Шейкерлерге қарсылық: Тарих, себептері мен көзқарастар

Кіріспе

Шейкерлерге қарсы дискриминацияның шолуы

Шейкерлерге қарсылық – Шейкерлерге қатысты теріс көзқарас. АҚШ-та 19 ғасырдың бірінші жартысындағы ең жоғары танымалдылық шағында Шейкерлердің шамамен 4000-нан 6000-ға дейін мүшелері болды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Шейкерлердің қазіргі уақытта кем дегенде үш белсенді мүшесі бар; Шейкерлерден кем мүшелі діни немесе этникалық топтар өте сирек кездеседі.

Мәселелер

Шейкерлерге деген жаушықтың ең маңызды себептері олардың бойдақ өмір сүруі, мыңжылдық сенімдері және нәсіл мен жынысқа қатысты көзқарастары болды. Шейкерлікке қарсы жазатын негізгі автор оларға тағылған айыптауларды католик монахтары мен қарындастары сияқты басқа да бойдақ дін өкілдеріне тағылған айыптаулармен салыстырады, бірақ мормондар мен масондарға қарсы болған жағдайлармен де ұқсастықтар бар. Шейкер қауымдастықтарында бұрын тұрған адамдар тіпті, бұрынғы немесе олай болған деп есептелетін қарындастар сияқты, Шейкерлікке қарсы жазбалар жазды. Олардың мыңжылдық көзқарастары наразылық тудырды. Жозеф Мичемнің кезінде Құдай Антихристті жойып, жаңа әлем құру үшін келеді деген сенім күшейді. 1888 жылы Шейкерге өткен Фредерик У. Эванс «Америка үкіметін Шейкерлердің қайта құруы» деген эссе жазды, ол негізгі Шейкерлік емес, оның өзінің ынтасына негізделген. Онда ол мұндай қайта құру кедейліктің жойылуына әкеледі деп мәлімдеді. Басқа жеке Шейкерлер қуаныш немесе апат туралы хабарларды Құдайдың немесе рухтардың бергені деп жариялады. Бұл хабарлар ресми түрде қабылданбаса да, кейбіреулер Шейкерлікті кінәлады және олардың қоныстанған жерлерді билеуге немесе құртуға бағытталған құпия білімдері бар деген ойға келді. Шейкерлер Құдайды «Әке/Ана» деп атаған немесе кейде Құдайды Әке деп, ал кейде Ана деп атаған алғашқы топтардың бірі болды. Олар Құдайды Әке Құдай мен әйелдік Киелі Рухтан тұратын екілік ретінде қарастырды. Мұндай екіұшты және жартылай әйелдік Құдай туралы көзқарас оларды дәстүрлі діннен бөліп тұрды. Шындығында, Шейкер әйелдері 19 ғасырдың үй шаруашылығына бейім әйелдерінің үлгісіне көбінесе сәйкес келіп, қаржылық мәселелерді Шейкер еркектерге қалдырды, бірақ олардың ресми теңдігі мен көшбасшылық рөлі күдік тудырды. Шейкерлер әйелдер мәселесінде сол кездегі радикалды көзқарастарға ие болды және Ана Энн Лидің Екінші Келудің маңызды бөлігі ретінде көтерілуі дәстүрлі христиандарды дінсіздікке шақырды. Олар сондай-ақ, қазіргі кезде қарапайым деп есептелетін жолдармен болса да, нәсілдік теңдік пен келісімге сенді. Мысалы, «америкалық үндістер рухтарымен шабыттандырылған» деп айтылатын әндерде «Мен ананы жақсы көремін, ол мені жақсы көреді, Quille ose van da wahaw me!» сияқты стереотиптік пиджин ағылшын тілі қолданылды (олардың Golden Harvest CD-сінен алынған жазба). Дегенмен, осы сенімдер оларға ең көп зорлық-зомбылық көрсетілді, өйткені олар қашқан құлдарды немесе американдық үндістерді бағуға шақырды.

Perhaps most significant to the hostility towards Shakers concerned their celibacy, millenarianism, and views on race and gender. The main current writer on anti Shakerism compares allegations against them as similar to other celibate religious groups like Roman Catholic monks and nuns, although there are also similarities with hostility to Mormons or Masons. People who formerly resided in Shaker communities even wrote anti Shaker tracts as some former, or allegedly former, nuns did. Their millenarian views drew ire. Under Joseph Meachem, beliefs concerning God coming to destroy the Anti Christ and create a better world grew more pronounced." The Shaker convert Frederick W. Evans in 1888 wrote an essay, based more on his enthusiasm than mainstream Shakerism, called a lt=''Shaker reconstruction of the American Government. In it he exclaimed such a reconstruction event would cause poverty to disappear. Other individual Shakers proclaimed messages of joy or disaster were given to them by God or spirits. Even if none of this had official acceptance some blamed Shakerism and took these events to mean the Shakers had occult aspects that inspired domination or damnation of the lands they settled. The Shakers were also among the first groups to refer to God as Father/Mother or to alternatively refer to God as Mother sometimes while referring to God as Father at other times. They viewed God as a duality containing God the Father and a feminine Holy Spirit. This dualist and half feminine view of God put them radically out of the mainstream. In reality Shaker women largely conformed to nineteenth century expectations of domesticated femininity and left much of the financial aspect to Shaker men, but their official equality and leadership roles aroused suspicion. Shakers appeared for the time to be radical on women's issues, and the elevation of Mother Ann Lee as a crucial part of the Second Coming outraged mainstream Christians as being blasphemous. They also tended to believe in racial equality and harmony although in ways that may be regarded as condescending today. For example, songs said to be "inspired by American Indian spirits" tended to involve stereotyped pidgin English like "Me love Mother and she love me, Quille ose van da wahaw me!" (notebook from their Golden Harvest CD) Still these beliefs caused them the most violence as it encouraged them to harbor fugitive slaves or American Indians.

Жолдан тайғандардың әдебиеттері

Дін немесе топқа қарсы әдебиеттердің күшті көзі – бұрынғы мүшелері немесе діннен бас тартқандар. Бұл Шейкерлікке де, басқа топтарға да қатысты. Шейкерлерден бас тартқандардың жазған трактаттары мен бұрынғы монахтар немесе мормондардың жазғандары арасында үлкен ұқсастықтар бар. Шейкерлердің ең маңызды діннен бас тартқан жазушысы, әдетте, Мэри Маршалл Дайер болды, ол 1815 жылдан 1852 жылға дейін Шейкерлерге қарсы күш жұмсады. 1813 жылы ол күйеуі мен отбасымен бірге Нью-Гэмпшир штатының Энфилд қаласындағы Шейкерлерге қосылды. Бірақ екі жылдан кейін ол оларды балаларынан алшақтағаны үшін кінәлады да, келіп кетті. Дегенмен, күйеуі мен отбасы қалуға шешім қабылдады. Содан кейін ол саяхаттап, Шейкерлерге қарсы трактаттар жазды. Оның негізгі жазбалары – 1822 жылғы «Мэри Дайердің азаптары туралы қысқаша мәлімдеме» және «Шейкерліктің суреті». Ол сондай-ақ балаларын қайтарып алу үшін Энфилд Шейкер қауымына кіру үшін топ жинады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Біріншіден, күйеуі Жозеф қауымға берілгендігін сақтап, оны қатты сынады. Оның бес баласының тек біреуі ғана Шейкерлерден кетті, және ол оған жақын болған емес. 1850 жылдары оның Шейкерлерге қарсы көзқарастары, кем дегенде Жаңа Англияда, өте радикалды болып көрінді, және ол 1867 жылы көбінесе естен шығып кеткен адам ретінде қайтыс болды.

Қазіргі шакершілдікке қарсылық

ХХ ғасырда Шейкерлер едәуір төмендеді, сондықтан Шейкерлікке деген қарсылық та азайды. Олардың ықпалы ешқашан үлкен болмағанымен, тұқымдық бизнес және жалпы өнімділік салаларындағы шеберліктеріне байланысты маңызды болды. Бірақ технология мен мәдениет өзгергендіктен, 1970 жылдары мүшелік саны егде жастағы әйелдер мен еркектердің сирегіне дейін азайды. Бұл құлдырау тіпті бұрынғы Шейкерлердің оларға салыстырмалы түрде жағымды көзқараспен қарауына себеп болды. Бұл 1860 жылдары басталды, өйткені Мэри Дайер өмірінің соңында адасқан Шейкерлер арасында дос табуда қиындықтарға тап болды. Олар оны тым қатал деп есептеді, ал оның ұлы онымен қайтадан байланыспады, бұл оның жағдайын одан әрі ушықтырды. Топтың одан әрі төмендеуіне байланысты, көптеген адамдар оларды, ең жаман жағдайда, жыныстық қуаттан айырылған, бірақ әдемі жиһаз жасайтын ерекше адамдар деп қарады. Көпшілік оларды көңілді немесе тіпті сұлу деп санады. Шейкерлерді әлі де культтың үлгісі ретінде сақтайтын христиандық контркульт қозғалысының шағын топтары бар. Роберт С. Лиихов оны көбірек жаңа дәуір культтарымен байланыстырады. Соңында, кейбіреулер "Шейкер" терминін өзін-өзі кемсітуші деп санайды және дұрыс атау – "Мәсіхтің екінші келгеніне сенушілердің біріккен қоғамы" деп санайды, бірақ квакерлердегідей, бұл мәселе де көбінесе мәнсіз болды. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі өзінің Дін мен Келісімдердің ашық канонының бір бөлігі ретінде Джозеф Смиттің 1831 жылғы Шейкерлердің сенімдерін айыптаған аянды сақтайды.