Кіріспе
Фиск Юбилейі әншілері – Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Фиск университетінің студенттерінен құралған афроамерикалық а капелла ансамблі. Алғашқы топ 1871 жылы колледжге қаржы жинау мақсатымен гастрольдік сапарға шықты. Олардың алғашқы репертуары көбінесе дәстүрлі спиричуэлдерден тұрды, бірақ Стивен Фостердің де бірнеше әндері болды. Бастапқы топ Америка Құрама Штаттарындағы Жер асты жолының (Underground Railroad) бағытымен гастрольдеп, сондай-ақ Англия мен Еуропада өнер көрсетті. Кейінгі 19 ғасырлық топтар да Еуропа бойынша гастрольдік сапарлар жасады. 2002 жылы Конгресс кітапханасы олардың 1909 жылғы «Swing Low, Sweet Chariot» әнін АҚШ Ұлттық дыбыс жазбалар тізіліміне енгізу арқылы құрметтеді. 2008 жылы олар Ұлттық өнер медалімен марапатталды.
The Fisk Jubilee Singers are an African American a cappella ensemble, consisting of students at Fisk University in Nashville, Tennessee. The first group was organized in 1871 to tour and raise funds for college. Their early repertoire consisted mostly of traditional spirituals, but included some songs by Stephen Foster. The original group toured along the Underground Railroad path in the United States, as well as performing in England and Europe. Later 19th century groups also toured in Europe. In 2002, the Library of Congress honored their 1909 recording of "Swing Low, Sweet Chariot" by adding it in the United States National Recording Registry. In 2008 they were awarded a National Medal of Arts.
Тарих
Әншілер Фиск университеті үшін қаражат жинау мақсатында ұйымдастырылды. Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы тарихи афроамерикандық колледж Америка азаматтық соғысы аяқталғаннан кейін Америка миссионерлер қауымдастығы мен жергілікті қолдаушылармен құрылды. 1871 жылы бес жылдық университетте күрделі қаржылық қиындықтар туындады. Банкроттықтан және жабылудан сақтау үшін Фиск университетінің қазынашысы және музыкалық директоры Джордж Леонард Уайт, музыкаға берілген және афроамерикандықтардың ақтармен тең интеллектуалды қабілетін дәлелдеуге ниеттенген ақ Солтүстік миссионері, төрт афроамерикандық ер адамнан (Айзек Диккерсон, Бен Холмс, Грин Эванс, Томас Ратлинг) және бес афроамерикандық әйелден (Элла Шепард, Мэгги Портер, Минни Тейт, Дженни Джексон, Элиза Уокер) тұратын тоғыз мүшелі студенттік хорды құрды. Олар университет үшін ақша табу үшін гастрольдік сапарға шықты. 1871 жылдың 6 қазанында екі квартеттен және пианиношыдан тұратын студенттер тобы Уайттың жетекшілігімен АҚШ бойынша гастрольдік сапар бастады. Цинциннатидегі концерттен кейін топ кірістің аз бөлігін 1871 жылдың қазан айында болған Ұлы Чикаго өртінің құрбандарына сыйлады. «Юбилей әншілері» деген ат орынды болды. Юбилей әншілерінің өнері ақ музыканттардың қаралап орындаған таныс «минстрель» жанрынан ерекшеленді. Топтың өнерін алғашқы шолудың бірі «Negro Minstrelsy in Church Novel Religious Exercise» деп тақырыпталды, ал кейінгі шолулар бұл топтың негр музыканттарының, қызық болғанымен, «нағыз негрлер» екенін атап өтті. «Негр минстрельдерінің күйдірілген бет бояуымен жасалған карикатураларын ғана естігендер оның шынайы мағынасын білмейді», - деп келтіреді Даг Серофф топтың концертіне қатысты бір пікірді. Бұл жауап тек Америкаға ғана тән емес, Еуропадағы көрермендердің реакциясында да байқалды: «Юбилей музыкасы сыншылар үшін бастапқыда біршама жұмбақ болды; тіпті олардың миссиясына көңіл білдіргендердің арасында да олардың өнер көрсетулерінің көркемдік құндылығына қатысты әртүрлі пікірлер болды. Кейбіреулер осы қарапайым әндерді соншалықты ұнату себебін түсінбеді». Гастроль жалғасқан сайын, көрермендер әншілердің дауысына ризашылық білдіріп, оларды мақтай бастады. Юбилей әншілері 19 ғасырдың соңында ақ және солтүстік аудиториялары арасында негр рухани әндерін кеңінен танытумен ерекше көзге түсті; олардың көпшілігі бұрын оның бар екенін білмеген. Элла Шепардтың айтуынша, алғашында құл әндері көпшілік алдында орындалмаған: «Олар ата-аналарымызға қасиетті болды, олар оларды діни ғибадатында пайдаланды және оларға айқайлады. Бірнеше ай өткен соң ғана біздің жүрегіміз осы достардың ықпалына ашылды және біз әндеріміздің керемет сұлулығы мен күшін бағалай бастадық». Алғашқы қиындықтарға қарамастан, алғашқы АҚШ гастрольдері Фиск университетіне 40 000 доллар тапты. 1872 жылдың басында топ Бостондағы Дүниежүзілік бейбітшілік мерейтойы мен Халықаралық музыкалық фестивалінде өнер көрсетті және сол жылдың наурыз айында Ақ үйге президент Улисс С. Грантқа өнер көрсетуге шақырылды. Бұл гастроль университетке шамамен 150 000 доллар тапты, бұл қаржы Фиск университетінің алғашқы тұрақты ғимаратын салуға жұмсалды. Алғашқы «Юбилей әншілері» тобы 1878 жылы ауыр гастрольдік кестеге байланысты тарады. Алғашқы «Юбилей әншілері» тобының мүшесі Элла Шепард еске алды: «Біз қонақ үйлерде, теміржолдарда, концерттерде аз адам көретіндіктен және мазақтағандықтан күш-қуатымызды жоғалттық». Портер де: «Бізде ұйықтайтын жеріміз де, жейтін тамағымыз да болмаған кездер көп болды. Мистер Уайт шығып, бізге бутербродтар әкелді және бізді орналастыруға орын табуға тырысты». Кейде әншілер теміржол станциясында күтіп тұрғанда, Уайт «топтан бірнеше адаммен бірге қырау немесе қар немесе жаңбырдан қонақ үйден қонақ үйге қашып, біз үшін пана іздеді». Уайт құрған бұл труппада Дженни Джексон, Мэгги Портер, Джорджия Гордон, Мейбел Льюис, Пэтти Малоун, Хинтон Александр, Бенджамин В. Томас және жаңадан келген Р. А. Холл, Мэтти Лоуренс және Джордж Э. Барретт кірді. А. Кушинг олардың келісімшарттарын басқарған агент болды. 2007 жылдың шілдесінде Fisk Jubilee Singers тобы АҚШ елшілігінің шақыруымен Ганаға қасиетті сапар жасады. Бұл олардың Ганаға алғаш рет келгені үшін тарихи оқиға болды. 2008 жылы Fisk Jubilee Singers тобы 2008 жылғы Ұлттық өнер медаліне ие болды, бұл өнерпаздар мен өнерді қолдаушылар үшін ең жоғары құрмет. Бұл марапатты Президент Джордж Буш пен Бірінші ханым Лора Буш Ақ үйде өткен салтанатты шарада табыс етті.
Директорлар
1871–1878 — Джордж Леонард Уайт, негізін қалаушы директор. Уайт 1866 жылдан бері Элла Шепардпен бірге Фиск атынан әншілер топтарын ұйымдастырған. Уайт Элла Шепардтан 1871 жылы топты тұңғыш гастрольдік сапарына дайындауды сұрады. Фиск университетінің президенті Э. М. Крэват 1878 жылдың шілдесінде алғашқы Фиск юбилейлік әншілерін таратып жіберді. Фиск университетінің қолдауымен 20 жыл бойы, 1899 жылға дейін қайта құрылмады. Дегенмен, Фиск университетіне тәуелсіз топтар атауын және мұрасын жалғастырды. 1879–1898 — Джордж Леонард Уайт пен Фредерик Лудин 1879 жылдың қыркүйегінде Фиск университетімен байланысы жоқ топ құрды және шамамен екі жыл бойы музыкалық директорлық қызметін бөлісті. Фредерик Лудин жалғыз директор ретінде қызметін жалғастырды, Уайт ұйымдастыру және музыкалық мәселелерде көмектесті. 1889–1898 жылдары топтың аты «Лоудиннің Фиск юбилейлік әншілері» болып өзгерді. 1884 жылы алғашқы топта да, Лудиннің тобында да ән салған Мэгги Портер және оның жаңа күйеуі, әнші Дэниел Коул жеке компания құрып, оны «Фиск юбилейлік әншілері» деп атады. Олар 1880 және 90-жылдары АҚШ, Канада және Еуропаны гастрольдеді. 1899–1923 — Джон Уэсли Уорк кіші (немесе Джон В. Уорк II) 1896 жылы факультетке келгеннен бері Фиск университетінде «Юбилейлік музыканы» қолдады. 1899 жылы университет президенті Э. М. Крэват, 20 жыл бұрын топты таратып жіберген, оны қайта құруды Уоркке тапсырды. Ол әйелі Агнеспен директорлық қызметін бөлісті. Элла (Шепард) Мур көмектесті және кампустағы Юбилей клубына жетекшілік етті. «Америкалық негрлердің халық әндері» еңбегінде Уорк былай деді: «Элла Шепард Мур ханым [негр халық әндерін] әлемге таныстырумен тығыз байланысты, олардың сақталуымен тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлек қарастыру мүмкін емес». Бюджеттік шектеулерге байланысты 1909–1916 жылдары «Фиск университетінің юбилейлік квартеті» ретінде жұмыс істеді, онда Уорк бірінші тенорде ән салды. Осы топ спиритуалдардың ең алғашқы, нақты түсірілген дыбыс жазбаларын жасады, соның ішінде 1909 жылы жазылған «Swing Low, Sweet Chariot» әні, ол 2002 жылы АҚШ Ұлттық жазбалар тізіліміне енгізілді. 1923–1927 — Фиск университетінің юбилейлік квартетінің екінші теноры Джеймс А. Майерс Джон В. Уорк II отставкаға кеткеннен кейін осы топтың және Фиск юбилейлік әншілерінің басшылығын қабылдады. 1928–1947 — Генриетта Кроули Майерс (немесе Джеймс А. Майерс әйелі), Джон В. Уорк II-нің әншісі, күйеуі қайтыс болғаннан кейін топтың директоры болды. Осы жылдары ол «Юбилей әншілері» деп атаған топ Фиск университетінің Юбилей әншілерінің бұрынғы мүшелерінен құралды. Фиск университетінің факультетінде қызмет еткеніне және оның басшылығымен топтың халықаралық деңгейде танымал болғанына қарамастан, бұл топтың Фиск университетімен тікелей байланысы бар-жоғы белгісіз. Олар сондай-ақ Дэнни Гловер, Хэнк Уильямс кіші, Фейт Хилл және Шания Твен сияқты танымал орындаушылармен бірге өнер көрсетті. Негр спиритуалдарын насихаттаудағы ең ірі өкілдер ретінде танылған Фиск юбилейлік әншілері 2008 жылдың қарашасында 2008 жылғы Ұлттық өнер медалінің иегерлерінің бірі болып таңдалды. АҚШ үкіметінің көркемдік жетістіктері үшін берілетін ең жоғары наградасын президент Джордж Буш және бірінші ханым Лора Буш табыс етті. 2021 жылы Fisk Jubilee Singers 63-ші жылдық «Грэмми» сыйлықтарында алғашқы «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды.
Өнер мен мәдениет саласындағы өкілдік
Jubilee Singers: Sacrifice and Glory деректі фильмі 2000 жылы PBS телеарнасының American Experience бағдарламасында көрсетілді, ал 2021 жылға дейін қайта көрсетілді. Fisk Jubilee Singers әлемдік премьерада өнер көрсетті. 2010 жылдың 15 мамырында BBC Radio 4 радиосы Адриан Митчеллдің еңбегімен Fisk Jubilee Singers еуропалық турнесі туралы "Юбилей әншілері" атты пьесаны эфирге шығарды. (Ақын, драматург және адам құқықтарын қорғаушы 2008 жылы қайтыс болды.) Пьеса әншілер мен оларды құрметтеген, кейін олардың жарнамашысы болған уэльстік журналист арасындағы қарым-қатынасты бейнелейді. 2010 жылдың 8 мамырынан 22 мамырына дейін "Одиссеядағы оқиғалар" радиодрама сериясы "Жубилей әншілері" атты үш бөлімді сағаны ұсынды. Бұл сагада тыңдаушылар Фредерик Дугластың Джордж Леонард Уайт, Бенджамин Холмс, Элла Шепард, Мэгги Портер және басқалардың Фиск университетін қаржылық қиындықтан құтқаруға жасаған күресі туралы әңгімесін ести алады. Оны Дейв Арнольд жазды, ал режиссерлікті Пол Маккаскер жүзеге асырды. 2013 жылы композитор Харви Броу мен либреттист Джастин Бутчер Fisk Jubilee Singers тарихын баяндайтын "The Year of Jubilee" атты солистер мен хорға арналған шығарма жазды. Ол алғаш рет 2013 жылдың сәуірінде Лондонның Холлоуэй ауданындағы Сент-Люк шіркеуінде, сондай-ақ 2014 жылдың мамырында Саутгемптон университетінің Voices тобымен бірге орындалды. Соңғы өнер көрсетілісінің маңызы осы концертке дейін 140 жыл бұрын Fisk Jubilee Singers тобының Саутгемптонда өнер көрсеткенінде болды. 2016 жылы Тиеимба Джесс Фиск Юбилейі әншілерінің алғашқы труппасының өмірін баяндайтын сонеттер жинағын қамтитын "Olio" атты өлеңдер кітабын жариялады. 2018 жылы американдық кантри әншісі Родни Аткинс Fisk Jubilee Singers тобымен бірлесіп "Caught Up in the Country" атты синглді шығарды. 2019 жылы бұл ән Billboard Hot Country Songs чартындағы алдыңғы 20-лыққа енді. Тейзвелл Томпсонның жазылған және режиссерлік еткен "Jubilee" атты а капелла музыкалық спектаклінің әлемдік премьерасы 2019 жылы Вашингтондағы Arena Stage сахнасында өтті. 1994 жылдан бері Jubilee Singers тобының директоры болған Пол Т. Квами 2022 жылдың 10 қыркүйегінде қайтыс болды.
Мұра мен құрмет
1996 жылы Ұлттық өнер клубы әншілерді Президенттік өмір бойына жетістіктері үшін марапаттады. 2000 жылы әншілер Gospel Music Hall of Fame-ге енгізілді. 2008 жылы топ Ұлттық өнер медалімен марапатталды және "Үздік евангелистік орындау" номинациясына үміткер болды. 2021 жылы: "Фискті мерекелеу! 150 жылдық мерекелік альбомы" "Үздік тамырлық евангелистік альбом" номинациясында Грэмми сыйлығына ие болды. Бұл "Фиск Юбилейі" әншілері үшін алғашқы Грэмми сыйлығы болды.