Кіріспе

Джон Коллинз (1625 жылғы 25 наурыз – 1683 жылғы 10 қараша) – ағылшын математигі. Ол Джованни Альфонсо Борелли, Готфрид Лейбниц, Исаак Ньютон және Джон Уоллис сияқты жетекші ғалымдар мен математиктермен кеңінен хаттасқандығымен белгілі. Оның хат алмасуы оның заманында жасалған көптеген жаңалықтар мен дамулар туралы толық мәліметтер береді және осы жаңалықтардың кейбіреулерін кеңірек аудиторияға таратудағы оның рөлін көрсетеді. Ол ғылыми ақпаратты көптеп жинап, таратуы үшін «ағылшын Мерсені» деп аталды.

Өмір

Ол дінге бейім емес пастордың ұлы болды және 1625 жылдың 5 наурызында Оксфордширдегі Вуд Итон қаласында дүниеге келді. Он алты жасында Оксфордтың Терл Гейтінен тыс жерде тұратын кітап сатушы Томас Алламға шәкірт болып, сол кездегі қиындықтарға байланысты саудадан бас тартуға мәжбүр болды және Уэльс принцінің ас үйінің кеңсе қызметкері Джон Маррдың жұмысына қабылданды. Ол математикадан біраз білім алды, бірақ Англияның бірінші азаматтық соғысының басталуы оны жеті жылға теңізге шығарды (1642-1649), оның көп бөлігін ағылшын сауда кемесінде өткізді, оны венециялықтар Кандияны түріктерден қорғау үшін соғыс кемесі ретінде пайдаланды. Бос уақытын математика мен саудагерлердің есептерін оқуға арнады, қызметтен кеткен соң Лондонға мұғалім болып орналасты. 1652 жылы ол өз шәкірттері үшін жазылған «Саудагерлердің есептеріне кіріспе» атты кітабын жариялады. 1665 жылы қайта басылған басылымның көп бөлігі Лондонның үлкен өртінен жойылды, бірақ 1674 жылы жаңа және кеңейтілген фолио басылымымен ауыстырылды. Содан кейін ол «Квадранттағы сектор» немесе үш квадранттың сипаттамасы мен қолданылуын қамтитын трактат жазды. Сондай-ақ, айнадан, қандай болса да, көлеңкеден көрініс тапқан бояу туралы қосымша (Лондон, 1658); және жалпы квадранттың сипаттамасы мен қолданылуы, оған кері көлденең проекциясымен (1658). 1659 жылы оның «Геометриялық диаль» немесе тек хордалар сызығымен орындалатын диаль және «Теңізшінің қарапайым шкаласы» жаңадан түсіндірілді, Шығыс Үндістан компаниясының теңіз флоты үшін навигация туралы трактат жарық көрді. Ол жақсы қабылданып, Крайст-Черч ауруханасының навигация студенттері үшін оқулыққа айналды. Қайта орналасудан кейін Коллинз акциз кеңсесінің бухгалтері, канцлер кеңсесінің бухгалтері және плантациялар кеңесінің хатшысы болып тағайындалды, соңғы лауазымын 1672 жылы фертинг кеңсесінің басқарушысы қызметіне ауыстырды. Бұл қызметпен бірге Фенчерч көшесіндегі үй берілді, онда ол қағаз дүкенін ашуды жоспарлады және «кітап басып шығаруға кірісуді» үміттенеді, оның ішінде өзі жазуға ниеттенгендерін, «әсіресе математикалық ғылымдардың қазіргі заманғы дамуы және осы саланың ең жақсы авторлары туралы еңбектерді». Алайда ол бұл жоспарды іске асыра алмады. Қалайы фартингтерді шығаруға қарсы аргументтері сәтсіз аяқталғандықтан, кеңсесі жабылды және ол кейіннен Корольдік балық шаруашылығы компаниясының бухгалтері ретінде шағын лауазымды қабылдауға қуанды. 1669 жылдың наурыз айында ол Ирландияда генерал-геодезист сэр Джеймс Шен ұсынған лауазымнан бас тартты және шамамен сол уақытта Карл II-нің бас аспазы Уильям Остиннің екі қызының біріне үйленді. Отбасы көбейген сайын, оның күнкөріс құралы да нашарлай түсті. Ол бухгалтерлік жұмыстармен айналысып, ғылыми хат-хабарларға аз уақыт бөлді. Оның бірнеше жазбалары оның сауда-саттыққа және қоғамдық мәселелерге қызығушылығын көрсетеді. Ол 1680 жылы «Ирландиялық мал әкелу және шетелдіктер ұстаған балықты тыю туралы өтініш» және Корнуолл мен Девон округтерінің құрметті парламент мүшелеріне қалайыны, балық шаруашылығы және әртүрлі өндірістерді дамыту туралы үндеу жариялады; ал 1682 жылы «Тұз және балық шаруашылығы» атты кішкентай трактат жазды, онда ол Англияда және шетелде тұз дайындаудың әртүрлі тәсілдері, балық аулау, балық пен етті тұздау және пісіру, сондай-ақ тұз жұмысшыларына көмек көрсету туралы ұсыныстарды келтірді. Коллинз 1683 жылдың 10 қарашасында Лондонның Гарлик-Хилл қаласындағы тұрғын үйінде астма мен ісіктен қайтыс болды және Сент-Джеймс шіркеуіне жерленді.

Шығармалары

1685 жылы оның өлімінен шамамен бір жыл бұрын дайындаған "Ондық арифметика ілімі" кітабының кеңейтілген басылымы жарық көрді. Алғашқы рет ол 1664 жылы хат қалтасында алып жүруге ыңғайлы болу үшін жарты парақта басылған болатын. Оның "Бүтін сандар мен бөлшектердегі арифметика, жай және ондық бөлшектер, ақшаны есептеу кестелері және т.б." атты еңбегі 1688 жылы Томас Плант тарапынан жарияланды. Коллинз 1667 жылдың 24 қазанында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, ал сол жылдың 11 қарашасында иезуит Жак де Биллидің теоремасын түсіндірді. Ол сондай-ақ "Сандардағы теңдеулерді шешу туралы есеп", Англиядағы алгебраның соңғы жетістіктеріне шолу және "Хорографиялық мәселенің шешімі" сияқты еңбектерді жариялады. Джон Уоллиске 1682 жылдың 3 қазанында жазылған хаты 1684 жылдың 20 мамырында қоғам назарына ұсынылды. Бұл алгебра бойынша ресми трактат жазуға дайындық болған, бірақ ол ешқашан жазылмады. Ол көптеген маңызды жариялымдарды іске асыруға көмектесті. Исаак Барроудың "Оптикалық және геометриялық лекциялары", Аполлоний мен Архимедтің басылымдары, Джон Керсидің "Алгебрасы", Томас Бранкердің Рониус алгебрасының аудармасы және Уоллистің "Алгебра тарихы" оның еңбегінің нәтижесінде жарық көрді. Ол сонымен қатар Jeremiah Horrocks's Astronomical Remains кітабының басылымын аяқтауға белсенді қатысты.

Мұра

Коллинздің қайтыс болғаннан кейін шамамен жиырма бес жыл өткен соң, оның кітаптары мен қолжазбалары Уильям Джонсқа, Ф. Р. С. тиесілі болды. Оларға Ньютон, Лейбниц, Грегори, Барроу, Джон Фламстид, Уоллис, Слюзиус және басқалармен болған ауқымды хат алмасу кірді. Осы хаттардан материалдар таңдалып алынып, 1712 жылы Корольдік қоғамның тапсырысымен Ньютонның шексіз кіші есептеуді ашуда Лейбницке қарағанда басымдылығын көрсететін "Commercium Epistolicum" жарияланды. Флюкциялық әдістің қолданылуынан алынған нәтижелердің үлгілері 1669 жылғы 20 шілдеде Барроу арқылы Коллинске жіберілді, ал ол оларды кеңінен таратты.