Кіріспе
Англо-ирланд философы Уильям Молинукс (17 сәуір 1656 – 11 қазан 1698) – ғылым, саясат және табиғаттану туралы жазған ағылшын-ирланд жазушысы. Ол әріптес философы Джон Локкпен тығыз байланыста болғанымен және кеңінен талқыланған Молинукс проблемасын (ой эксперименті) ұсынғанымен белгілі.
William Molyneux FRS ('/m//ɒ//l//ɪ//nj//uː/; 17 April 1656 – 11 October 1698) was an Anglo Irish writer on science, politics and natural philosophy. He is noted as a close friend of fellow philosopher John Locke, and for proposing Molyneux's Problem, a thought experiment widely discussed.
Өмір
Ол Дублинде заңгер, жер иесі және Ирландияның Бас қару жасаушысы Сэмюэл Молиноның (1616–1693) (оның әкесі, сэр Томас Молино, 1560 жылдары Каледен Дублинге көшіп келген) және оның әйелі Энн Доудалл отбасында дүниеге келді. Бес баланың екіншісі Уильям Молино Армаг графтығындағы Дилон қамалында қоныстанған, ал оның ағасы, полковник Адам Молино, Доудаллдан мұраға алған Баллимулвидегі үлкен жерлерді иеленді, бұл жер Лонгфорд графтығындағы Баллимахонның жанында орналасқан. Ол ағасы, сэр Томас Молиномен жақын болды, кейіннен олар философиялық қызығушылықтарын бөлісті. Оның қарындасы Джейн Антони Доппингке, болашақта Мит епископына тұрмысқа шықты. 1671 жылы Молино Дублин Тринити колледжіне қабылданды, онда ғылыми революцияның жетекші тұлғаларын жанып-жағып оқыды. Өнер бакалавры дәрежесін алғаннан кейін, Молино 1675 жылдан 1678 жылға дейін Лондонның Мидл Темплде заңды оқуға жіберілді. 1678 жылы ол Ирландияның Бас прокуроры сэр Уильям Домвиллдің және оның әйелі Бриджит Лейктің кіші қызы Люси Домвиллге (1691 жылы қайтыс болды) үйленді. Оның әйелі ауыр сырқатқа шалдығып, некеден кейін соқыр болды және жас жасында қайтыс болды. Олардың үш баласының тек Самуэль Молино (1689–1728) ғана ересекке дейін жетті. Самуэль астроном және саясаткер болып өсті, ол әкесімен бірге түрлі ғылыми жобалардың үстінде жұмыс істеді.
Еңбек жолы және басылымдары
Мұрагерлік мүлігінің арқасында Молино қаржылық тұрғыдан тәуелсіз болды. Дегенмен, ол өмірі бойы бірнеше ресми лауазымдарды атқарды. 1684 жылы Ирландиядағы корольдік ғимараттар мен құрылыстардың бірлескен бас инспекторы болып тағайындалды, Уильям Робинсонмен бірге қызмет етті. 1687 жылы ол күн сағатының жаңа түрін ойлап тапты, ол Sciothericum telescopicum деп аталды. 1692 жылдан өліміне дейін парламентте Дублин университетін өкілдік етті. Сондай-ақ, 1693 жылы тәркіленген мүліктер жөніндегі комиссар болып қызмет етті, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты бірнеше айдан кейін отставкаға кетті. Осы аралықта Молино өзінің алуан түрлі қызығушылықтарын көрсететін бірқатар жариялымдарға жауапты болды. Оның алғашқы кітабы – 1680 жылы Лондонда жарық көрген Рене Декарттың «Алты метафизикалық медитация, онда Құдайдың бар екендігі дәлелденеді» еңбегін редакциялап, ағылшыл тіліне аудару болды. 1682 жылы Молино Родерик О’Флаэртимен бірлесіп, Мозес Питттің атласына материал жинады. 1685 жылы Питттің қаржылық қиындықтары жобаның тоқтатылуына әкелді, бірақ Ирландия тарихының маңызды деректері жиналды. Молино О’Флаэртимен достық қарым-қатынас орнатты және оның «Огигия» трактаты Лондонда жарияланғанда көмектесті. Ол қоғамның жұмысына белсенді қатысты – ауа райы туралы мәліметтерді тіркеді, күн тоқырауларын есептеді, құралдар мен тәжірибелерді көрсетті. Молино «Философиялық транзакциялар» журналында, сондай-ақ оптика, табиғаттану және түрлі тақырыптар бойынша мақалалар жариялады. Оның ең танымал ғылыми еңбегі, мүмкін, «Dioptrica Nova» («Диоптрика туралы трактат») болды. Ол екі бөлімнен тұрады, онда телескоптар мен микроскоптардағы сфералық линзалардың әртүрлі әсерлері мен көріністері, сондай-ақ олардың адам өмірінің көптеген салаларындағы пайдалылығы түсіндіріледі. Бұл еңбек 1692 жылы Лондонда жарық көрді. Англия парламентінің төменгі палатасында өткен дебаттардан кейін, Молиноның жарияланымдары «Ирландия патшалығы мен халқына Англия королі мен парламентінің билігін мойындамау арқылы Англия королі мен халқына қауіпті салдарлары бар» деген шешім қабылданды. Англияда айыптауларға қарамастан, Молино жазаланбады, бірақ оның еңбегі бүлікшіл деп танылды және Тибернде ашық түрде өртеліп жойылды. Оның аргументтері Ирландияда маңыздылығын сақтап, он сегізінші ғасырда конституциялық мәселелер туындағанда, Дрейпиердің хаттарында Свифттың аргументтерінің бір бөлігін құрады. Бұл трактат Америка отарлары тәуелсіздікке ұмтылған кезде де назар аударды. «Ирландияның жағдайы» кейінірек Ирландия мен Америкадағы тәуелсіздік қозғалысымен байланысты болғанымен, бір тарихшы атап көрсеткендей, «Молиноның конституциялық аргументтерін оңай қате түсінуге болады» және ол «ешқандай жағдайда сепаратист емес» болды.
Мұра
Молино сонымен қатар, кейіннен «Молино проблемасы» деп аталатын философиялық сұрақ қойды, оны Локк «Эссе» еңбегінің келесі басылымдарында талқылады. Ол Локқа ұсынған, көзі ашқан соқыр адамның мәселесі, жарияланғалы бері және 21 ғасырға дейін кеңінен талқыланып келеді. Тринити колледжінің университеттік философиялық қоғамы өзін Дублин философиялық қоғамының жалғасы деп есептейді және осылайша Молиноны оның негізін қалаушысы және алғашқы президенті деп мойындайды. Молино 1698 жылдың 11 қазанында Дублинде қайтыс болды және оның бес атасы, сэр Уильям Ушердің қабіршесіндегі Санкт-Оуден шіркеуіне жерленді.