Сидни Гилкрист Томас: Темір және болат өнеркәсібінің изобретаторы

Кіріспе

Британдық өнертапқыш (1850-1885)

Сидни Гилкрист Томас (16 сәуір 1850 – 1 ақпан 1885) – ағылшын өнертапқышы, ең белгілісі темір және болат өнеркәсібіндегі рөлімен танылған.

Өмір

Томас Лондонның Канонбери қаласында дүниеге келді және Дулич колледжінде білім алды. Оның әкесі – уэльстік, мемлекеттік қызметте болған, ал анасы – пастор Джеймс Гилкристің қызы. Әкесінің қазасы отбасын айтарлықтай төмендеген кіріспен қалдырды, сондықтан Томас дәрігер болу арманынан бас тартып, полиция сотының кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты, ол қызметті 1879 жылдың мамырына дейін атқарды. Осы он екі жыл ішінде, әлеуметтік мәселелермен тығыз байланысқа түскен полиция сотының жұмысынан бөлек, ол химияны оқыды және Біркбек институтында (кейіннен Біркбек колледжіне айналған) лекцияларға қатысты. Институттың химия пәнінің оқытушысы Джордж Шалонер бір күні кешке: «Бессемер конвертері арқылы фосфорды жоя білген адам бай болады» деді. Бұл Томасқа әсер етті, ол Бессемер конвертерімен өндірілген темірден фосфорды жою мәселесін шешуге кірісті. 1875 жылдың соңына қарай ол әдізді тапқанына көз жеткізді. Ол өз теориясын туысы Перси Гилкристке жеткізді, ол Уэльстегі Бленавон темір зауытының химигі болды, және тәжірибелер жүргізілді, олардың нәтижелері қанағаттандырды. Бленавон зауытының басқарушысы Эдвард Мартин эксперименттерді үлкен ауқымда жүргізуге жағдай жасады және патент алуға көмектесуге уәде берді. 1878 жылдың наурыз айында ашылу туралы алғашқы хабарлама Темір және болат институтының мәжілісінде жарияланды; Томас пен Гилкрист мамыр айында патент алды, бірақ бұл көп назар аударған жоқ. Сентябрь айында Томас пен Гилкрист осы институттың күзгі мәжілісі үшін «Бессемер конвертерінде фосфорды жою» тақырыбында мақала жазды, бірақ ол 1879 жылдың мамырына дейін оқылмады. Алайда Томас Болков Вон және Ко компаниясының Кливлендтегі (Йоркшир) зауытының басқарушысы Эдвард Виндзор Ричардспен танысып, оны бұл процеске қызықтырды, осыдан бастап өнертабыстың сәттілігі қамтамасыз етілді және отандық және шетелдік патенттер алынды. Томас ойлап тапқан «негізгі процесс», сондай-ақ Гилкрист-Томас процесі деп аталатын бұл технология, әсіресе Еуропа құрлығында құнды болды, онда фосфорлы темірдің мөлшері Ұлыбританиядан әлдеқайда көп болды, ал Бельгияда да, Германияда да өнертапқыштың есімі өз елінен гөрі жақсы танымал болды. АҚШ-та фосфорсыз темір басым болғанымен, өнертабысқа үлкен қызығушылық танытылды. Процестің жақсаруы конвертерде шлак мөлшерінің артуына әкелді. Томас осы «негізгі шлактың» фосфатты тыңайтқыш ретінде пайдалы және тиімді болатынын анықтады, ол «Томас ұны» деп белгілі болды. 1883 жылы ол бұрын процесті ашқан, бірақ оны дамыта алмаған Джордж Джеймс Снелуспен бірлесіп, Темір және болат институтының Бессемер алтын медалін дефосфорациялау жөніндегі жұмыстары үшін алды. Томас жылдар бойы шаршап жұмыс істегендіктен, өкпесі ауырған. Ұзақ теңіз саяхаты мен Мысырда тұру оның денсаулығын жақсартуға көмектеспеді; ол 1885 жылы Парижде қайтыс болды және Пассиде жерленді.

Thomas was born at Canonbury, London, and was educated at Dulwich College. His father, a Welshman, was in the Civil Service, and his mother was the daughter of the Rev. James Gilchrist. His father's death left the family with a considerably reduced income, so Thomas gave up his original idea of becoming a doctor and obtained an appointment as a police court clerk, which he kept until May 1879. During these twelve years, besides the work of a busy police court, which brought him into intimate contact with social problems, he found time to study chemistry, and attended lectures at the Birkbeck Institute (which later became Birkbeck College). George Chaloner, the chemistry teacher at the Institute, remarked one evening that "the man who eliminates phosphorus by means of the Bessemer converter will make his fortune." This caught the attention of Thomas, and he set himself the task of solving the problem of eliminating phosphorus from iron produced by Bessemer converters. By the end of 1875 he was convinced that he had discovered a method. He communicated his theory to his cousin, Percy Gilchrist, who was a chemist at the former Blaenavon Ironworks, Blaenavon in Wales, and experiments were made which proved satisfactory. Edward Martin, manager of the Blaenavon Works, gave facilities for conducting the experiments on a larger scale and undertook to help in taking out a patent. In March 1878, the first public announcement of the discovery was made at the meeting of the Iron and Steel Institute; Thomas and Gilchrist took out a patent in May, but without attracting much attention. In September a paper was written by Thomas and Gilchrist on the "Elimination of Phosphorus in the Bessemer Converter" for the autumn meeting of this institute, but it was not read until May 1879. Thomas, however, made the acquaintance of Edward Windsor Richards, the manager of Bolckow Vaughan & Co's works at Cleveland, Yorkshire, whom he interested in the process, and from this time the success of the invention was assured and domestic and foreign patents were taken out. The "basic process" invented by Thomas, also known as the Gilchrist–Thomas process, was especially valuable on the continent of Europe, where the proportion of phosphoric iron is much larger than in Britain, and both in Belgium and in Germany the name of the inventor became more widely known than in his own country. In the United States, although non phosphoric iron largely predominated, immense interest was taken in the invention. The improved process resulted in much more slag forming in the converter. Thomas discovered that this "basic slag" could be useful and profitable as a phosphate fertiliser, known as Thomas meal. In 1883, jointly with George James Snelus, who had previously discovered the process but had failed to develop it, he was awarded the Bessemer Gold Medal of the Iron and Steel Institute for their work on dephosphorisation. Thomas had been overworking for years, and his lungs became affected. A long sea voyage and a residence in Egypt proved unavailing in restoring his health; he died in Paris in 1885 and was buried at Passy.

Мұра

Оның Уильям Эварт Гладстон 1891 жылы жарық көрген "Мемориялар" жинағына жазған рецензиясында "адамзатқа деген ынтасы" деп сипатталған, және ол өзінің мүлігін қайырымдылыққа жұмсау үшін қалдырды. Оның құрметіне полиция сотының миссиясы құрылды. 1960 жылдың шілде айында Ньюпорт және аудандық металлургиялық қоғамы мен Темір және болат институты бірлесіп Оңтүстік Уэльсте оның есімін сақтайтын обелиск орнатты. Қаржылық үлестер көптеген көздерден түсті және Ұлыбритания мен басқа елдердің оның еңбегін мойындағанын көрсетті. 1985 жылы бұрынғы Америка металдар қоғамы темір зауытының тарихи маңыздылығын мойындап, оның ондағы еңбегін құрметтеу үшін ескерткіш тақта жасады. Обелиск пен тақта темір зауытында көрініс тапқан.