профессоры Сюнь Цинлайдың назарына ілікті, және 1931 жылы Хуа, формальды білімі болмаса да, және бірнеше оқытушылардың наразылығына қарамастан, математика кафедрасына шақырылды. Цинхуада Хуа кітапханада клерк болып жұмыс істеді, содан кейін математика бойынша ассистент болып ауысты. 1932 жылдың қыркүйегінде ол оқытушы болды, ал екі жылдан кейін, тағы онға жуық мақала жариялағаннан кейін, лектор дәрежесіне көтерілді. 1935–1936 жылдары Жак Адамар мен Норберт Винер Цинхуаға келді, Хуа екеуінің де лекцияларын құлшыныспен тыңдап, жақсы әсер қалдырды. Винер одан кейін Англияға сапар шегіп, Г.Х. Хардиге Хуа туралы айтты. Осылайша Хуа Англияның Кембридж қаласына шақырылып, екі жыл бойы онда тұрды.
Hua Luogeng was born in Jintan, Jiangsu on 12 November 1910. Hua's father was a small businessman. Hua met a capable math teacher in middle school who recognized his talent early and encouraged him to read advanced texts. After middle school, Hua enrolled in Chinese Vocational College in Shanghai, and there he distinguished himself by winning a national abacus competition. Although tuition fees at the college were low, living costs proved too high for his means, and Hua was forced to leave a term before graduating. After failing to find a job in Shanghai, Hua returned home in 1927 to help in his father's store. In 1929, Hua contracted typhoid fever and was in bed for half a year. The culmination of Hua's illness resulted in the partial paralysis of his left leg, which impeded his movement quite severely for the rest of his life. After middle school, Hua continued to study mathematics independently with the few books he had, and studied the entire high school and early undergraduate math curriculum. By the time Hua returned to Jintan, he was already engaged in independent mathematics research, and his first publication Some Researches on the Theorem of Sturm, appeared in the December 1929 issue of the Shanghai periodical Science. In the following year Hua showed in a short note in the same journal that a certain 1926 paper claiming to have solved the quintic was fundamentally flawed. Hua's lucid analysis caught the eye of Prof. Xiong Qinglai at Tsinghua University in Beijing, and in 1931 Hua was invited, despite his lack of formal qualification and not without some reservations on the part of several faculty members, to join the mathematics department there. At Tsinghua, Hua began as a clerk in the library, and then moved to become an assistant in mathematics. By September 1932, he was an instructor, and two years later, after having published another dozen papers, he was promoted to the rank of lecturer. During 1935–36 Jacques Hadamard and Norbert Wiener visited Tsinghua, and Hua eagerly attended the lectures of both and created a good impression. Wiener visited England soon afterward and spoke of Hua to G. H. Hardy. In this way Hua received an invitation to come to Cambridge, England, where he stayed for two years.
Орта ғасырдың алғашқы жылдары (19361950)
Кеймбридж университетінде оқып жүрген кезде, Хуа сандар теориясы мәселелеріне қатысты Харди-Литлвуд шеңбер әдісін қолдану жөніндегі жұмыстармен айналысты. Ол Уоринг мәселесі бойынша маңызды еңбектер жасады, бұл оның халықаралық математикалық қауымдастықтағы беделін қалыптастырды. 1938 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысы толыққанды басталғаннан кейін Хуа Қытайға, Цинхуа университетіне оралуды жөн көрді, онда ол ешқандай академиялық дәрежесі болмаса да, толық профессор болып тағайындалды. Сол кезде Қытайдың кең аумақтары жапондықтардың оккупациясы астында болғандықтан, Цинхуа университеті, Пекин университеті және Нанкай университеті оңтүстік провинциясының астанасы Куньмин қаласындағы Оңтүстік-Батыс Біріккен университетіне бірікті. Кедейлік, жаудың бомбалаулары және әлемнен салыстырмалы түрде оқшауланған академиялық жағдайларға қарамастан, Хуа жоғары деңгейдегі математикалық зерттеулерді жалғастырды. Сол жерде өткен сегіз жыл ішінде Хуа Виноградовтың тригонометриялық қосындыларды бағалаудың маңызды әдісін зерттеді және оны қазір бүкіл әлемге Виноградовтың орташа мән теоремасы ретінде белгілі болған жаңа нысанда қайта жазды. Бұл атақты нәтиже Хилберт-Варринг теоремасының жақсартылған нұсқаларының негізгі бөлігі болып табылады және Риманның зета-функциясын зерттеуде маңызды қолданысқа ие. Хуа осы еңбегін «Жақын сандардың қосымша теориясы» деген тақырыптағы брошюра түрінде жазды, ол 1940 жылы Ресейде жариялануға қабылданды, бірақ соғыс салдарынан 1947 жылға дейін Стеклов институтының монографиясы ретінде толыққанды жарық көрмеді. Куньмин кезеңінің соңғы жылдарында Хуа алгебра және анализ саласына қызығушылық танытты және осы салаларда жаңа үлестер енгізе бастады. Соғыстан кейін Хуа 1946 жылдың көктемінде Иван Виноградовтың шақыруымен үш айға Кеңес Одағында болып қайтты, содан кейін Принстон университетінің Жоғары оқу орталығына бағыт алды. Принстонда Хуа матрицалық теория, бірнеше күрделі айнымалылардың функциялары және топтар теориясы бойынша жұмыс істеді. Бұл кезде Қытайда азаматтық соғыс жүріп жатқандықтан, саяхаттау қиын болды, сондықтан «саяхаттаудың қолайлылығы» үшін қытай билігі Хуаға паспортында генерал шені берді. 1948 жылдың көктемінде Хуа Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласындағы толық профессор лауазымына тағайындалды. Алайда, оның Иллинойстағы тұруы тым қысқа болды. 1949 жылдың қазан айында Қытай Халық Республикасы құрылды, және Хуа жаңа дәуірдің бір бөлігі болғысы келгендіктен, әйелі мен балаларымен бірге Қытайға оралуға шешім қабылдады, тіпті ол АҚШ-та жайлы жағдайға ие болғанмен де.
While at Cambridge University, Hua worked on applying the Hardy–Littlewood circle method towards problems in number theory. He produced seminal work on Waring's problem, which would establish his reputation within the international math community. In 1938, after the full outbreak of the Second Sino Japanese War, Hua chose to return to China to Tsinghua, where he was appointed full professor despite not having any degree. At the time, with vast areas of China under Japanese occupation, Tsinghua University, Peking University, and Nankai University had merged into the Southwest Associated University in Kunming, capital of the southern province Yunnan. In spite of the hardships of poverty, enemy bombings, and relative academic isolation from the rest of the world, Hua continued to produce first rate mathematics. During his eight years there, Hua studied Vinogradov's seminal method of estimating trigonometric sums and reformulated it in sharper form, in what is now known universally as Vinogradov's mean value theorem. This famous result is central to improved versions of the Hilbert–Waring theorem, and has important applications to the study of the Riemann zeta function. Hua wrote up this work in a booklet titled Additive Theory of Prime Numbers that was accepted for publication in Russia as early as 1940, but owing to the war, did not appear in expanded form until 1947 as a monograph of the Steklov Institute. In the closing years of the Kunming period, Hua turned his interests to algebra and analysis towards which he soon began to make original contributions. After the war, Hua spent three months in the Soviet Union in the spring of 1946, at Ivan Vinogradov's invitation, following which Hua departed for Institute for Advanced Study in Princeton University. At Princeton, Hua worked on matrix theory, functions of several complex variables, and group theory. At this time civil war was raging in China and it was not easy to travel, and for "convenience of travel," the Chinese authorities had assigned Hua the rank of general in his passport. In the spring of 1948, Hua accepted appointment as full professor at the University of Illinois Urbana–Champaign. However, his stay in Illinois was far too brief. In October 1949, the People's Republic of China was established, and Hua, wanting to be part of a new epoch, decided to return to China with his wife and kids, despite having settled comfortably in the United States.
Қытайдағы кейінгі мансабы (1950-1985)
Қытайға оралғанда Хуа білім беру реформасына және жоғары оқу орындарында, мектептерде және дамып келе жатқан индустриядағы жұмысшылар арасында математикалық қызметті ұйымдастыруға бел буды. 1952 жылдың шілдесінде Қытай Ғылым академиясының Математика институты (ҚҒА) құрылды, оның алғашқы директоры – Хуа болды. Келесі жылы ол Ресей ғылымымен байланыс орнату үшін КСРО-ға барған ҚҒА-ның 26 мүшеден тұратын делегациясының құрамында болды. Кейін ол Математика кафедрасының алғашқы меңгерушісі және Қытай Ғылым және Технология университетінің (ҚҒТҰ) вице-президенті болды. Бұл 1958 жылы ҚҒА құрған, экономикалық даму, қорғаныс және ғылым мен технология саласындағы білім үшін қажетті білікті зерттеушілерді даярлауға бағытталған жаңа типтегі қытай университеті еді. Көптеген оқыту және әкімшілік міндеттеріне қарамастан, Хуа зерттеу жұмыстарын белсенді түрде жүргізіп, бұрынғы қызығушылықтарын қамтитын ғана емес, сонымен қатар жаңа немесе бұрын аз зерттелген салаларда да жазуын жалғастырды. 1956 жылы оның "Сандар теориясына кіріспе" атты ауқымды еңбегі жарық көрді, кейіннен ол Springer баспасынан ағылшын тілінде жарияланды. 1958 жылы "Классикалық домендердегі көп айнымалы функциялардың гармоникалық талдауы" атты еңбегі шықты және сол жылы орыс тіліне аударылды, ал 1963 жылы Американдық математикалық қоғам оны ағылшын тіліне аударды. Таза математикадан тыс, Хуа 1952 жылы Қытайдың электрондық компьютерін жасауды алғаш ұсынды, ал 1953 жылдың басында Қытай Ғылым академиясының Математика институты Хуаның басшылығымен осы жобаға арналған алғашқы зерттеу тобын құрды. 1958 жылы Ұлы секіріс кезеңі басталғанда, таза математика мен интеллектуалдарға қарсы шабуылдар жасалды, бұл Хуаны қолданбалы математикаға көшуге итермеледі. Хуа Ван Юаньмен бірлесіп, сызықтық бағдарламалау, операциялық зерттеу және көп өлшемді сандық интеграция саласында қызығушылық танытты. Соңғысымен байланысты, Монте-Карло әдісін зерттеу және біркелкі таралудың рөлі оларды алгебралық сандар теориясының идеяларына негізделген балама детерминистік әдіс ойлап табуға әкелді. Олардың теориясы "Сандар теориясының сандық талдауға қолданылуы" атты еңбегінде жазылды, ол 1978 жылы, ал ағылшын тіліндегі аудармасы 1981 жылы Springer баспасынан жарияланды. Қолданбалы математикаға деген жаңа қызығушылық оны 1960 жылдары көмекшілерінің тобымен бірге Қытайдың түкпір-түкпіріне алып барды, онда ол барлық түрдегі жұмысшыларға өздерінің ойлау қабілеттерін цехтардағы және күнделікті проблемаларды шешуде қалай қолдануға болатынын көрсетті. Ол зауыттардағы проблемаларды шешу сессияларында немесе ашық ауадағы оқуларда болсын, математика рухымен тыңдармандарына осындай әсер етті, осылайша ол ұлттық батырға айналды және тіпті Мао Цзэдуңтан мақтау хаты алды, бұл белгісіз кезеңде құнды қорғаныс болды. Хуаның күшті бейнесі, жайлы мінезі және нәрсені қарапайым түсіндіру қабілеті болды, ал оның саяхаттарының әсері оның атағын және математиканың танымалдылығын бүкіл елге таратуға көмектесті. Мәдени революциядан кейін Хуа батыс математиктерімен байланысын қайта жаңартты. 1980 жылы Хуа Батыс академиялық ортасымен байланыстарды қалпына келтіруге міндеттелген Қытайдың мәдени елшісі болды, ал келесі бес жыл ішінде ол Еуропа, АҚШ және Жапонияда кеңінен саяхаттады. 1979 жылы ол Ұлыбританияның сол кездегі Ғылыми зерттеулер кеңесінің қонақ ғылыми қызметкері болды, ал 1983-1984 жылдары Калифорния технология институтында Шерман Фэрчайлдтің ерекше ғалымы болды. Ол 1985 жылдың 12 маусымында Токиода лекция оқып жатқанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Цзянсу провинциясының Цзинан қаласындағы Хуа Луогенг паркі оның құрметіне аталды.
Back in China, Hua threw himself into educational reform and the organization of mathematical activity at the graduate level, in the schools, and among workers in the burgeoning industry. In July 1952 the Mathematical Institute of the Chinese Academy of Sciences (CAS) came into being, with Hua as its first director. The following year he was one of a 26 member delegation from CAS to visit the Soviet Union in order to establish links with Russian science. Later, he was the first Chair of the Department of Mathematics and Vice President of University of Science & Technology of China (USTC), a new type of Chinese university established by CAS in 1958, which was aimed at fostering skilled researchers necessary for the economic development, defense and education in science and technology. Despite his many teaching and administrative duties, Hua remained active in research and continued to write, not only on topics that had engaged him before but also in areas that were new to him or had been only lightly touched on before. In 1956, his voluminous text, Introduction to Number Theory, appeared, and later it was published in English by Springer. Harmonic Analysis of Functions of Several Complex Variables in the Classical Domains came out in 1958 and was translated into Russian in the same year, followed by an English translation by the American Mathematical Society in 1963. Outside of pure math, Hua first proposed in 1952 the development of China's electronic computer, and in early 1953, an initial research team for this project was formed under Hua's leadership by the Mathematical Institute of the Chinese Academy of Sciences. The start of the Great Leap Forward in 1958 came with a vehement attack on pure mathematics and intellectuals, which prompted Hua to shift towards applied mathematics. Hua developed, with Wang Yuan, a broad interest in linear programming, operations research, and multidimensional numerical integration. In connection with the last of these, the study of the Monte Carlo method and the role of uniform distribution led them to invent an alternative deterministic method based on ideas from algebraic number theory. Their theory was set out in Applications of Number Theory to Numerical Analysis, which was published much later, in 1978, and by Springer in English translation in 1981. The newfound interest in applicable mathematics took him in the 1960s, accompanied by a team of assistants, all over China to show workers of all kinds how to apply their reasoning faculty to the solution of shop floor and everyday problems. Whether in ad hoc problem solving sessions in factories or open air teachings, he touched his audiences with the spirit of mathematics to such an extent that he became a national hero and even earned an unsolicited letter of commendation from Mao Zedong, this last a valuable protection in uncertain times. Hua had a commanding presence, a genial personality, and a wonderful way of putting things simply, and the impact of his travels spread his fame and the popularity of mathematics across the land. Following the Cultural Revolution, Hua resumed contact with Western mathematicians. In 1980 Hua became a cultural ambassador of China charged with re establishing links with Western academics, and during the next five years he travelled extensively in Europe, the United States, and Japan. In 1979 he was a visiting research fellow of the then Science Research Council of the United Kingdom at the University of Birmingham and during 1983–84 he was Sherman Fairchild Distinguished Scholar at the California Institute of Technology. He died of a heart attack at the end of a lecture he gave in Tokyo on 12 June 1985. Hua Luogeng Park in Jintan, Jiangsu has been named after him.