Кіріспе

Грек-француз астрономы Феликс Хемала Ламех (1894–1962) – грек-француз астрономы, метеоролог, селенограф және аспан картографы. 1924 жылы ол Корфу обсерваториясын құрды. Сондай-ақ, Корфу аралында Грекияның алғашқы астрономиялық қоғамын құрды. Ол «Ουρανία» (Urania) басылымының негізін қалаушылардың бірі болды, ал оның мақалалары «L'Astronomie» журналында жарияланды. Ол көптеген грек астрономдарымен, әсіресе Теодор Стефанидпен бірлесіп жұмыс істеді, ол Айдың кратеріне оның есімін беруді ұсынды. Сонымен қатар, ол Жан Фокасқа алғашқы астрономиялық білім берді. Феликс 1955 жылы Айдың толыққанды картасын жариялады. Айдағы Ламех кратері оның құрметіне аталған. Феликс Арианада (Тунис) дүниеге келді және 1920 жылдары Грекияға барып, Айды, Сатурнды және басқа да астрономиялық құбылыстарды зерттеу үшін Корфу обсерваториясын салды. Оның алғашқы жарияланымдары 1926 жылы грек ғалымы Теодор Стефанидпен бірлесіп Сатурн туралы болды. Ол 1929 жылға дейін Грецияда тұрды. Содан кейін Францияға, Гаронна обсерваториясындағы Тулуза метеорологиялық қызметіне көшті. Ол Грекияға жиі қайтып келгенімен, Францияда тұрақты өмір сүрді. 1934 жылдың 31 шілдесінде ол Корфудағы әріптестерінің құрметіне Айдың алғашқы картасын жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол француз армиясына қосылды. Соғыстан кейін Корфу обсерваториясы бомбаға ұшырағандықтан және Грекияның Астрономиялық қоғамы жұмысын тоқтатқандықтан, жабылды. Феликс жұмысын жалғастырып, 1955 жылы Айдың толыққанды картасын жариялады. 1962 жылы Парижде қайтыс болды. Корфудағы бір көше оның есімімен аталады.

Тарих

Феликс Арианада (Тунис) дүниеге келді және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияға қызмет етті. Ол Парижде оқуын жалғастырып, 1923 жылы Грекияға сапар шекті. Өмірінің көп бөлігін Грецияда өткізді. 1924 жылы Корфу обсерваториясын салған және оның алғашқы директоры болды. 1926 жылы телескоп арқылы жасаған суреттеріне сүйене отырып, Айдың картасын құрастыруды бастады. Феликс белгілі ғалым Теодор Стефанидпен бірлесіп жұмыс істеді, ал 4 мамыр 1926 жылы Сатурн туралы мақала жариялады. Феликс планета мен оның сақиналарын суреттеді. Сол жылы Феликс Грекия астрономиялық қоғамын құрды, оған Грекия Республикасының президенті Теодорос Пангалос рұқсат берді, ол архиепископ Афинагормен бірге обсерваторияны аралады. Афина обсерваториясының директоры Деметриос Эгинитис құрметті президент атанды, ал Корфу митрополиті Афинагор құрметті мүше болды. 9 шілде 1927 жылы Феликс «Феникс» жазғы театрында «Кометалар, олардың заңдары және шығу тегі» тақырыбында лекция оқыды. Лекция ғаламның пайда болуына қатысты болды. 1927 жылдың қыркүйегінде инженер және теолог П. Кокколис «Коркираики Эльпис» газетінде ғаламның пайда болуына қатысты Феликске сын айтты. Ол Феликсті Мұсаны жалғаншы деп айыптады. 4 наурыз 1928 жылы Корфудағы Грек астрономиялық қоғамы «Ουρανία (Urania)» журналын шығара бастады. 1928 жылдың шілдесінде жергілікті діни қауым Феликске тағы да шабуыл жасады, «Agios Spyridon» басылымында, архимандрит Парфений Поллакис басқарып отырған. Шабуылдың себебі Феликс жариялаған астрономиялық лекциялар мен ғаламның жаратылуы туралы ғылыми дәлелдерге негізделген мақалалар болды. Феликске жергілікті баспасөздің бір бөлігі қолдау көрсетті. 1929 жылдың басында Феликс Корфудан кетіп, өзімен бірге маңызды астрономиялық құралдарды алып кетті, бұл обсерваторияның тарауына әкелді. Феликс құралдармен қайтып оралып, обсерваториямен ынтымақтастығын жалғастырды. Сонымен қатар Феликс Гаронна обсерваториясындағы Тулуза метеорологиялық қызметінің басшысы болды, бірақ жиі Корфуға оралып тұрды. Францияда жүргенде 135 миллиметрлік телескоппен Айдың жаңа картасын жасады. Карта 31 шілде 1934 жылы Францияда жарияланды. Феликс Айдың бес кратерін Корфуда таныған көрнекті тұлғалардың құрметіне атады: Кефалинос 4119, Мумурис 896, Стефанидис 302, Вали Когевина 4692, Воутинас 4019 және өзінің есімі. Бұл атаулар Халықаралық астрономиялық одақ тарапынан қабылданбады, бірақ Корфудағы бір көше Феликс пен Спирос Воуцинаның (Спирой Войсина) есімімен аталады. Соғыс жарияланғаннан кейін Феликс француз армиясына ерікті болып қосылды, Францияға шабуыл жасалғаннан кейін француз армиясымен Африкаға барды. Ол соғыстан аман қалды. Айдың толық картасы 1955 жылы жарық көрді. Тулуза обсерваториясының кітапханасында оның «Монографиялық зерттеулер» (No. 5408) деп аталатын қолмен жазылған зерттеуі, 1956 жылғы 12 қыркүйекте жазылған, сонымен қатар Айдың формацияларының диаграммалары сериясы бар, олар негізінен Корфуда жасалған деп белгіленген. Ол ғылыми қызметін қайта бастады және өмірінің соңғы жылдарын Париждің Ольни-су-Буа қалашығындағы қараусыз виллада өткізді. Өмірінің соңғы жылдары жүрек ауруынан зардап шегіп, ешкіммен байланыс жасамады. Ол 1962 жылы қайтыс болды.

Корфу обсерваториясы

Корфу обсерваториясы 1924 жылдың 24 мамырында құрылды. Обсерватория Когевина төбесінде орналасқан. Феликс алғашқы телескопты әкелді. Ол осы жерде айналмалы күмбезді жобалап, салған. Обсерватория төбе иесінің қаржысымен салынды. Жабдықтардың ішінде 2,5 метрлік күмбезде орналасқан 110 мм меридиандық диоптриялық телескоп, 4,5 метрлік күмбезде орналасқан 160 мм экваториалдық диоптриялық телескоп және оның барлық керек-жарақтары болды. 1933 жылы екінші күмбезді салу үшін Астрономиялық қоғам Иоаннис Когевинадан жерді және үйді сатып алды. Бұл орын метеорологиялық камерамен де жабдықталған. 1930 жылдың жазында Теодор Стефанидес спектроскопты сыйға берді. Обсерваторияда екі кішкентай диоптриялық телескоп болды, біреуі 61 мм, ал екіншісі 81 мм, олар негізінен білім беру мақсатында қолданылды, себебі математик Спирос Вуцинаның жетекшілігімен Корфу студенттері обсерваторияға жиі келіп тұратын. Обсерваторияны алғаш рет Жан Фокас пайдаланды, сондай-ақ Феликс және басқа да көрнекті астрономдарға ғаламды жақсырақ түсінуде көмектесті. Өкінішке орай, 1940 жылдардың басында бомбаға түсіп, қолдануға жарамсыз болды. Қалған қалдықтар 1989 жылдың сәуір айында алынып тасталды. Содан кейін тарихшылар тобы осы орын туралы тарихи мәліметтерді жинауға кірісті. Грекияның Корфу қаласындағы Феликс Ламех көшесі бұрын обсерватория тұрған Когевина төбесінен өтеді.

Грекияның астрономиялық қоғамы

1926 жылдың 4 желтоқсанында Феликс грек астрономиялық қоғамын құру идеясын ұсынды; ол 1927 жылдың 13 ақпанында бірауыздан дауыс беру арқылы құрылды. Бұл Грекияның алғашқы астрономиялық қоғамы болды және ол Корфуда орналасқан. Грекияның грек астрономиялық қоғамына Грекия Республикасының президенті Теодорос Пангалос өкілеттік берді. Грекияның Астрономиялық қоғамының (AETE) ережелері 5 мүшеден тұратын уақытша комиссиямен 2-ші гимназияның залында дауысқа салынды. 10 сәуірде бірінші директорлар кеңесі бірауыздан сайланды, ал Афина обсерваториясының директоры Деметриос Эгинитис құрметті президент болып тағайындалды. Жан Фокас 18 жасында бас хатшы болды. Грекияның Астрономиялық қоғамы «Урания» (Ουρανία) атты мерзімдік журнал шығарды. Басылымда барлығы елу төрт (54) нөмір жарық көрді. Басылымның құрылымы француз басылымы L'Astronomie стиліне сәйкес келді. «Урания» (Ουρανία) басылымы негізінен (грек, француз) тілдерінде жарық көрді, бірақ кейде ағылшын және неміс тілдерінде де мақалалар жарияланды. Феликс 1929 жылдың 25 наурызында директорлар кеңесінен кетті. Сол жылы қоғам Корфуда астрономиялық мектеп ашты. Келесі жылы Ставрос Плакидис қоғамға өзгерістер енгізуді ұсынды, ал 1936 жылы кеңсесін Афинаға көшіруді ұсынды, бірақ мүшелер бұл ұсыныстан бас тартты. Грекияның Астрономиялық қоғамы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қызметін тоқтатты, бірақ 1990 жылдары осы атпен тағы бір қоғам құрылды, ал Корфу Астрономиялық қоғамы сол кезеңде Корфуда құрылған алғашқы қоғамның орнына пайда болды.

Әдеби шығармалары

+Феликс Хемала Ламехтің кітаптары мен мақалалары
ДатаАтауыАтауы ағылшын тілінде
1926 L'Observatoire de Corfou Fondation d'une Société Astronomique Grecque. Корфу обсерваториясы Грек астрономиялық қоғамын құру.
1926 Observations: Saturne en 1926 Сатурн 1926 жылғы байқаулар.
1957 Les Intumescences de puiseux et des aires elliptiques de Delmotte Пуизеудің ісінулері және Делмоттың эллипстік аймақтары.