Кіріспе

Финн саясаткері Ахти Калле Самули Карялайнен (10 ақпан 1923 – 7 қыркүйек 1990) – фин экономисі және саясаткер. Ол Аграрлық лиганың (кейіннен Keskusta, Орталық партиясы деп аталды) мүшесі болды және Финляндия Премьер-министрі қызметін екі рет атқарды. Дегенмен, ол Финляндия Сыртқы істер министрі қызметін атқарған кезеңімен көбірек танымал. Карялайнен соғыстан кейінгі фин саясатындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі саналады. Президент Урхо Кеконен сияқты, Карялайнен Финляндияның Кеңес Одағымен қарым-қатынасына ерекше мән берді және бір кезде алкоголизм оның мансабына кері әсер еткенше Кеконеннің ізбасары деп есептелді.

Ерте өмір және білім

Карьялайнен Хирвенсальмиде төрт баланың кенжесі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі – фермер Ансельм Карьялайнен (1875–1943), ал анасы – Анна Лидия Вихерлехто (1880–1962). 1935 жылдан 1939 жылға дейін Миккелидегі лицейде оқыды, содан кейін Қысқы соғыста әскерге шақырылып, радио барлау бөлімінде қызмет етті. Қысқы соғыс аяқталғаннан кейін Карьялайнен Туусуладағы лютерандық халық жоғары мектебінде білімін қысқа мерзімге жалғастырды, бірақ Ұзақ соғыс басталғанда бұрынғы радио барлау бөліміне қайта оралды, Карелия Республикасындағы Энислинна және Кархумакидегі тыңдау станцияларында қызмет етті. Армиядағы екінші қызмет кезінде Карьялайнен Ниинисалодағы Резервтік офицерлер мектебінде оқыды және капитан шенімен резервке жіберілді. 1944 жылы әскерден босатылғаннан кейін Карьялайнен Хельсинки университетіне түсіп, 1946 жылы саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Кейіннен 1958 жылы лиценциат ғылымын алып, 1959 жылы сол университетте саяси ғылымдар докторы ғылымын қорғады. Оның диссертациясы «1811–1953 жылдар аралығында Финляндия Банкінің ақша-кредит саясаты мен мемлекеттік экономика арасындағы қарым-қатынастар, негізінен, ақша айналымын талдауға қатысты» деп аталды.

Саяси мансап

Карьялайнен 1957 жылдан бастап жарты онжылдық бойы Қазынашылық министрі, Сыртқы істер министрі және Сауда және өнеркәсіп министрі қызметтерін атқарды. Ол 13 сәуірде 1962 жылы алғашқы үкіметін құрды. Үкімет келесі жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті; экономикалық және саяси мәселелер бойынша САК-қа жақын тұрған министрлердің отставкаға келуіне байланысты таратылды. Карьялайнен 1970 жылдың 15 шілдесінен 1971 жылдың 29 қазанына дейін премьер-министр ретінде екінші мерзімге тағайындалды. Карьялайненнің министрлік мансабы 1977 жылдың мамырына дейін аз үзілістермен жалғасты. Осы уақытқа дейін ол саяси министр ретінде 5772 күн қызмет етті – бұл көрсеткішпен Йоханнес Виролайненнен асып түсті. Карьялайнен алғаш рет 1966 жылы Финляндия Парламентіне сайланды және 13 жыл бойы депутат болды. 1950 жылы Урхо Кеконен Карьялайненді өзінің алғашқы үкіметіндегі бас хатшы етіп тағайындады. Бұл Кеконен мен Карьялайнен арасындағы ұзақ жылға созылған ынтымақтастықтың бастамасы болды, ол жиырма жылдан астам уақытқа созылды. Олардың серіктестігі соншалықты тығыз болғандықтан, 1960-жылдар мен 1970-жылдардың басында Карьялайнен көпшілік тарапынан Кеконеннің мұрагері және ықтимал ізбасары ретінде қарастырылды. Олардың серіктестігі 1971 жылы Кеконен Карьялайненнің екінші үкіметін таратып жіберген кезде аяқталды. 1981 жылы Карьялайнен Орталық партиясынан президенттікке үміткерлікке түсті, бірақ Йоханнес Виролайненнен жеңілді. Сайлауда Мауно Койвисто жеңіске жетті, ол 1982 жылдың қаңтарында Кеконеннен кейін Финляндия Президенті болды. Саясаттан тыс, Карьялайнен Финляндия Банкінде табысты мансапқа ие болды. 1953 жылдан 1957 жылға дейін банк ғылыми-зерттеу орталығының директоры болып жұмыс істеді, ал 1958 жылы банк басқармасына сайланды. Карьялайнен 1979 жылдан бастап Финляндия Банкінің басқарушысының орынбасары, 1979 жылдан 1982 жылға дейін басқарма төрағасы, ал 1982 жылдан 1983 жылға дейін банк басқарушысы қызметін атқарды. Сонымен қатар, ол 1967 жылдан 1983 жылға дейін Финляндия-Кеңес экономикалық ынтымақтастық комиссиясының (fi:Suomalais neuvostoliittolainen taloudellinen yhteistyökomissio) төрағасы болды.

Саясаттың кейінгі кезеңдері

Карьялайненнің саяси мансабының кейінгі кезеңдері алкоголизмімен айқын әсерленді. 1979 жылы мас күйде көлік жүргізгені үшін тұтқындалғаннан кейін, премьер-министр лауазымынан соңғы рет кеткен кезде ұлттық дау туды. Оның алкоголизмі 1983 жылы Финляндия банкінің басшысы лауазымынан және Финляндия-Кеңес экономикалық ынтымақтастық комиссиясының төрағасы лауазымынан босатылуына себеп болды. Карьялайненнің алкогольді ішімдіктерді қолдануы және ағылшын тілін ерекше айтуы оған «Танкеро» деген лақап ат берді. «Танкеро әзілдері» фин мәдениетінің кеңінен танымал бөлігіне айналды. 1986 жылы Карьялайненге Орталық партияның құрметті мүшелігі ұсынылды, бірақ ол бұрынғы қарым-қатынасы ескеріліп, бұл атақты қабылдаудан бас тартты. 1989 жылы Карьялайнен Фи көмегімен естеліктерін жариялады, онда Пааво Вейриненнің Кеңес Одағының қолдауымен жұмыс істегенін жария етті. Ол әсіресе Министрлік кеңесшісі және КГБ шпионы Виктор Владимировты атады, олардың 1982 жылғы президенттік сайлауда Карьялайненнің мүмкіндіктерін арттыруға көмектескенін айтты. Бұл Парламент депутаты Киммо Саси басқаратын Парламенттің Конституциялық мәселелер комитетіне Вейриненнің әрекеттерінің заңдылығын тексеру туралы өтініш беруге әкелді. Алайда Конституциялық мәселелер комитеті Вейриненнің Министрлердің жауапкершілігі туралы заңды бұзғанын анықтаған жоқ, сондықтан мәселе тоқтатылды.

Жеке өмір

1947 жылы Карьялайнен Пайви Коскиненге үйленді. Олардың төрт баласы болды; үшінші баласы Фи (1952 жылы туған) – жазушы және саясаттану ғылымының маманы.

Өлім

Карьялайнен 1990 жылдың 7 қыркүйегінде Хельсинкидегі Рииставуори зейнеткерлер үйінде ұйқы безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол Хиетаниеми бейішінде жерленген.