Кіріспе

Американдық құпия ақпарат беруші, заңгер және бұрынғы АҚШ Көлік департаментінің (USDOT) бас инспекторы Мэри Факлер Шиаво (ˈskjaːvo) – АҚШ Көлік департаментінің (DOT) бұрынғы бас инспекторы. Алты жыл бойы ол DOT және Федералды авиация басқармасының (FAA) ішіндегі қысымға төтеп берді, агенттіктердегі проблемаларды ашуға және түзетуге тырысты. 1997 жылы DOT-тегі қиын қызметтен кейін Шиаво «Көрінбей Ұшу, Қауіпсіз Ұшу» (Flying Blind, Flying Safe) атты кітап жазды, онда FAA-ның жүйелік кемшіліктері туралы көптеген алаңдаушылықтарын жинақтады. 1987 және 1988 жылдары, сол кезде Мэри Стерлинг деп танылған Шиаво, сол кездегі АҚШ Бас прокуроры Эдвин Миздің арнайы көмекшісі ретінде Шетелдік барлауды қадағалау туралы заңға (FISA) қатысты өтініштерді қарады. 1989 жылдан 1990 жылға дейін ол АҚШ Еңбек министрлігінде Еңбек менеджменті стандарттары жөніндегі Еңбек министрінің орынбасары болып та қызмет етті. Ол сондай-ақ 9/11 комиссиясының жұмысын сынады. Шиаво әуе қауіпсіздігіне қызығушылық танытады, көптеген әуе апатынан аман қалғандардың құқықтарын қорғайды және «Frontline» сияқты жедел бағдарламаларға қатысты. Шиаво Гарвард және Нью-Йорк университеттерін бітірген.

USDOT мансабы

1990 жылы АҚШ президенті Джордж Буш Шиавоны АҚШ Көлік министрлігінің Бас инспекторы лауазымына тағайындады. Шиаво мақұлданбаған авиациялық бөлшектердің сатылуын шектеу мақсатында науқандар ұйымдастырды. 1996 жылға дейін Шиавоның жүргізген тергеулері нәтижесінде 150-ден астам қылмыстық іс бойынша сотталғандар болды және 47 миллион АҚШ долларынан астам өтемақы мен айыппұл жиналды. Сотталғандарға берілген жаза мерзімі әр адамға бес жылға дейін бас бостандығынан айыруды құрады.

Соқыр ұшатын

1997 жылы DOT-тегі лауазымын тастағаннан кейін және 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористик шабуылдардан әлдеқайда бұрын Шиаво «Көзің жетпей ұшасың, қауіпсіз ұшасың» атты кітап жазды. Бұл кітап авиация саласындағы және FAA-дағы алаяқтық, сыбайлас жемқорлық, ысырапшылық, тиімсіз басқару және қауіпті бейжайлықты ашып, ұшу қауіпсіздігі үшін күрескенін көрсетеді. Кітаптағы негізгі сын FAA-ның көптеген кемшіліктерін түзетуге көрсеткен тартыншалығына бағытталған, сонымен қатар FAA-ның қадағалау функциясы мен авиацияны дамыту жұмысы арасындағы мүдделердің қақтығысына алаңдаушылығын білдіреді. «Көзің жетпей ұшасың» кітабында Шиаво FAA-ның адам өміріне нақты ақшалай баға қоятын формуланы қалай қолданатынын және агенттіктің қосымша қауіпсіздік шараларының құны қосымша шығындарға тұрарлық екенін қалай шешетінін сипаттайды (мысалы, әуе компанияларының паркін түтін детекторымен жабдықтау 100 миллион доллар тұрса, бірақ ол 1 миллион доллардан бағаланған 10 адамды ғана құтқаратын болса, онда шығын қарастырылмайды). Шиаво FAA-ның ішкі саясатын және FAA әкімшілерін де сынап жазады. Ол: «Мен осы адамдарды қашан ‘Бүйрек тасты әкімшілер’ деп атағанымды есімде ұстамаймын, бірақ олардың FAA-дағы барлығының олардың кететінін білгендіктен ғана төзімділік танытқанын ерте түсіндім», – деп жазады. Бір рецензент кітапты сынға алды, себебі ол «FAA қауіпсіздікті кез келген құнға ұмтылуы керек деген негізгі қателікке бой алды». Шиаво FAA-ны адам өміріне ақшалай баға қойғаны үшін сынады; алайда, шығын-пайданы талдауды талап ететін заңдар (мысалы, Регулятивтік икемділік туралы заң) FAA-дан барлық ықтимал шығындарға ақшалай баға беруді және ұсынылған ереже қабылданса, немесе қабылданбаса, халыққа тиетін шығынды талдауды талап етеді. Кітапта ғылыми және фактілік қателіктер де көп кездеседі. Оқиғаға қатысты оған қарсы қылмыстық іс қозғалған жоқ.

9/11 сын-пікірлері

Шиаво сонымен қатар FAA қызметкерлері 9/11-ге дейін АҚШ-тың ішкі терроризм қаупі бар екеніне сенуден бас тартқандарын айтады, сондай-ақ ұшу мектептері "көптеген шетелдік студенттерді алу мүмкіндігіне қуанған, ал FAA оны ынталандырған" деді. Ол 9/11 террористик шабуылдарына қатысқан АҚШ әуе компанияларын сотқа берген көптеген отбасыларды өкілдік етті. Шиаво 9/11 комиссиясының бірнеше тыңдауларда алған ақпаратты жариялау тәсілін сынады. "Нью-Йорк обсерваторы" газеті хабарлады: Шиаво ханым 9/11-де авиациялық қауіпсіздік жөніндегі комиссияның отырысында болды және олардың қалдырған нәрсесіне наразы болды. "Кез келген жағдайда тәуелсіз комиссиядан тергеу материалдарын жасыру ойға келмейтін нәрсе", - деді ол. "Көбінесе, оқиғаның салдары ауыр болады. Бірақ комиссия бәрімен де сөйлеспейді немесе бізге барлығын айтпайды".