Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жол үю машинасы (кейде ролик-үюші немесе жай ғана ролик деп атайды) – жолдар мен негіздерді салу кезінде топырақ, қиыршық тас, бетон немесе асфальтты тығыздауға арналған тығыздау машинасы.
Compactor type engineering vehicle
A road roller (sometimes called a roller compactor, or just roller) is a compactor type engineering vehicle used to compact soil, gravel, concrete, or asphalt in the construction of roads and foundations.
Тарих
Алғашқы жол дөңгелектері жылқымен тартылатын және шаруашылық құралдарынан алынған болжамды құралдар еді (Дөңгелектер туралы қараңыз). Рольдердің тиімділігі олардың салмағына тікелей байланысты болғандықтан, 19 ғасырдың ортасынан бастап өздігінен жүретін көліктер жылқымен тартылатын дөңгелектерді ығыстырды. Осындай алғашқы көліктер бумен жүретін дөңгелектер болды. Бір цилиндрлі бу дөңгелектері көбінесе негізді тығыздау үшін қолданылды және дірілдейтін дөңгелектер сияқты, коленвалдан дөңгелектерге дейін секіру мен дірілді күшейту үшін жоғары айналымдарда және төмен берілісте жұмыс істеді. Екі цилиндрлі немесе күшті бу дөңгелектері шамамен 1910 жылдан бастап кең таралды және олардың тегіс жұмыс істейтін қозғалтқыштарының арқасында негізінен ыстық асфальт төсеу үшін қолданылды, бірақ екі цилиндрлі түр де дайын бетті иіруге қабілетті. Бу дөңгелектері көбінесе беріліс қатынасы арқылы белгілі бір жұмысқа арналды: баяу қозғалтқыштар негізді тығыздауға, ал жоғары берілісті модельдер "ұсақ тас іздеушілер" деп аталды, олар ыстық битум мен ұсақ тас төсеу машиналарын ілесіп жүретін. АҚШ-тағы кейбір жол компаниялары 1950 жылдарға дейін бу дөңгелектерін пайдаланды. Ұлыбританияда олардың кейбіреулері 1970 жылдардың басына дейін қолданыста болды. 20 ғасырда ішкі жану қозғалтқыштарының жетілдірілуімен керосин, бензин және дизельмен жұмыс істейтін дөңгелектер бумен жұмыс істейтін құралдарды біртіндеп алмастырды. Ішкі жанумен жұмыс істейтін алғашқы жол дөңгелектері олар алмастырған бу дөңгелектеріне ұқсас болды. Олар қозғалтқыштан дөңгелектерге қуатты беру үшін ұқсас механизмдерді қолданды, әдетте үлкен, ашық тісті дөңгелектерді. Кейбір пайдаланушылар оларды бастапқыда ұнатпады, себебі сол кездегі қозғалтқыштарды, әсіресе керосинмен жұмыс істейтіндерді іске қосу қиын болды. Бүгінгі таңда қолданыстағы жол дөңгелектерінің барлық дерлік дизельді қозғалтқышпен жұмыс істейді.
The first road rollers were horse drawn, and were probably borrowed farm implements (see Roller). Since the effectiveness of a roller depends to a large extent on its weight, self powered vehicles replaced horse drawn rollers from the mid 19th century. The first such vehicles were steam rollers. Single cylinder steam rollers were generally used for base compaction and run with high engine revs with low gearing to promote bounce and vibration from the crankshaft through to the rolls in much the same way as a vibrating roller. The double cylinder or compound steam rollers became popular from around 1910 onwards and were used mainly for the rolling of hot laid surfaces due to their smoother running engines, but both cylinder types are capable of rolling the finished surface. Steam rollers were often dedicated to a task by their gearing as the slower engines were for base compaction whereas the higher geared models were often referred to as "chip chasers" which followed the hot tar and chip laying machines. Some road companies in the US used steamrollers through the 1950s. In the UK some remained in service until the early 1970s. As internal combustion engines improved during the 20th century, kerosene , gasoline (petrol), and diesel powered rollers gradually replaced their steam powered counterparts. The first internal combustion powered road rollers were similar to the steam rollers they replaced. They used similar mechanisms to transmit power from the engine to the wheels, typically large, exposed spur gears. Some users disliked them in their infancy, as the engines of the era were typically difficult to start, particularly the kerosene powered ones. Virtually all road rollers in use today use diesel power.
Жолдағы пайдалану
Жол роликтері көлік салмағын (статикалық) немесе механикалық күшті (вибрациялық) пайдаланып, тегістелетін бетті ығыстырады. Жол жобасындағы субстраттың бастапқы тығыздалуы “қой аяғы” немесе padfoot барабан ролігі арқылы жасалады, бұл роликтердің беттік ауданы аз болғандықтан, жоғары тығыздыққа қол жеткізеді. Ірі автомагистральдерде Caterpillar 815/825 сериялы машина сияқты, төрт дөңгелекті тығыздағыш, жоғары салмағы, жылдамдығы және ірі материалды таратуға қабілетті итермелеу күші болғандықтан қолданылады. Аймақтық жолдарда кішкентай бір padfoot ролігі қолданылуы мүмкін. Келесі машина әдетте бір тегіс барабанды тығыздағыш болады, ол топырақ тегіс болғанша биік жерлерін ығыстырады. Бұл әдетте тегіс бет алу үшін моторлы гредермен бірге жасалады. Кейде осы кезеңде пневматикалық дөңгелекті ролік қолданылады. Бұл роликтердің алдыңғы және артқы бөлігінде бір-бірін жабатын пневматикалық дөңгелектердің екі қатары болады, ал дөңгелектердің икемділігі бетті нығайтады және дөңгелектердің вертикалды қозғалысы роликті тегіс емес жерде тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Топырақ беті тегіс болғаннан кейін, padfoot ролігі жол бетінде қолданылмайды. Келесі қабат (жол негізі) тегіс бір барабанды, тегіс тандемді ролік немесе пневматикалық дөңгелекті ролік, сондай-ақ градер және су шашырату машинасымен бірге қолданылып, оптималды тығыздау үшін қажетті ылғалдылықпен тегіс бетке қол жеткізеді. Жол негізі тығыздалғаннан кейін, тегіс бір барабанды тығыздағыш жол бетінде қолданылмайды (бір барабанды ролікте кең, тегіс негізді дөңгелектер болса, басқаша). Асфальтбетонның соңғы тозу қабаты (Солтүстік Америкада асфальт немесе қара төбе деп, ал Англияда макадам деп аталады) асфальт төсегішпен төселіп, тандемді тегіс барабанды ролік, үш нүктелі ролік немесе пневматикалық дөңгелекті ролікпен ығыстырылады. Асфальтта үш нүктелі роликтер бұрын көп қолданылған және әлі де қолданылады, бірақ қазір тандемді дірілдейтін роликтер көбінесе таңдалады. Пневматикалық дөңгелекті роліктің икемделу әрекеті – бетті нығайту үшін соңғы ролік. Роликтер қоқыс полигондарында топырақты тығыздау үшін де қолданылады. Мұндай тығыздағыштар әдетте padfoot барабандарымен жабдықталған және тегіс бетке қол жеткізбейді. Жабысымдар жерге жанасатын кішкентай ауданға байланысты қысымға көмектеседі.
Road rollers use the weight of the vehicle to compress the surface being rolled (static) or use mechanical advantage (vibrating). Initial compaction of the substrate on a road project is done using a padfoot or "sheep's foot" drum roller, which achieves higher compaction density due to the pads having less surface area. On large freeways, a four wheel compactor with padfoot drum and a blade, such as a Caterpillar 815/825 series machine, would be used due to its high weight, speed, and the powerful pushing force to spread bulk material. On regional roads, a smaller single padfoot drum machine may be used. The next machine is usually a single smooth drum compactor that compacts the high spots down until the soil is smooth. This is usually done in combination with a motor grader to obtain a level surface. Sometimes at this stage a pneumatic tyre roller is used. These rollers feature two rows (front and back) of pneumatic tyres that overlap, and the flexibility of the tyres provides a kneading action that seals the surface and with some vertical movement of the wheels, enables the roller to operate effectively on uneven ground. Once the soil base is flat the pad drum compactor is no longer used on the road surface. The next course (road base) is compacted using a smooth single drum, smooth tandem roller, or pneumatic tyre roller in combination with a grader and a water truck to achieve the desired flat surface with the correct moisture content for optimum compaction. Once the road base is compacted, the smooth single drum compactor is no longer used on the road surface (there is an exception if the single drum has special flat wide base tyres on the machine). The final wear course of asphalt concrete (known as asphalt or blacktop in North America, or macadam in England) is laid using a paver and compacted using a tandem smooth drum roller, a three point roller or a pneumatic tyre roller. Three point rollers on asphalt were once common and are still used, but tandem vibrating rollers are the usual choice now. The pneumatic tyre roller's kneading action is the final roller to seal the surface. Rollers are also used in landfill compaction. Such compactors typically have padfoot drums, and do not achieve a smooth surface. The pads aid in compression, due to the smaller area contacting the ground.
Конфигурациялар
Ролик бір адаммен қолданылатын тұтқасы бар қарапайым барабан түрінде болуы мүмкін, салмағы алты килограммнан басталады, немесе үлкен, отырып басқарылатын жол ролігіне дейін жетеді, салмағы он тоннаға жетеді және құны 150 000 АҚШ долларынан асып түседі. Қоқыс полигонындағы қондырғының салмағы он тоннаны құрауы мүмкін.
The roller can be a simple drum with a handle that is operated by one person and weighs or as large as a ride on road roller weighing and costing more than US$150,000. A landfill unit may weigh .
Барабан түрлері
Барабандардың ені белгілі бір шектен бастап әртүрлі болуы мүмкін.
Drums are available in widths ranging from .
Шинаның роликті типтері
Шина роликтерінің ені дейін жетеді, олар 7 мен 11 дөңгелектен тұрады (мысалы, алдыңғы жағында 3, артқы жағында 4 дөңгелек). Еуропа мен Африкада көбінесе 7 және 8 дөңгелекті түрлері қолданылады; Америкада – 9 және 11 дөңгелекті; ал Азияда – кез келген түрі. Өте ауыр шина роликтері топырақты тығыздау үшін пайдаланылады.
Tyre rollers are available in widths ranging up to , with between 7 and 11 wheels (e. g. 3 wheels at front, 4 at back): 7 and 8 wheel types are normally used in Europe and Africa; 9 and 11 in America; and any type in Asia. Very heavy tyre rollers are used to compact soil.
Түрлілігі мен ерекшеліктері
Кейбір машиналарда барабандарды қажетті салмаққа жету үшін орнында сумен толтыруға болады. Бос болғанда, жеңіл машинаны жұмыс алаңдары арасында тасымалдау оңай және арзан. Пневматикалық дөңгелекті роликтердегі корпусты сумен немесе құммен балластауға болады, ал қосымша тығыздау үшін ылғал құм қолданылады. Заманауи дөңгелек роликтерде темір балласт болады, ол жақсы тығыздау үшін тепе-теңдікті жақсартады. Ролик барабандарын дірілдету арқылы қосымша тығыздауға қол жеткізуге болады, бұл кішкентай, жеңіл машинаның әлдеқайда ауыр машинадай жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Дірілдеу әдетте барабан ішінде еркін айналатын гидростатикалық мотор арқылы жасалады, оның білігіне эксцентрлі салмақ бекітіледі. Кейбір роликтерде дірілдеу амплитудасын және осылайша тығыздау күшін реттеу үшін негізгі салмаққа қатысты айналатын қосымша салмақ болады. Ыстық асфальт барабан бетіне жабысып қалмауын болжау үшін, бортындағы "су шашырату резервуарларынан" барабан бетіне сумен майлау жүргізілуі мүмкін. Гидравликалық берілістер конструкциялық икемділікті арттырады. Алғашқы үлгілерде тікелей механикалық жетектер қолданылса, гидравликалық жетектер ластануға ұшырайтын қозғалмалы бөлшектердің санын азайтады және барабанды жетектеуге мүмкіндік береді, бұл көлбеу беткейлерде қосымша сүйреуді қамтамасыз етеді. Адам күшімен қозғалатын роликтерде тек бір барабан болуы мүмкін. Өздігінен қозғалатын роликтерде екі барабан болуы мүмкін, бірін екіншісінің алдына орналастырылған ("дуплекс" деп аталатын формат), немесе үш ролик, немесе бір ғана барабан, ал артқы роликтерге көбірек сүйреу үшін пневматикалық дөңгелектер орнатылуы мүмкін.
On some machines, the drums may be filled with water on site to achieve the desired weight. When empty, the lighter machine is easier and cheaper to transport between work sites. On pneumatic tyre rollers the body may be ballasted with water or sand, or for extra compaction wet sand is used. Modern tyre rollers may be filled with steel ballast, which gives a more even balance for better compaction. Additional compaction may be achieved by vibrating the roller drums, allowing a small, light machine to perform as well as a much heavier one. Vibration is typically produced by a free spinning hydrostatic motor inside the drum to whose shaft an eccentric weight has been attached. Some rollers have a second weight that can be rotated relative to the main weight, to adjust the vibration amplitude and thus the compacting force. Water lubrication may be provided to the drum surface from on board "sprinkler tanks" to prevent hot asphalt sticking to the drum. Hydraulic transmissions permit greater design flexibility. While early examples used direct mechanical drives, hydraulics reduce the number of moving parts exposed to contamination and allows the drum to be driven, providing extra traction on inclines. Human propelled rollers may only have a single roller drum. Self propelled rollers may have two drums, mounted one in front of the other (format known as "duplex"), or three rolls, or just one, with the back rollers replaced with treaded pneumatic tyres for increased traction.