Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
оның ұлы, Ирландияда туған зерттеуші химик және мұғалім Джеймс Муспратт (1793 жылы 12 тамыз - 1886 жылы 4 мамыр) - Ұлыбританияда алғаш рет Лебланк процесімен сілтілерді ірі көлемде жасаған британдық химиялық өндіруші.
his son, the Irish born research chemist and teacher
James Muspratt (12 August 1793 – 4 May 1886) was a British chemical manufacturer who was the first to make alkali by the Leblanc process on a large scale in the United Kingdom.
Ерте өмір
Джеймс Муспратт Дублинде ағылшын ата-анасының отбасында үш баланың кенжесі болып дүниеге келді. Он төрт жасында ол оптовый аптекарьге шәкірт болып оқыды, бірақ оның әкесі 1810 жылы, ал анасы көп ұзамай қайтыс болды. Ол Дублиннен 1812 жылы Испанияға барып, Пиреней соғысына қатысады. Ол британдық әскердің соңынан ішкі аймаққа қарай жаяу жүріп, Мадридте қызбамен ауырып, француздардың тұтқындауынан қашып, Лиссабонға жолдама алды, онда ол теңіз флотына қосылды. Брест блокадасына қатысқаннан кейін тәртіптің қатал болуынан дезертирлікпен кетті.
James Muspratt was born in Dublin of English parents, the youngest of three children. At the age of fourteen he was apprenticed to a wholesale druggist, but his father died in 1810 and his mother soon afterwards. He left Dublin and in 1812 he went to Spain to take part in the Peninsular War. He followed the British army on foot into the interior, was laid up with fever at Madrid, and, narrowly escaping capture by the French, succeeded in making his way to Lisbon where he joined the navy. After taking part in the blockade of Brest he deserted because of the harshness of the discipline.
Өнеркәсіп
1814 жылы Дублинге оралғанда, ол мұрагерлікке ие болды және 1818 жылы Томас Эбботтпен серіктестікке химиялық жұмыс орнын құрды. Мұнда ол бірнеше жылдан кейін калий пруссиатын қосып, хлорлы және сірке қышқылы, терпентин сияқты химиялық өнімдерді шығара бастады. Натрий карбонаты, сондай-ақ сода күл деп аталады, ол тиімді өнеркәсіптік сілті. Натрий карбонатын кәдімгі тұздан өндіру алғаш рет 1790 жылдары Францияда дамыды және Лебланк процесі деп аталды. Муспратт оны өндіруге қызығушылық танытты, бірақ Лебланк зауытының салыстырмалы түрде қымбат капиталын жинауға мүмкіндік бермеді және Дублин бұл үшін қолайлы орын емес деп есептеді. Ол Мерсисайдты көршілес көмір кен орындары, Чеширдің тұз ауданына жақын орналасқандығы және шыны жасау өнеркәсібіне жақын болғандықтан жақсы деп санайды. Шыны өндірушілер натрий карбонаты сілтісінің негізгі әлеуетті тұтынушы базасы болды. 1822 жылы Ливерпульге барып, Лидс және Ливерпуль каналының жағалауындағы тасталған шыны зауытын жалға алды. Ол Лебланк процесін жасауға бел буса да, оған қажетті капиталға бірден ие болмады, сондықтан ол пайдалы калийдің пруссиатын өндіруді жалғастырды және пайданы қорғасын камераларын және толық Лебланк жұмыстарының басқа қажеттіліктерін салуға жұмсады. 1823 жылы құмға арналған тонналық салық 30 фунт стерлингке дейін көтерілді. Ол 1823 жылы Лебланк процесімен натрий карбонаты сілтісін жасай бастады. 1828 жылы ол Санкт-Хеленсте (ол кезде Ланкаширде) жұмыс істеді, ол тағы бір ирландтық химик Джозиас Гэмблмен серіктестікте болды. Бірақ екі жылдан кейін серіктестік аяқталды және Муспратт Ньютон-ле-Уиллоусқа (ол кезде Ланкаширде) көшіп барды. Бұл зауыт 1851 жылы жабылды. Ол ластанудан туындаған дау-дамайларға жиі қатысқан. 1828 жылы ол қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін айыппұл төлеп, бір шиллинг айыппұл төледі. 1831 жылы оған айып тағылды, бірақ бұл жолы ақталды. 1838 жылы үш күндік сот процесінен кейін, айыптаудың 40 және қорғаудың 46 куәгері болғаннан кейін, алқабилер алқасы Муспратты "жағдай туғызу және оны сақтап қалу" үшін кінәлі деп тапты. Ол кезде ол Vauxhall Road алаңында 120 адамды жұмыспен қамтыды, оның екі түтін жолы бар, олардың бірі 50 метр биіктікте болды.
Returning to Dublin in about 1814, he came into an inheritance and in 1818 established a chemical works in partnership with Thomas Abbott. Here he began to manufacture chemical products such as hydrochloric and acetic acids and turpentine, adding prussiate of potash a few years later. Sodium carbonate, also known as soda ash, is an effective industrial alkali. The manufacture of sodium carbonate from common salt was first developed in France in the 1790s and known as the Leblanc process. Muspratt was attracted towards manufacturing it, but could not raise the capital for the relatively expensive Leblanc plant and also considered that Dublin was not a suitable location for this. He perceived Merseyside as better because of the neighbouring coal fields, the proximity to the salt district of Cheshire, and the proximity to glassmaking industry. The glassmakers were the main prospective customer base for the sodium carbonate alkali. In 1822 he went to Liverpool and took a lease of an abandoned glass works on the bank of the Leeds and Liverpool Canal. Though already determined to work the Leblanc process, he did not immediately possess the capital for it, and he therefore continued the production of prussiate of potash, which was profitable, and plough the profits into building the lead chambers and the other necessaries of a complete Leblanc works. Fortuitously in 1823 the duty or tax of £30 per ton was taken off salt. He began to make sodium carbonate alkali by the Leblanc process in 1823. In 1828 he built works at St Helens, (then in Lancashire), in partnership with Josias Gamble, another Irish born chemist. But after two years the partnership ended and Muspratt moved to Newton le Willows, (then in Lancashire). This factory closed in 1851. He was repeatedly involved in litigation because of the pollution caused. In 1828 he was cited as causing a public nuisance and fined one shilling. In 1831 he was indicted but was acquitted on this occasion. In 1838 after a trial lasting three days, with 40 witnesses for the prosecution and 46 for the defence, a jury found Muspratt guilty of "creating and maintaining a nuisance". At this time he was employing 120 on the Vauxhall Road site which had two chimneys, one of which was 50 yards high.
Зейнеткерлік
1851 жылы Муспратт бизнестен бас тартты, бірақ ол ұлдары Ричард пен Фредерикке Вуд-Энд, Виднес және Флинтте жаңа сілтілік жұмыстар бастауға қолдау көрсетті. 1857 жылы зейнетке шыққаннан кейін оның ісін төрт ұлы жалғастырды. Алайда, 1867 жылы ол Фредериктің Вуд-Эндтегі зауытын басқарып, оны басқа ұлына, Эдмундқа тапсырды. 1830 жылдары ол натрий карбонаты сілтісін аммоний содасы процесімен өндірумен тәжірибе жүргізді, бірақ сәтті болмады. 1834-1835 жылдары Чарльз Теннантпен бірлесіп, Сицилиядағы күкірт кендерін сатып алып, Лебланк процесіне қажетті күкірт қышқылының шикізатын қамтамасыз етті. Алайда, Неаполи үкіметі күкіртке тыйым салушы салық енгізген кезде, Муспратт күкірт қышқылын өндіруге шикізат ретінде енгізілген темір пириттерінде алмастырғыш тапты. Маспратт 1833 жылы Сент-Хеленс және Ранкорн-Гап темір жолының бастапқы абоненттерінің бірі болды, ол әрқайсысы 100 фунт стерлингке 15 акция сатып алды. 1819 жылы ол Джулия Жозефина Коннорға үйленді, олармен он бала болды, олардың үшеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Ол Сифорт шұңқырларында Сифорт залы деген үй салды. 1825 жылы ол Ливерпуль ұлдар институтын құруға көмектесті, ал 1848 жылы ұлы Джеймс Шериданға Ливерпуль тәжірибелік химия колледжін құруға көмектесті. Ол 1886 жылы Сифорт-холл қаласында қайтыс болды және Мерсисайд штатындағы Уолтон шіркеуінің зиратында жерленді.
In 1851 Muspratt largely withdrew from the business although he supported his sons, Richard and Frederic in starting new alkali works at Wood End, Widnes and Flint. After his retirement in 1857 his business was continued by his four sons. However, in 1867 he took over the management of Frederic's factory at Wood End before passing it on to another son, Edmund. In the 1830s he had experimented in producing sodium carbonate alkali by the ammonia soda process but was unsuccessful. In 1834–1835, in conjunction with Charles Tennant, he purchased sulphur mines in Sicily, to provide the raw material for the sulphuric acid needed for the Leblanc process. However, when the Neapolitan government imposed a prohibitive duty on sulphur, Muspratt found a substitute in iron pyrites which was introduced as the raw material for the manufacture of sulphuric acid. Muspratt had been one of the original subscribers to the St Helens and Runcorn Gap Railway in 1833 when he purchased 15 shares at £100 each. In 1819 he married Julia Josephine Connor with whom he had ten children, three of whom died in infancy. He built a house, Seaforth Hall on dunes at Seaforth. In 1825 he helped to found the Liverpool Institute for Boys and in 1848 he assisted his son James Sheridan to establish the Liverpool College of Practical Chemistry. He died at Seaforth Hall in 1886 and was buried in Walton, Merseyside, parish churchyard.