Кіріспе
Американдық велосипед рамасын жасаушы Том Ричи (1956 жылы туған) – американдық велосипед рамасын жасаушы, 1-санатты жарыскер, шебер, дизайнер және Ritchey Design компаниясының негізін қалаушы. Ричи – қазіргі заманғы рама жасаудың АҚШ-тағы пионері және спорт тарихындағы алғашқы тау велосипедін жасаған/өндірген адам. Ол велосипед компоненттерінің инновациялық ойлап табушысы, олар әлемдегі ең ірі веложарыстарда, соның ішінде UCI әлем чемпионаттарында, Тур де Франста және Олимпиада ойындарында жеңіске жеткен. 1988 жылы Ричи Колорадо штатының Крестед-Бутте қаласындағы (қазір Калифорния штатының Фэрфакс қаласында орналасқан) Тау велосипедінің Даңқ залына енгізілді. 2012 жылы Калифорния штатының Дэвис қаласында АҚШ Велосипедінің Даңқ залына енгізілді.
Tom Ritchey (born 1956) is an American bicycle frame builder, Category 1 racer, fabricator, designer, and founder of Ritchey Design. Ritchey is a US pioneer in modern frame building and the first production mountain bike builder/manufacturer in the history of the sport. He is an innovator of bicycle components that have been used in winning some of the biggest cycling competitions in the world including the UCI World Championships, the Tour de France and the Olympics. In 1988, Ritchey was inducted into the inaugural Mountain Bike Hall of Fame in Crested Butte, Colorado (now located in Fairfax, California): and 2012, inducted to the United States Bicycle Hall of Fame in Davis, California.
Алғашқы жылдар
Том Ричи 1963 жылы Нью-Джерси штатының Черри-Хилл қаласынан Калифорния штатының Менло-Парк қаласына көшті, себебі оның әкесі Калифорния штатының Редвуд-Сити қаласында орналасқан Ampex Corporation компаниясында инженер болып жұмысқа орналасты. Бұл компания магниттік таспаны жазу құрылғысын жасаумен танымал болған. Ричи велосипедке деген қызығушылығын әкесіне байланыстырып айтады, өйткені әкесі жұмысына бару үшін велосипедті пайдаланып, содан кейін бұл спортқа ғашық болған. 11 жасында Ричидің әкесі Томға дөңгелек құрастыруды және түтікшелі шиналарды жөндеуді үйреткен. Ричи өзінің алғашқы велосипеді – Raleigh Super Course-ты сатып алу үшін ақша табу мақсатында шина жөндеумен айналысатын шағын бизнес ашты. 14 жасында Ричи Belmont Bicycle Club (BBC) клубына қосылып, жарысқа қатыса бастады. Біраз уақыттан кейін ол өзі жөндеген сынған Cinelli "B" фрейміне велосипедін жаңартты. Осы шамада әкесі оған дәнекерлеуді үйретті, содан кейін ол жергілікті жарыскерлердің велосипед фреймдерін жөндеуді бастады. Басқа шеберлердің зақымдалған түтікшелерін жөндеуге/ауыстыруға үйренген соң, Ричи өзінің алғашқы жарыс фреймін жасады. Ол фреймін жасау қажеттілігі арзан, жеңіл және жылдам велосипедке ие болу ниетінен туды. Ол түтікшелер мен муфталарды сол кездегі жергілікті шебер Хью Энокстан 21 долларға сатып алды және 1972 жылы өзінің алғашқы фреймін жасады, ол сол жылы жарысқа қатысты. Ол осы фреймде көптеген жасөспірімдер арасындағы жарыстарда жеңіске жетті және кейіннен өзі жасаған велосипедтерде 1973 және 1974 жылдары Senior Prestige Road кубогын және BAR (Best All Around Rider) атағын жеңіп алды. Бұл жетістіктерінің арқасында Ричи "Senior Slayer" деп танылды, өйткені ол Калифорнияның үздік жарыскерлерін (көптегендері сол кезде АҚШ-тың ең жақсы саяхатшылары деп есептелді) және бұрынғы олимпиада чемпиондарын жеңді. Том АҚШ құрама командасының жасөспірімдер арасындағы жол жарысы командасының құрамында болды, содан кейін АҚШ Ұлттық жол командасында өнер көрсетті. 1976 жылы Ричи жол жарыстарынан зейнетке шықты. Ол 1980-жылдардың басына дейін тау велосипедтерімен жарысқа қатысты, соңғы кезде Downieville Classic, La Ruta, Trans Andes, Trans Alps және Оңтүстік Африкадағы Cape Epic сияқты жарыстарда өнер көрсетті. Жарыс өмірінің басында Ричи Palo Alto Bicycles үшін велосипедтер жасауды және оның ұлттық пошта арқылы тапсырыс берілетін каталогы үшін велосипедтер құрастыруды бастады. 1974 жылы, орта мектепті бітіруге жақындаған кезде, Ричи шамамен 200 фрейм жасаған еді. Осы кезде ол филелі дәнекерлеу немесе "муфтасыз" әдісін жетілдірді. Ричи сол кездегі велосипед индустриясының фрейм түтікшелерінің диаметріне қатысты стандарттарға қарсы шығуға тырысты, олар бекітілген өлшемдегі муфталарды пайдаланумен шектелген. Ричидің филелі дәнекерлеу әдісі үлкен қабырғалы түтікшелердің диаметрін және бірегей овализацияларды таңдауға мүмкіндік берді, бұл жеңіл және берік фреймдер жасауға көмектесті. 1979 жылға қарай Ричи өзі жасаған 1000-нан астам фреймге ие болды.
Жеке өмір
Ричи екінші әйелі Мартамен үйленген. Олардың алты баласы бар: ұлы Джей, қыздары Сара және Энни (Том), ұлдары Стивен, Дэвид және Кристофер (Марта). Том мен Мартаның алты немересі бар.
Жолдан тыс велосипедпен жүру және тау велосипеді
Ричи өзінің досы, марқұм Джобст Брандтты жиі еске алады. Брандт оның велосипедші және компоненттерді жасаушы ретінде қалыптасуына ғана емес, сонымен қатар жолдан тыс жүруге деген терең құмарлығына да зор үлес қосты. "Велосипед дөңгелегі" атты культты кітаптың авторы Брандт, сол кездегі басқа ешкімге ұқсамайтын ерекше велосипед айдау стиліне ие болды. Брандт өзінің аңызға айналған жүрістерін бастап, асфальтталған жолдарды тез арада тастап, ешқандай өзгеріссіз дәстүрлі жол велосипедтерімен қиын, таулы жолдарға шығатын. Бұл 1960 және 70-жылдарда мүлдем естілмеген жайт болатын. 1978 жылы Ричиге Джо Бриз бен Отис Гай Америка бойынша рекорд жасау үшін тандем велосипед жасауды ұсынды. Бриз өзінің жаңадан жасаған "балонер" велосипедін Ричидің Менло-Парктегі шеберханасына әкелді. Ричи Джо Бризге алғашқы 26 дюймдік, жолдан тысқа арналған велосипедті жасауды мойндағанмен, бұл туралы көп адам білмейді, ол бұрыннан-ақ 650b дөңгелекті, жуан дөңгелекті, тік рульді "ормандық/мал жолы" стиліндегі велосипед жасаған еді. Ричидің айтуынша, оған марқұм Джон Финли Скотт үлкен әсер еткен, ол оны жылдар бойы 650b дөңгелектері мен шиналары бар велосипед жасауға ынталандырған. Джоның велосипедін көргенде, ол: "Мен де осындай нәрсе жасағым келеді", - деген. Бриз Калифорниядағы Фэрфакс қаласына оралып, Гари Фишерге Ричидің 26 дюймдік "балонер" жасау ниеті туралы айтқан. Фишер дереу Ричиге қоңырау шалып, өзіне де сондай велосипед жасауын өтінген. Ричи өндіріс көзқарасымен үшінші кадр жасады. Бірнеше айдан кейін Фишер кадрын алып, үшінші кадр туралы білгенде Ричиге: "Мен оны сата аламын", - деді. Жаңа "тау велосипеді" компаниясының негізі қаланды, Фишер үшінші велосипедін Марин аймағында тұратын басқа велосипедшіге сатуымен басталды. Бұл "балонерлер" алғаш рет BMX Plus журналында жарияланды, әлем оларды тау велосипеді деп танудан бұрын, және осы жаңа стильдің айналасында үлкен қызығушылық туды. Фишер Ричи жасап жатқан велосипедтерді сату үшін өзінің досы және бөлмедесі Чарли Келлидің көмегіне жүгінді. Ричидің көп жылдық тәжірибесі жекешеленген рамалар мен компоненттерді жасауда болғандықтан, ол осы жаңа велосипед түріне қажетті көптеген жаңа дизайн мен стандарттарды қабылдауға және орнатуға ерекше жарамды болды. Компания бастапқыда Ritchey MountainBikes деп аталды, Ричи үш жылдың ішінде 1000-нан астам велосипедті қолмен жинады. Бұл жоғары өндіріс көлемі Ричиді тау велосипедтерінің алғашқы өндірістік рама жасаушысы етіп, оған Specialized компаниясының Майк Синиарды "Тау велосипеді рамалары компанияларының General Motors" деген лақап есімін берді. Бұл бейресми бизнес үш жылға созылды, Ричи велосипедтерді Оңтүстік Бей түбегіндегі тауларда жасады, ал Фишер мен Келли оларды Фэрфакс пен Маринде сатты. 1983 жылы Ричи бұл серіктестіктен шықты. Келли де жеке себептерге байланысты кетті. Ричи өзінің қалған рамаларын Британдық Колумбиядан шыққан Rocky Mountain Bicycles компаниясына сатты. Осы даулы кезеңнен кейін Ричи өзінің сату және маркетинг компаниясын құрды, зейнеткерлік жастағы кәсіби жол жүргізушісі Майк Нилді сатушы ретінде жұмысқа алды және Ritchey Design компаниясын құрды. 80-жылдардың басында велосипедке деген жалпы қызығушылық төмендеді, бірақ тау велосипедтерінің танымалдығы артты. Перл Пасс және NORBA '83 Ұлттық чемпионаты сияқты іс-шаралар жаңа спортқа қызығушылықты арттырды. 1980-жылдардың ортасына қарай велосипед индустриясының 25 пайызы тау велосипедтеріне негізделген, ал Ричи Shimano компаниясынан басқа, жолдан тыс компоненттерді жобалау бойынша жетекші компания болып қалыптасты.
Руанда жобасы
2005 жылдың желтоқсан айында Ричи велосипедпен Руанданы аралады. Ол жердің сұлулығына тәнті болды, бірақ адамдар мен олардың келісімге келу жолы одан да әсерлі болды. Ричи төбелі аймақты аралап (Руанда – Мың төбелі ел деп аталады), ондағы велосипедшілердің керемет дарынын көрді, бірақ АҚШ-тағы қарапайым велосипедшіге қолжетімді заманауи технологиялардың мұнда жоқ екенін байқады. Ричи ұлттық велосипед командасы үміт пен ұлттық мақтаныш сезімін сыйлайтынына сенді. Келесі бірнеше айда Ричи 501c3 ұйымын құрып, оған «Руанда жобасы» деп ат қойды. Содан кейін Ричи досы Джаред Миллерден Руандаға барып, велосипедтік шара өткізу мүмкіндігін зерттеуді сұрады. 2006 жылдың 16 қыркүйегінде Ричи Каронги стадионында Руанданың бірінші жылдық «Wooden Bike Classic» жарысын ұйымдастырды: тау велосипеді, ағаш велосипеді және бір жылдамдықты колониялық велосипед жарысы. Іс-шараға 3000-нан астам адам қатысты. Ричи Солтүстік Американың «Тур де Франс» кезеңінің жеңімпазы Алекс Стида мен велосипед спортының пионері Жок Бойерді шараға қатысып, ағаш велосипедтің жаңаруын және оның Ричи үшін қаншалықты маңызды екенін атап өтуге шақырды. Іс-шарадан кейін Ричи Бойерден велосипедшілердің жаңа дарынын табуға және дамытуға көмектесуін сұрады, осылайша «Руанда командасы» құрылды. Ричи ауыр жүк тасымалдауға арналған, кофе тасымалдауға қолайлы велосипед жасады, бұл руандалықтарға, әсіресе елдің ауылдық аймақтарындағы кофе өсірушілерге өнімдерін жуу станцияларына тиімдірек жеткізуге көмектесті. Ол «World Vision» және «Bikes for Rwanda» сияқты басқа да коммерциялық емес ұйымдармен бірлесіп, микроқаржы және гранттар арқылы шамамен 4000 велосипед таратуға көмектесті.