Құтырған шаш биттерінен құтылу жолдары, емдеу әдістері мен статистикасы. Биттерге қарсы күрестің тиімділігі, сонымен қатар жағдайдың өсуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам құсынды емдеу – адам шашынан бас құсын паразитін алып тастау. Бұл мәселе ғасырлар бойы талқыланып, зерттеліп келеді. Дегенмен, адамдағы құрт тақырыбы (немесе педикулоз) 1960 жылдардың ортасынан бері әлем бойынша өсіп, жыл сайын жүздеген миллион жағдайға жетеді. Бір рет емдеуден кейін жұмыртқаларды және жаңадан шыққан құстарды 100% жоятын ешқандай өнім немесе әдіс жоқ. Алайда, әртүрлі деңгейде сәттілікпен қолданылатын бірнеше емдеу тәсілдері бар. Бұл тәсілдерге химиялық өңдеулер, табиғи өнімдер, тарақтар, шашты қырқу, ыстық ауа және силикон негізді лосьондар жатады. Емдеуді тек нақты диагноз қойылғаннан кейін ғана ұсыну керек, себебі барлық емнің жанама әсерлері болуы мүмкін. Құрт жұмыртқалары жұмыртқадан шыққаннан кейін 6–9 күн өткен соң шығады. Сондықтан, кең таралған ұсыныс бойынша, барлық құрттар шыққаннан кейін, яғни 10 күннен кейін педикулицидпен емдеуді кем дегенде бір рет қайталау керек. Екі емдеу аралығында (2–9 күн) адам әлі де құртқа қарсы препарат өлтіре алмаған жұмыртқалардан шыққан құрттармен зарапталған болады. Емдеу аралығында шашты ылғалдандырып, күнделікті құрт тарағымен шашу ұсынылады, осылай жаңадан шыққан құрттарды алып тастауға болады. Егер тірі құрт табылса, тіпті шашта құрт жұмыртқалары (ұялар) болса да, емдеу сәтті болды деп есептелуі мүмкін. Егер тірі құрттар табылса, емдеуді басқа белсенді затты қамтитын құртқа қарсы препаратты қолдану арқылы қайталау керек. Бұл препаратты 2 сағатқа шашта қалдырып, содан кейін жуып тастап, ұйықтағанға дейін шаш пен бас терісін тазалау керек. Педикулицидтермен профилактикалық емдеу ұсынылмайды.
The treatment of human lice is the removal of head lice parasites from human hair. It has been debated and studied for centuries. However, the number of cases of human louse infestations (or pediculosis) has increased worldwide since the mid 1960s, reaching hundreds of millions annually. There is no product or method that assures 100% destruction of the eggs and hatched lice after a single treatment. However, there are a number of treatment modalities that can be employed with varying degrees of success. These methods include chemical treatments, natural products, combs, shaving, hot air, and silicone based lotions. Treatment is recommended only after a clear diagnosis since all treatments have potential side effects. Louse eggs hatch 6–9 days after oviposition. Therefore, a common recommendation is to repeat treatment with a pediculicide at least once after 10 days, when all lice have hatched. Between the two treatments (Days 2–9) the person will still be infested with lice that hatch from eggs not killed by the anti louse product. Between the treatments, it is advised to wet the hair and comb daily with a louse comb to remove the hatching lice. If no living lice are found, the treatment was successful, even if nits (eggs) are visible on the hair. If living lice are still present, the treatment is repeated using an anti louse product with a different active ingredient. This is kept in the hair for 2 hours and then rinsed out, with the head and hair cleaned before sleep. Prophylactic treatment with pediculicides is not recommended.
Дәрі-дәрмектер
Бас құрттарын емдеу үшін қолданылатын инсектицидтерге лидан, малатион, карбарил, пиретрум, пиперонил бутоксиді, перметрин, фенотрин, биоаллетрин және спиносад жатады. Нарықтағы педикулицидтердің көпшілігі нұсқауларға сәйкес қолданғанда толық тиімді болмайды немесе тиімсіз болып шығады. Педикулицидтер қарсы тұру қабілетінің дамуына байланысты тиімділігін жылдам жоғалтуы мүмкін. Лидан, малатион, фенотрин және перметрин сияқты инсектицидтерге бас құрттарының төзімділігі туралы хабарлар бар. 2021 жылғы жүйелі шолу және мета-талдау көрсеткендей, құрттардың пиретроидқа төзімділігінің орташа деңгейі жаһандық тұрғысынан 77% құрады, ал бірнеше елде (Австралия, Англия, Израиль және Түркия) 100% жетті. Івермектин ауыз арқылы қабылдағанда құрттардың таралуын азайтуы дәлелденді. Ивермектин АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) tarafından pediculosis үшін бекітілген. FDA педикулезді емдеу үшін мақұлдаған препараттарға абеметапир, жергілікті қолданылатын ивермектин лосьоны, лидан, малатион, перметрин және пиретриндермен бірге пиперонил бутоксиді кіреді.
Insecticides used for the treatment of head lice include lindane, malathion, carbaryl, pyrethrum, piperonyl butoxide, permethrin, phenothrin, bioallethrin, and spinosad. Many of the pediculicides in the market are either not fully effective or are ineffective when they are used according to the instructions. Pediculicides may rapidly lose their efficacy because of the development of resistance. Resistance of head lice to insecticides such as lindane, malathion, phenothrin and permethrin has been reported. A 2021 systematic review and meta analysis found that the mean frequency of pyrethroid resistance of lice was 77% globally, and even 100% in several countries (Australia, England, Israel, and Turkey). Ivermectin by mouth has been shown to reduce levels of louse infestation. Ivermectin is approved by the U. S. Food and Drug Administration (FDA) for pediculosis. Agents approved by the FDA for treatment of pediculosis include abametapir, topical ivermectin lotion, lindane, malathion, permethrin, and piperonyl butoxide with pyrethrins.
Жылытылған ауа
Үйдегі стандартты шаш кептіргіш дұрыс техника қолданғанда жұмыртқаның 96,7%-ын жояды. Тиімді болу үшін, шаш кептіргішті қайталап (7-10 күнде жұмыртқалар шайқалатынын ескере отырып, 1-7 күн сайын) құрттардың табиғи өмірлік циклы аяқталғанға дейін (шамамен 4 апта) қолдану қажет. Ел бойынша көптеген коммерциялық бас құрттарын емдеу компаниялары жылы ауамен емдеу ұсынады.
A standard home blow dryer will kill 96.7% of eggs with proper technique. To be effective, the blow dryer must be used repeatedly (every 1 to 7 days since eggs hatch in 7 to 10 days) until the natural life cycle of the lice is over (about 4 weeks). A number of commercial head lice treatment companies across the country offer a heated air treatment.
Таңдап-тазалау
Бұл үшін сібір құрттарын іздеп шығаратын арнайы жиі тісті тарақ қолданылады. Тек сібір құрты тарағымен емдеу үшін шашты бір сағаттан бір жарым сағатқа дейін (шаштың ұзындығы мен түріне байланысты) күнделікті немесе 14 күн бойы әр екінші күнде тарау ұсынылады. Шашты сумен, шампуньмен немесе кондиционермен ылғалдандыру сібір құрттарын, жұмыртқаларын және сібір құртының шашындағы қыбыршақтарын тарауды және алып тастауды жеңілдетеді. Электрондық сібір құрты тарақтары сібір құрттарын өлтіру үшін кішкентай электр зарядын пайдаланады. Тарақтың металл тістері кезектесіп оң және теріс зарядталған, олар кішкентай батареямен қуатталады. Тарақты құрғақ шашқа қолданғанда, сібір құрттары тарақтың тістеріне тиіп, тізбекті жауып, электр зарядын алады. Дерматология журналында жеке тәжірибеге негізделген тиімділігін көрсеткен, сарапқа түспеген хат жарияланды (барлығы 6 рет қолданылды).
A special fine toothed comb that can pick out lice is used. For a treatment with louse comb alone, it is recommended to comb the hair for an hour to an hour and a half (depending the length and type of the hair) daily or every second day for 14 days. Wetting the hair especially with water and shampoo or conditioner will facilitate the combing and the removal of lice, eggs and nits. Electronic louse combs use a small electrical charge to kill lice. The metal teeth of the comb have alternating positively and negatively charged tines, which are powered by a small battery. When the comb is used on dry hair, lice make contact with multiple tines of the fine toothed comb, thereby closing the circuit and receiving an electrical charge. A non peer reviewed letter has been published in a dermatology journal claiming effectiveness based on personal experience (total of 6 uses).
Іс-шаралар
Басты қырқу немесе шашты өте қысқа кесу шашырқаның таралуын бақылауға көмектеседі. Ұзын емес шаш, тоңдақ бас немесе қырқылып алынған шаш көбінесе шашырқаға қарсы профилактикалық шара ретінде қарастырылады. Бұл, әсіресе, паразиттердің өмірлік циклы аяқталғанша сақталса, шашырқаның таралуын тоқтатуға мүмкіндік береді. Шашырқамен жұғу – қауіпті ауру емес және медициналық белгілері көбінесе жеңіл болады. Дегенмен, медицина қызметкерлері мен ата-аналар балаларды тексеру және емдеу кезінде олардың сезімдерін жарақаттамауға тырысуы керек. Африка, Азия және Америка елдеріндегі тайпалар шашырқаның алдын алу үшін құлақтың үстіндегі және артқы жағындағы, сондай-ақ мойынның жоғарғы бөлігіндегі шашты қырқып, бастың үстіңгі бөлігін шашпен қалдыру тәсілін жиі қолданады (Америкада – могавк стилі).
Shaving the head or cutting the hair extremely short can be used to control lice infestation. Short hair, baldness, or a shaven scalp are generally seen as a preventive measure against louse infestation. This will also eliminate – particularly if maintained for the length of the parasites' reproductive cycle – louse infestation. Infestation with lice is not a serious disease and the medical symptoms are normally minimal. In any case, health providers and parents should try not to create emotional problems for children during examination and treatment. Shaving of the area above and behind the ears and the upper part of the neck while leaving the crown of the head with hair is commonly used to prevent lice among tribes in Africa, Asia, and America (in America – Mohawk style).
Мектептегі емдеу
АҚШ, Канада және Австралия мектептері жұқтырған оқушыларды оқудан шеттетуге және барлық құрттар, жұмыртқалар мен гнидтер жойылғанша олардың қайта оқуға келуіне рұқсат етпейді. Бұл «гнид жоқ саясатының» негізі болып табылады. 1998–1999 жылдар аралығында негізінен американдық зерттеу деректері көрсеткендей, құрт жұқтырған деген күдікпен келген балалардың 82% оқитын мектептерде мұндай саясат болмаған. 1998 жылғы тағы бір сауалнамада американдық медбикелердің 60% «шаштарында гнидтері бар кез келген баланы сабақтан шеттету – жақсы идея» деген пікірде болды. Көптеген денсаулық сақтау зерттеушілері мен ұйымдары «гнид жоқ саясатына» қарсы. «Гнид жоқ саясатын» қарсылар көзге көрінетін гнидтердің бос жұмыртқа қабықтары болуы мүмкін екенін, ал жұғу тірі құрттар немесе жұмыртқалар арқылы ғана жүреді деп атап көрсетеді. Яғни, гнидтердің болуы – жұқтыру деңгейін анықтаудың жанама белгісі. Саясатты қолдаушылар мұндай белгінің қажет екенін, себебі құрттарды тексеру теріс нәтижелерге (яғни, жұқтырылған балаларда құрттарды таба алмау) бейім екенін айтады. Мысалы, 1998 жылғы Израиль зерттеуі көрсеткендей, тірі құрттардың 76% визуалды тексеру кезінде анықталмаған (кейінірек тарақпен тексеру арқылы расталған). Құрттар ұша да, секіре де алмайды, бірақ олар өздерінің табиғи ортасында (бас терісінің жылуына жақын шаштарға жабысып) жылдам және епті. Құрттардың колониялары да сирек кездеседі (көбінесе 10 құрттан кем), бұл тірі құрттарды табуды қиындатады. Сонымен қатар, құрттардың көп бөлігі ересек құрттарға қарағанда кішкентайрақ және анықтау қиын жас нимфалар болып табылады. 2012 жылғы бас құрттарын емдеуге қатысты шолу балалар үшін шай ағашы майын қолдануға қарсы кеңес берді, себебі ол теріде тітіркеніс немесе аллергиялық реакция тудыруы мүмкін, қарсы көрсетімдері бар және майдың қауіпсіздігі мен тиімділігі туралы білім жеткіліксіз. Сірке, изопропил спирті, зәйтүн майы, майонез немесе ерітілген майды шашқа жағу сияқты басқа да халықтық емділердің тиімділігі толыққанды дәлелденбеген. Пластмассалық қаптарды қолдану қауіпті болуы мүмкін. Сол сияқты, Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы жүзудің құрттарды емдеуге әсері жоқ екенін және коммерциялық өнімдермен емдеуге зиян келтіруі мүмкін екенін хабарлайды. Этанол (этил спирті, қарапайым спирт) құрттарды қоса алғанда, бунақденелілерге улы, ал сырттан қолданғанда адамға зиянсыз.
Schools in the United States, Canada, and Australia commonly exclude infested students, and prevent return of those students until all lice, eggs, and nits are removed. This is the basis of the "no nit policy". Data from a primarily American study during 1998–1999 found that no nit policies were present at 82% of the schools attended by children suspected of louse infestation. A separate 1998 survey revealed that 60% of American school nurses felt that "forced absenteeism of any child who has any nits in their hair is a good idea." A number of health researchers and organizations object to the no nit policy. Opponents to the no nit policy mention that visible nits may only be empty egg casings which pose no concern as transmission can only occur via live lice or eggs. That is, the presence of nits serves as an indirect proxy for infestation status. Proponents argue that such a proxy is necessary because lice screening is prone to false negative conclusions (i. e., failure to find lice present on actively infested children). For example, a 1998 Israeli study found that 76% of live lice infestations were missed by visual inspection (as verified by subsequent combing methods). Although lice cannot fly or jump, they are fast and agile in their native environment (i. e., clinging to hairs near the warmth of the scalp), Louse colonies are also sparse (often fewer than 10 lice), which can contribute to difficulty in finding live specimens. Further, lice populations consist predominantly of immature nymphs, which are even smaller and harder to detect than adult lice. A 2012 review of head lice treatment recommended against the use of tea tree oil for children because it could cause skin irritation or allergic reactions, because of contraindications, and because of a lack of knowledge about the oil's safety and effectiveness. Other home remedies such as putting vinegar, isopropyl alcohol, olive oil, mayonnaise, or melted butter in the hair have been partially disproven, The use of plastic bags may be dangerous. Similarly, the Centers for Disease Control and Prevention reports that swimming has no effect on treating lice, and can in fact harm the treatment by commercial products. Ethanol (ethyl alcohol, common alcohol) is toxic to arthropods including lice and an external application of it is harmless to humans.
Бензин немесе керосин
Керосин немесе бензинді біттердің алдын алу немесе емдеу үшін қолдану өрт қаупіне байланысты қауіпті. 1989 жылдан бері мұндай талпыныстар кезінде кем дегенде тоғыз баланың ауыр күйік шағы болған. Бұл жағдайлар, көпшіліктің қате түсінігіне қарамастан, бензиннің өзі емес, оның буы тұтанатындықтан орын алды. Мұндай булар тіпті кішкентай ұшқын немесе ашық от болғанда – мысалы, электр құралдарынан, темекі тұтандырғыштардан, пештер мен су жылытқыштардағы тұтану шамдарынан – тұтана алады. Биттерді емдеу үшін бензин қолдану бас терісінің қабынуы, яғни дерматит қылу қаупін арттырады. Бензин (Petrol) отын ретінде қолданылмас бұрын, ол кішкентай бөтелкелерде біттер мен олардың жұмыртқаларына қарсы ем ретінде сатылды. Сол кезде "Petrol" деген сөз тауарлық атау болған.
The use of kerosene or gasoline for prevention or treatment of lice is dangerous due to the inherent fire hazard. Since 1989, there have been at least nine cases of children being severely burned during such attempts. These cases apparently occurred because, contrary to popular belief, it is the fumes of the gasoline, rather than the liquid itself, that are flammable. These fumes can ignite due to the presence of even a small spark or open flame such as those caused by electrical appliances, cigarette lighters, or pilot lights in stoves and water heaters. The use of gasoline to treat lice also carries a high risk of dermatitis (i. e. irritation of the scalp). Before gasoline (Petrol) was used as fuel, it was sold in small bottles as a treatment against lice and their eggs. At that time, the word Petrol was a trade name.