Кіріспе

Morris Richard Jeppson (23 маусым 1922 – 30 наурыз 2010) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштері офицері, кіші лейтенант. Ол 1945 жылғы 6 тамызда Хиросима қаласына алғашқы атом бомбасын тастаған "Энола Гей" ұшағында қару-жарақ маманының көмекшісі болды.

Ерте өмір

Джеппсон Юта штатының Логан қаласында дүниеге келді және Невада университетінде, Ринода физиканы оқыды. 1942 жылы 19 жасында АҚШ Әуе күштеріне қатысып, Флоридадағы базалық дайындықтан өткен соң, Йель, Гарвард университеттері мен МТИ-де электр инженериясы бойынша оқытылды. Одан кейін ол Юта штатындағы Вендовер әуе базасында Лос-Аламос ғалымдарымен бірге бомба ату механизмдері жөнінде жұмыс істеді.

Хиросима миссиясы

Екінші лейтенант Джепсон, сол кездегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны Уильям "Дик" Парсонспен бірге Тинианнан Жапонияға ұшу кезінде "Little Boy" атом бомбасын Боинг B 29 Superfortress бомбалаушысына орнатуға жауапты болды. Бомбаның ұшу кезінде ерте жарылуынан қорғау үшін, оның ішкі батареясынан ату механизміне электр байланысын үш қауіпсіздік тығынымен жабу қажет болды. Бұл механизмге ток түсуін болдырмау үшін жасалған. Әр тығын шамамен үш дюйм ұзындығындағы автомобильдегі темекі тұтандырғышындай болды, қауіпсіздік тығыны жасыл, ал қаруландыру тығыны қызыл түсті қаптармен жабдықталған. Джеппсонның міндеті бомба бөліміне кіріп, бомбадан үш жасыл қауіпсіздік тығынын алып, оларды мақсатқа жақын биіктікке көтерілгенге дейін үш қызыл тығынмен ауыстыру болды, бұл кейіннен дау тудырды. Осы тығындарды ауыстыру арқылы Джеппсон "Little Boy" бомбасын соңғы рет ұстаған адам болды. Ол мұны BBC-нің "Хиросима" деректі фильмінде нақтылады.

Кейінгі өмірі мен мансабы

1945 жылдың қыркүйегінде Джепсон еліне қызмет еткені үшін «Күміс жұлдыз» орденімен марапатталды. 1950 жылдары ол Калифорниядағы Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасында сутегі термоядролық қаруды жасаумен айналысқан ғалым ретінде жұмыс істеді. Мансабының келесі кезеңінде ол микротолқынды технология және тікұшақтарда қолданылатын тұрақтандырғыштар сияқты бірнеше маңызды технологиялық жетістіктерді әзірлеуге көмектесті. Физик ретіндегі жұмысынан зейнетке шыққаннан кейін Джепсон екінші әйелі Моллимен Лас-Вегаста тұрды. Көп жыл бойы Джепсон өзіне және отбасына қарсы шаралар қабылдалуынан сескеніп, Хиросима миссиясы туралы көпке айтудан бас тартты. 1985 жылдан бастап ол осы миссия туралы ашық әңгімелесуге көбірек дайын болды. Бомба тасталғанының 40 жылдығында Джепсон сұхбат беріп, миссиядағы өзінің рөлін еске алды. 2002 жылдың маусым айында Джепсон миссия кезінде сақтап келген қауіпсіздік тығындары жиынтығын сатуға байланысты дау туды. Миссиядан кейін Джепсон әр түрлі тығынның бір-бір данасын өзінде сақтап қалған. Тығындар аукционда сатылымға қойылды, бірақ АҚШ үкіметі оларды құпия материал деп есептеп, сатуды тоқтатуға тырысты. АҚШ округтік сотының судьясы Сьюзан Иллстон үкіметтің талабын қабылдамады, сатуға рұқсат берді. Ақырында, тығындар зейнеткер физик Клей Перкинске 167 000 долларға сатылды. 2005 жылы Гуам аралында миссияның 60 жылдығына арналған кездесуді ұйымдастыру жоспарланған, бірақ ол жоспар жүзеге аспады. Time журналы Жапонияға бомба тастаудың 60 жылдығына арналған егжей-тегжейлі басылым шығарды. Джепсон және басқа экипаж мүшелері өздерінің басынан өткен оқиғаларын айтып берді. Сондай-ақ, Джепсон 2005 жылы BBC-нің «Хиросима» деректі фильмінде миссиядағы өзінің рөлін баяндады, ал оның қауіпсіздік тығындарын алып тастауы актермен сомдалды.