Кіріспе
Иранда дарға асылған адамдар
Махмуд Асғари (محمود عسگری) және Аяз Мархони (عیاض مرهونی) – 2005 жылғы 19 шілдеде Хорасан провинциясынан шыққан ирандық жасөспірімдер еді, олар қоғамда дарға асылды. Ирандық шенеуніктер бұл жасөспірімдердің 13 жастағы ұл балаға зорлық жасағаны үшін өлім жазасына кесілгенін айтса, гомосексуалдық құқықтарды қорғайтын топтар олардың "гомосексуалды болғаны үшін" өлім жазасына кесілгенін мәлімдейді. Бұл оқиға халықаралық БАҚ-тың назарын өзіне тартты және оқиғаның фактілері қызу пікірталас тудырды.
Атқару
Махмуд Асғари мен Аяз Мархони 2005 жылы 19 шілдеде Машхад қаласындағы Эдалат (Әділет) алаңында 13 жасар баланы зорлағаны үшін сотталғаннан кейін өлім жазасына кесілді. Бұл оқиға халықаралық БАҚ-тың назарын аударды және оның мән-жайы қатты талқыланды. Иранның шиит шариғаты (Ислам заңы) гомосексуалистік әрекеттер үшін өлім жазасын белгілейді, бірақ бұл оқиғаға төрт куәгер қажет, бірақ Иран қол қойған Бала құқықтары жөніндегі конвенция кәмелетке толмағандарды өлім жазасына кесуді тыйым салады. Асғаридің адвокаты Рохолла Разаз Задехтің айтуынша, "Иран соттары балаларға өлім жазасын бергенде, оны бес жылға түрмеге кесу керек", бірақ Тегеранның Жоғарғы соты өлім жазасын қолдады. Олардың жасы әлі күнге дейін белгісіз, кейбір дереккөздер олардың тұтқындалған кезде он төрт және он алты, ал жазаға тартылған кезде он алты және он сегіз жаста болған, ал басқалары үлкен жігіт Мархонидің қылмыс жасағаны кезінде он тоғыз жаста болғанын айтады.
БАҚ-тағы хабарлар мен халықаралық реакциялар
2005 жылдың 19 шілдесінде Иран студенттерінің жаңалықтар агенттігі (ISNA) екі жастың өлім жазасына кесілгенін сипаттайтын парсы тіліндегі мақала жариялады. Оның тақырыбында олар "лават бех онф" үшін өлім жазасына кесілгені айтылған, бұл "күшпен жасалған содомия/гомосексуалистік қатынас" дегенді білдіреді және еркектерді еркектер зорлау үшін қолданылатын заңдық термин. Өлім жазасына кесілгендердің күні таңертеңгісін Мешхедтің жергілікті газеті "Кудс" өлім жазасына кесілгендер туралы хабар жариялады. Онда екеуінің 13 жасар баланы зорлағаны туралы толық баяндалып, зорлау құрбанының әкесі берген жауаптар да жазылған. Иранның эмиграциялық саясатына қатысы бар екі жаңалық көзі осы арада ағылшын тіліндегі оқиғаның таралуына ықпал етті. 2005 жылдың 20 шілдесінде Иранның оппозициялық тобы, Халық моджахедінің саяси қанаты Ұлттық қарсылық кеңесі өлім жазасына кесу туралы баспасөз хабарламасын шығарды. Онда былай делінген: "Жәбірленушілерге қоғамдық тәртіпті бұзу сияқты басқа да айыптар тағылды". Онда зорлау туралы айыптар айтылмаған. "Халық моджахедінің" серіктесі деп танылған жаңалықтар сайты Iran Focus, сондай-ақ, асылу туралы мақала жариялады, бірақ ешқандай айыптау туралы сөз қозғамады. 2005 жылдың 27 шілдесінде Human Rights Watch, асылу туралы есептерді зерттегеннен кейін, Иран президенті мен сот жүйесі басшысына хаттар жариялады. Иран басшылығына хат жазып, Human Rights Watch Ирандағы өлім жазасын қолдануды айыптады. Онда екеуінің "он төрт ай бұрын он үш жасар баланы жыныстық тұрғысынан зорлағаны үшін кінәлі деп танылғаннан кейін, 19 шілдеде өлім жазасына кесілгені" айтылды, бірақ бұл айыптаулардың дұрыстығы туралы сөз қозғалмады. Оның жария мәлімдемесінде: "Өлім - адамгершілікке жат жаза, әсіресе қылмысты жасаған кезде он сегіз жасқа толмаған адам үшін", - деп атап өтті Human Rights Watch ұйымының Иран зерттеушісі Хади Гаеми. "Барлық елдер, бірақ аздаған елдер мұндай жазалауды тыйым салады. Иран да солай істеуі керек". Ирандық БАҚ-тың алғашқы хабарларында асылу жазасы зорлау туралы үкімнің нәтижесінде жүзеге асырылғаны айтылған. Алайда, бұл хабарлар тек кейінірек ағылшын тіліндегі деректер екеуінің гомосексуалды болғандықтан өлтірілген болуы мүмкін деген болжам жасағаннан кейін ғана белгілі болды. Бұл кейбір адамдарға зорлау туралы айыптаулар тек Иран үкіметі кейін жариялаған "жасырын әңгіме" болуы мүмкін дегенге сендірді, бірақ зорлау туралы әңгіме шын мәнінде бірінші болып айтылған. Бірнеше блогерлер оқиғаны кеңінен жариялап, асылу суреттерін кеңінен таратты. АҚШ блогері Дуг Айрланд зорлау туралы айыптауларды "Иран үкіметінің оқиғасы" деп атады. АҚШ-тың консервативті гей-ұйымы Log Cabin Republicans мәлімдеме жасады: "Ирандық екі гей-жасөспірімнің асылып өлтірілгенін растайтын жаңалықтар мен суреттерден кейін Log Cabin Republicans терроризмге қарсы жаһандық соғысқа деген берік ұстанымын қайталап отыр". "OutRage!" "Жыныстық қатынасқа қатысты айыптау жастарға деген қоғамдық сезімді әлсірету үшін жасалып шығарылған айыптау болуы мүмкін, бұл Ирандағы исламдық режимнің жиі қолданатын тактикасы" немесе "13 жастағы бала ерікті қатысушы болуы мүмкін, бірақ Иран заңы (Ұлыбритания заңы сияқты) осы жастағы ешкім жыныстық қатынасқа келісуге қабілетті емес деп санайды, сондықтан кез келген жыныстық қатынас заң бойынша жыныстық зорлау болып саналады" деп мәлімдеді. "OutRage!" Сондай-ақ, 13 жасар баланың кім екені анықталмай, сотқа берілмеуінің себебін де сұрады. Олардың екеуі қылмыс жасаған кезде кәмелетке толмаған, ал біреуі жазаға тартылған кезде кәмелетке толмаған деп саналады. Иран бала кезінен жасаған қылмыстары үшін адамдарды жиі жазалайды, бұл халықаралық адам құқықтары туралы келісімдермен айыптайтын тәжірибе. Бұл оқиғаның нақты мән-жайы әлі күнге дейін қызу талқылануда. Британдық белсенді Питер Тэтчелл екеуіне зорлау қылмысы үшін айып тағылды деген пікір білдірген белсенділерді "Батыс солшылдары және исламшылдардың жақтастары" деп айыптады. Зорлау туралы айыптауларды жария ету үшін алғаш рет қолданылған кейбір хабарлар адам құқықтарын бұзуда айыпталған Иранның диссиденттік тобынан шыққан, оны АҚШ пен Иран (Иранның Ұлттық қарсылық кеңесі) террористік ұйым деп атайды.
On July 27, 2005, after researching reports on the hangings, Human Rights Watch released letters to Iran's president and the head of the judiciary. In writing to the Iranian leadership, Human Rights Watch condemned the use of the death penalty in Iran. It stated that the two "were put to death on July 19 after they were found guilty of sexually assaulting a thirteen year old boy some fourteen months earlier," but did not address whether those charges were accurate. Its public statement noted:
"Death is an inhumane punishment, particularly for someone under eighteen at the time of his crimes," said Hadi Ghaemi, Iran researcher for Human Rights Watch. "All but a handful of countries forbid such executions. Iran should as well." The first reports in the Iranian media had all identified the hangings as the result of a rape conviction. However, these reports only came to light after later English language accounts had suggested the two might have been killed for being gay. This made it appear plausible to some that the rape charges might have been simply a "cover story" put out later by the Iranian government—even though the story of rape had actually been the first one told. Several bloggers promoted the story heavily and gave wide coverage to the pictures of the hanging. U. S. blogger Doug Ireland referred to the charges of rape as "the Iranian government's story." The Log Cabin Republicans, a conservative U. S. gay group, issued a statement reading, "In the wake of news stories and photographs documenting the hanging of two gay Iranian teenagers, Log Cabin Republicans re affirm their commitment to the global war on terror." OutRage! stated that "the allegation of sexual assault may either be a trumped up charge to undermine public sympathy for the youths, a frequent tactic by the Islamist regime in Iran" or that "it may be that the 13 year old was a willing participant, but that Iranian law (like UK law) deems that no person of that age is capable of sexual consent and that therefore any sexual contact is automatically deemed in law to be a sex assault." OutRage! also questioned why the 13 year old was not identified and also put on trial if he had been sexually assaulted. The two were believed to have been juveniles at the time of the offense, and one is believed to have been a juvenile at the time of his execution. Iran frequently executes people for offenses committed as children, a practice condemned by international human rights treaties. The facts of the case are still subject to heated debate. The British activist Peter Tatchell has accused activists who have suggested the two were charged with rape of being "Western left wing and Islamist apologists" of the "Iranian regime." Some of the reports that were first used to discredit the rape charges originated with an Iranian dissident group accused of serious human rights violations, one that is classified as a terrorist organization by the United States and Iran (the National Council of Resistance of Iran).
Дау
Ақыры, журналистер мен адам құқықтары жөніндегі ұйымдар асылудың қатыгездігін айыптай отырып, бірнеше аптадан кейін ғана тереңірек мәліметтерді жариялай бастады. АҚШ-тың "The Nation" журналында оқиғаға қатысты толыққанды зерттеу жарияланды. Ол Питер Тэтчелл мен OutRage! ұйымын сынады, олар дәлелдерді зерттемей-ақ, жазаланған жастардың гомосексуалды екендігіне сендіруге тырысқандары үшін. Мақалада Тэтчеллдің «жақындағы мәлімдемелеріне қарағанда, оның идеологиялық көзқарасы оны «гей жасөспірімдер» туралы күмәнді ақпаратты елемеуге немесе жоққа шығаруға итермелегені мүмкін» деген қорытынды жасалды. OutRage! және Питер Тэтчелл екеуі де құрбандардың сүйіскендігі үшін асылғанын қорғады. Олар оларды «әрекетке итермелеушілер» деп айыптап, «Иран үкіметіне күмәнсіз сенім артқандары» үшін сынға алды. Осы оқиғаны зерттеген басқа да гомосексуалдық және адам құқықтары жөніндегі ұйымдар бұл өлтірулерді құқықтардың ауыр бұзушылығы деп бағалады. Дегенмен, OutRage! ұйымының өкілі Брет Лок «бұл топтар Ирандағы адам құқықтарының бұзылуына жеткілікті мән бермеді» деді. «Батыстағы либералдық және солшыл пікірлердің көп бөлігі Тегеранның фашистік режимінің қатыгездігіне алаңдаушылық танытпауы қорқынышты. Біз көптеген гомосексуалдық, солшыл және адам құқықтары жөніндегі ұйымдардың Ирандағы ЛГБТ құқықтарының бұзылуына қатысты сенімсіздігіне наразымыз. Олар Иранның гомофобиялық насилын ұзақ уақыт бойы сіңіріп алды». Тэтчелл онымен келіспегендерді «расизммен» айыптады. OutRage! «халықаралық қауымдастықты Иранды шеттеу мемлекеті ретінде қарауға шақыру» үшін осы жағдайды пайдаланды. Тэтчелл: «Аталанбас режиммен қалыпты қарым-қатынас болуы мүмкін емес» деді. OutRage! және блогер Дуг Ирландия Иранның ішкі дереккөздерінен алған мәліметтерге сүйене отырып, Махмуд Асғари мен Аяз Мархони тек гомосексуалды болғандары үшін асылғанын мәлімдеді. Олардың көзі – Сомалиде туған, АҚШ-тың Сан-Франциско қаласында тұратын белсенді Афдере Джама. OutRage! мәліметінше, Джама оларға Махмуд Асғари, Аяз Мархони және тағы бес досы бір-бірімен келісім бойынша гомосексуалды әрекеттер жасады деген айыппен Мәшхедтен келген үш адаммен сөйлескенін айтқан. Human Rights Watch ұйымының қызметкері Скотт Лонг 2006 жылы «Афдере Джаманың» дереккөздері «басқа ешкіммен, тіпті адам құқықтары жөніндегі тергеушілермен де сөйлесуден бас тартты» және олардың мәліметтеріне негізделген Ирандағы гомосексуалдарға қарсы кең ауқымды қуғын-сүргін туралы айыптаулар ең жақсы жағдайда үшінші тараптан алынған ақпарат екенін атап өтті. 2006 жылдың наурызында Нидерландтың иммиграция министрі Рита Вердонк Иранға гомосексуалдық пана іздеушілерді депортациялауға қатысты мораторийді тоқтатуды ұсынды, бұл «қайыпкердің гомосексуалы екендігі фактісіне ғана негізделген жазалау немесе өлім жазасы туралы сұрақ туындамайды» екенін мәлімдеді. Парламенттік қысым мен Human Rights Watch сияқты ұйымдардан алынған Иранда гомосексуалдарға қатысты азаптаулар кең таралғаны туралы мәліметтерге сүйене отырып, ол депортацияға қатысты мораторийді тағы алты айға ұзартуға мәжбүр болды. 2006 жылдың соңында, Human Rights Watch сияқты ұйымдардың лоббилеуінің нәтижесінде Нидерланды ирандық ЛГБТ босқындарынан дәлелдеуді талап етуді тоқтатты. Human Rights Watch ұйымының қызметкері Скотт Лонг «ирандық лесбиянкалар мен гомосексуалдар абстракция емес, саясаттан немесе зымырандардан қорғалған емес. Олардың өмірі Батыстағы жақсы ниетті бейтаныстардың күн тәртібіне айналдырылмауы керек» деп жазды. Ол негізсіз деп санаған айыптауларды сынға алып, «Егер біз Иран үкіметін сынағымыз келсе, бізге фактілер қажет. Бізге «погромдар» туралы мәлімдемелерді жасамай-ақ қоюға болатын азаптау мен қуғын-сүргіннің жеткілікті дәлелдері бар». 2006 жылы Машхадтағы асылудың бір жылдығы OutRage! ұйымы тарапынан Ирандағы гомофобиялық қудалауға қарсы халықаралық әрекет күні деп жарияланды, Амстердам, Берлин, Брюссель, Чикаго, Форт-Лодердейл, Франкфурт, Лондон, Марсель, Мексика қаласы, Мәскеу, Нью-Йорк, Сан-Диего, Сан-Франциско, Сиэтл, Стокгольм, Торонто, Ванкувер, Вена, Варшава, Вашингтон және басқа қалаларда митингтер мен британдық Парламентте тыңдаулар жоспарланды. Бұл демонстрациялар OutRage! ұйымы жасаған мәлімдемелердің негізге сәйкес келуіне қатысты жаңадан пікірталас тудырды. The Washington Post газеті бүкіл әлем бойынша жиырмадан астам іс-шараларда митингтер мен демонстрацияларда асылғандардың суреттері көрсетілгенін хабарлады.
"OutRage! is appalled that large sections of liberal and left opinion in the West shows little concern regarding the murderous brutality of the clerical fascist regime in Tehran. We deplore the gullibility of many gay, left and human rights groups concerning the abuse of LGBT human rights in Iran They have long swallowed Iran's homophobic propaganda." Tatchell accused those who disagreed with him over the case of "racism." OutRage! cited the case to "urge the international community to treat Iran as a pariah state." Tatchell stated, "There can be no normal relations with an abnormal regime". OutRage! and blogger Doug Ireland cited sources inside Iran to support their continuing assertion that Mahmoud Asgari and Ayaz Marhoni were hanged solely for being gay. Their source is Somalia born activist Afdhere Jama, who lives in San Francisco in the U. S. According to OutRage!, Jama has told them that he has spoken to three people from Mashhad who maintain that Mahmoud Asgari, Ayaz Marhoni, and five other friends were originally accused of committing consensual homosexual acts on each other. Scott Long of Human Rights Watch noted in 2006 that Afdhere Jama's sources "have refused to speak to anyone else, including human rights investigators," and that allegations of a huge crackdown against gay people in Iran based on their evidence are third hand at best. In March 2006 Dutch Immigration Minister Rita Verdonk proposed an end to a moratorium on deporting gay asylum seekers to Iran, stating that it was now clear "that there is no question of executions or death sentences based solely on the fact that a defendant is gay", adding that homosexuality was never the primary charge against people. Under parliamentary pressure, and based on evidence from groups including Human Rights Watch that torture of gays in Iran remained endemic, she was forced to extend the moratorium on deportation for a further six months. In late 2006, also due to lobbying from groups including Human Rights Watch, the Netherlands instituted a new policy of removing the burden of proof from Iranian LGBT refugee claimants. Scott Long of Human Rights Watch has written that "lesbian and gay Iranians are not abstractions, sheltered from politics—or missiles. Their lives should not be reduced to the agendas of well meaning strangers in the West." He added, criticizing allegations he considered unsupported, that "If we want to challenge Iran's government, we need facts. There is enough proof of torture and repression that we can do without claims of 'pogroms.'" In 2006, the one year anniversary of the hangings in Mashhad was designated an International Day of Action Against Homophobic Persecution in Iran by OutRage!, with vigils planned for Amsterdam, Berlin, Brussels, Chicago, Fort Lauderdale, Frankfurt, London, Marseille, Mexico City, Moscow, New York, San Diego, San Francisco, Seattle, Stockholm, Toronto, Vancouver, Vienna, Warsaw, Washington, D. C., and other cities and with hearings planned in the British House of Commons. These demonstrations saw a renewal of controversy over whether the claims made about the case by OutRage! had any basis in fact. The Washington Post reported that photographs of the hangings were carried by protestors at rallies and demonstrations at over two dozen events worldwide.
Мәдени сілтемелер
Британдық музыкалық топ Pet Shop Boys-тің Fundamental альбомы "Махмуд Асғари мен Аяз Мархониға арналған". Р. Тимоти Брейди осы оқиға негізінде "Эдалат алаңы" операсын жазды. Опера 2008 жылғы Opera Vista фестивалінің жеңімпазы атанды және 2009 жылғы Хьюстон, Техас штатындағы Opera Vista фестивалінде Висва Суббараманның жетекшілігімен қойылды. Джей Пол Дератани Аяз Мархони мен Махмуд Асғаридің сот процесі мен атылуы туралы "Харам Иран" пьесасын жазды; оның тұңғыш қойылымы Чикагодағы Афинеум театрында болды.