Кіріспе
1824–1891 жылдар аралығындағы Арабия түбегіндегі мемлекет. Неджд әмірлігі немесе Неджд имаматы – 1824 және 1891 жылдар аралығында Недждте, қазіргі Сауд Арабиясының Эр-Рияд және Хайль аймақтарында болған Сауд Арабиясының екінші мемлекеті. Сауд билігі, бұрын Осман империясының Мысыр провинциясы Осман-Вахаб соғысында (1811–1818) құлатқан Бірінші Сауд мемлекеті – Дирия әмірлігінен кейін, Орталық және Шығыс Арабияға қайта орнатылды. Сауд Арабиясының екінші кезеңі аумақтық кеңеюдің және діни ынтақтың азаюымен сипатталды, бірақ Сауд басшылары имам атанды және уахабтық діни ғалымдарды жұмысқа алды. Түркі бин Абдулла бин Мұхаммедтің 1824 жылы египет әскерінен Риядты қайтарып алуы, әдетте, Екінші Сауд мемлекетінің басталуы деп есептеледі. Сауд әулеті ішіндегі қатыгез ішкі жанжалдар 1891 жылы Мулайда шайқасында әулеттің құлауына әкелді. Бұл шайқаста Сауд әулетінің соңғы имамы Абдул Рахман ибн Фейсал ибн Түркіге адал күштер мен Хайльдің Рашид әулеті арасында болды.
The Emirate of Nejd or Imamate of Nejd was the Second Saudi State, existing between 1824 and 1891 in Nejd, the regions of Riyadh and Ha'il of what is now Saudi Arabia. Saudi rule was restored to central and eastern Arabia after the Emirate of Diriyah, the First Saudi State, having previously been brought down by the Ottoman Empire's Egypt Eyalet in the Ottoman–Wahhabi War (1811–1818). The second Saudi period was marked by less territorial expansion and less religious zeal, although the Saudi leaders continued to be called Imam and still employed Wahhabist religious scholars. Turki bin Abdullah bin Muhammad's reconquest of Riyadh from Egyptian forces in 1824 is generally regarded as the beginning of the Second Saudi State. Severe internal conflicts within the House of Saud eventually led to the dynasty's downfall at the Battle of Mulayda in 1891, between the forces loyal to the last Saudi imam, Abdul Rahman ibn Faisal ibn Turki, and the Rashidi dynasty of Ha'il.
Тарих
1818 жылы Дирия әмірлігінің құлауынан кейін билікті қайта алуға тырысқан алғашқы саудиялық Мишари бин Сауд, Дирияның соңғы билеушісі Абдулла ибн Саудтың інісі болды, бірақ ол көп ұзамай египеттіктерге тұтқындалып, өлтірілді. 1824 жылы египеттіктерден қашып құтылған, алғашқы саудиялық имам Мұхаммед ибн Саудтың немересі Түркі ибн Абдулла ибн Мұхаммед, Эр-Рияд пен оның айналасынан египеттік күштерді және олардың жергілікті одақтастарын ығыстыра алды. Ол жалпы алғанда екінші саудиялық династияның негізін қалаушы деп есептеледі, сонымен қатар қазіргі Сауд Арабиясы корольдерінің атасы саналады. Ол астанасын Эр-Риядқа көшірді және Египеттен қашып келген көптеген туыстарының, оның ішінде ұлы Фейсал ибн Түркі Әл Саудтың қызметтерін пайдаланды. Түркі 1834 жылы алыс туысы Мишари бин Абдул Рахманның қолынан қаза тапты. Мишари көп ұзамай Эр-Риядта қоршауға алынып, кейіннен Фейсал өлтірді, ол саудиялықтардың екінші билігінің ең көрнекті билеушісі болды. Алайда Фейсал Мехмет Әли ұйымдастырған Надждты қайта басып алумен бетпе-бет келді. Жергілікті халық қарсылық көрсетуге құштарлық танытпады, нәтижесінде Фейсал жеңіліп, 1838 жылы екінші рет Египетке тұтқын ретінде әкелінді. Египеттіктер Халид бин Саудты, Мұхаммед ибн Саудтың шөбересі, Абдулла ибн Сауд бин Абдулазиздің соңғы тірі інісін, көп жылдар Египет сарайында өткізген Халид бин Саудты Эр-Риядтың билеушісі етіп тағайындады және оны египеттік әскерлермен қолдады. Алайда 1840 жылы сыртқы қақтығыстар египеттіктерді Арабия түбегіндегі барлық күштерін кері тартып алуға мәжбүр етті, бұл Халидті аз қолдаумен қалдырды. Көптеген жергілікті тұрғындар Халидті тек египеттік губернатор деп қарады, сондықтан ол көп ұзамай Аль-Тхунайянның қосалқы тармағының Абдулла бин Тхунайяннан құлатты. Бірақ Фейсал сол жылы босатылып, Хайылдың әл-Рашид билеушілерінің көмегімен Эр-Риядты қайтарып алып, билігін қайта жаңғыртты, кейіннен ұлы Абдулла бин Фейсал бин Түркіні мұрагер етіп тағайындады және өзінің иеліктерін үш ұлы – Абдулла, Сауд және Мұхаммед арасында бөлді. Бұл жолы Фейсал Осман билігін мойындады және жылдық салық төледі, оның орнына Османдықтар тарапынан «барлық арабтардың билеушісі» деп танылды. 1865 жылы Фейсал қайтыс болғаннан кейін мемлекет құлдырауға бет бұрды, себебі Абдулла, Сауд, Абдул Рахман және Саудтың ұлдары сияқты әртүрлі билеушілер 1891 жылға дейін мемлекет басшысы болды. Фейсалдың өлімінен кейін Абдулла Эр-Риядта билікті иеленді, бірақ көп ұзамай оның ағасы Сауд оған қарсы шықты. Екі бауырлас ұзақ азаматтық соғысқа қатысты, олар Эр-Риядта бірнеше рет билікті алмастырды. Саудиялықтардың вассалы, Хайылдың Мұхаммед бин Абдулла әл Рашид бұл қақтығыстан пайдаланып, өзінің билігін арттыруға мүмкіндік алды. Бірте-бірте әл-Рашид өзінің билігін Надждтың көп бөлігіне, соның ішінде Сауд Арабиясының астанасы Эр-Риядқа дейін кеңейтті. Ақырында ол 1891 жылы Мулайда шайқасынан кейін соңғы саудиялық көшбасшы Абдул Рахман бин Фейсалды Надждтан қуды.