Кіріспе
Бактериялар туысы Нокардия – әлсіз боялатын, Gram оң, каталаза оң, таяқша тәрізді бактериялардың туысы. Ол ішінара қышқылға төзімді, бунақталған, тармақталған жіпшелерден (саңырауқұлақтар сияқты әрекет етеді, бірақ шын мәнінде бактериялар) құралады. Оның құрамында барлығы 85 түр бар. Кейбір түрлері патогенді емес, ал басқалары нокардиоз ауруын қоздырады. Нокардия түрлері органикалық заттарға бай топырақта бүкіл әлемде кездеседі. Сонымен қатар, олар сау адамның тіс етінде және де тіс қалталарында табиғи микрофлора ретінде табылады. Көптеген Нокардия инфекциялары бактерияларды тыныспен жұқтыру арқылы немесе тері мен шырышты қабықшалардағы зақымдар арқылы жұғады.
Nocardia is a genus of weakly staining Gram positive, catalase positive, rod shaped bacteria. It forms partially acid fast beaded branching filaments (acting as fungi, but being truly bacteria). It contains a total of 85 species. Some species are nonpathogenic, while others are responsible for nocardiosis. Nocardia species are found worldwide in soil rich in organic matter. In addition, they are oral microflora found in healthy human gingiva, as well as periodontal pockets. Most Nocardia infections are acquired by inhalation of the bacteria or through traumatic introduction through openings in epithelial barriers.
Өсімдіктер мен бояу
Нокардия колонияларының сыртқы түрі өзгермелі, бірақ көптеген түрлері диссекциялық микроскоппен қарағанда, әсіресе қоректік заттармен шектелген ортада өскенде, әуе гифаларын көрсетеді. Нокардия селективті емес ортада баяу өседі және кең температуралық диапазонда өсетін қатаң аэробтар болып табылады. Кейбір түрлері жартылай қышқылға төзімді (яғни бояу процедурасы кезінде күкірт немесе тұз қышқылының азырақ концентрациялы ерітіндісі қолданылуы керек), себебі олардың жасуша қабырғасында орташа ұзындығы бар миколь қышқылы бар. Көптеген штаммдарда маңызды вируленттілік факторы – шнур факторы (трегалоза 6,6'-димиколят) кездеседі. Олар каталаза-оң нәтиже береді және ең көп қолданылатын ортада оңай өседі, колониялар 3-5 күнде көріне бастайды. Дегенмен, кейде ұзақ инкубация кезеңдері (2-3 апта) қажет болуы мүмкін.
Вируленттілігі
Нокардияның әртүрлі түрлері вируленттілігі төмен патогенді бактериялар болып табылады; сондықтан клиникалық маңызды ауру көбінесе әлсіз иммундық жүйесі бар адамдарда, мысалы, кішкентай балалар, қарттар және иммундық тапшылығы бар адамдарда (көбінесе, ЖИТС) мүмкіндікті инфекция ретінде кездеседі. Нокардия вируленттілігінің факторлары каталаза және супероксид дисмутаза ферменттері (бұл бактериялар үшін зиянды реактивті оттегі түрлерін бейсіздендіреді), сондай-ақ "шырық фактор" (фагосоманың лизосомамен қосылуын болдырмай, макрофагтардың фагоцитозына кедергі келтіреді). Нокардияның көптеген патогенді штамдары үшін маңызды вируленттілік факторы – трегалоза димиколят, ол Mycobacterium бактериялар тұқымында да кездеседі. Бұл токсин кахексияны, яғни бұлшықет тінінің ыдырауын тудыруы мүмкін.
Клиникалық аурулар мен микробиологиялық диагноз
Ең көп кездесетін түрлері: Nocardia brasiliensis, Nocardia cyriacigeorgica, Nocardia farcinica және Nocardia nova. Nocardia asteroides – теріге жұқпалы емес инвазивті ауруды қоздыратын ең жиі табылған түр. Көптеген жағдайларда бұл иммундық тапшылығы бар пациенттерде мүмкіндік инфекциясы ретінде дамиды. N. brasiliensis – терідегі нокардиозды қоздыратын ең көп таралған түр. N. caviae – медициналық тұрғыдан қызығушылық тудыратын тағы бір түр. Бұл туысқа жататын микроорганизмдер белгілі бір деңгейде қышқылға төзімді, және грам-оң бояуға нашар түседі. Адамдарда нокардия ауруының ең көп кездесетін түрі – баяу прогрессирлейтін пневмония, оның негізгі белгілері жөтел, демқынқысыл (тыныс алудың қиындығы) және қызба. Инфекцияның плевраға немесе кеуде қабырғасына таралуы да жиі кездеседі. Өкпе ауруларының болуы, әсіресе өкпе альвеолярлық протеинозы, Nocardia пневмониясын жұқтыру қаупін арттырады. Жүйелік таралу орын алған жағдайда кез келген орган зардап шегуі мүмкін. Nocardia түрлері энцефалит процесіне қатысып, оның маңызды патогендік факторларының бірі болып табылады. Шамамен 25–33% жағдайда Nocardia инфекциясы энцефалит және/немесе ми абсцесі түрінде көрінеді. Nocardia сонымен қатар актиномицетома (әсіресе N. brasiliensis), лимфокотаниялық ауру, целлюлит және тері асты абсцестері сияқты әртүрлі тері инфекцияларын тудыруы мүмкін. Биологиялық материалдардан Nocardia-ны оқшаулау үшін ашытқы экстрактысы және белсендірілген көмірмен (BCYE) байытылған агар ортасын пайдалануға болады, бұл Legionella түрлері үшін де қолданылады. Микобактериялар немесе саңырауқұлақтарға арналған селективті ортаны да егуге болады. Ең қолайлы материалдар – қақырық, ал клиникалық жағдайларға қарай бронхоальвеолярлық лаваж немесе биопсия. Түрлерді анықтау үшін қосымша биохимиялық тесттер әдетте жүргізілмейді. Серологиялық немесе тері сынақтары қолжетімді емес.
Емдеу
Нокардия инфекциясы бар көптеген пациенттерге антибиотиктердің комбинациясы қажет. Сульфанамидпен, ең көп қолданылатыны триметоприм-сульфаметоксазол, антибиотикпен емдеу таңдаулы емдеу болып табылады. Тримметоприм-сульфаметоксазолды басқа себептермен, мысалы, Pneumocystis jirovecii инфекциясының алдын алу үшін қабылдаған адамдарда Нокардия инфекцияларының саны азырақ байқалады, бірақ бұл қорғау әсері сенімді емес деп есептеледі және кейбір зерттеулер оны толығымен жоққа шығарды. Сульфани беру мүмкін болмаған жағдайда миноциклин көбінесе қолданылады; ауыр немесе емге бағынбаған жағдайларда жоғары дозадағы импипенем және амикацин де қолданылған. Антибиотикпен емдеу иммундығы қалыпты адамдарда алты ай, иммунитеті төмендегендерде бір жылға дейін жалғасады және қажет болса, белгісіз мерзімге созылуы мүмкін. Nocardia және Rhodococcus туыстарының өте жақындығы анықталды, бұл оларға тән екі сақталған ерекше белгілің (ацетил коэнзим А карбоксилазасының (ACC) альфа-бөліміндегі бір аминқышқылының жойылуы және АТФ байланыстырушы ақуыздағы сақталған аймақтағы үш аминқышқылының қосылуы) арқылы расталды. Сонымен қатар, Nocardia және Rhodococcus туыстарына ғана тән 14 гипотетикалық сақталған ерекше ақуыздар анықталды.