Ади Дасслер: «Adidas» брендінің негізін қалаушысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс аяқ киім жасаушысы, өнертапқышы және кәсіпкер (1900–1978)

Адольф "Ади" Даслер (3 қараша 1900 – 6 қыркүйек 1978) – неміс аяқ киім жасаушысы, өнертапқышы, нацистік партияның мүшесі және неміс спорт киімдері компаниясы Adidas-ты құрған кәсіпкер. Ол сонымен қатар Puma-ның негізін қалаушы Рудольф Даслердің кіші інісі болды. Даслер спорттық аяқ киім дизайнындағы инноватор және өнімдерінің сатылымын арттыру үшін спортшылардан қолдау алған алғашқы жарнамашылардың бірі еді. Оның идеяларының арқасында Ади Даслер спорттық киім мен жабдықтардың ең ірі өндірушісін құрды. Ол қайтыс болған кезде Adidas компаниясының 17 зауыты болды және жылдық сатылымы 1 миллиард маркаға жетті.

"Даслер ағайындыларының аяқ киім фабрикасы" 1918-1945

Ади қалада аяқ киім жөндеумен айналысып, өз бизнесін бастауға тырысты. Соғыстан кейінгі Германияда өндіріс үшін материалдарды немесе зауыттық жабдықтар мен керек-жарақты алу үшін несиелерді сенімді жеткізу болмағандықтан, ол соғыс ауласында әскер қалдықтарын жинаудан бастады: әскер шлемдері мен нан қаптары табан үшін былғарымен қамтамасыз етілді; парашюттер тапочкалар үшін жібекпен қамтамасыз ете алады. Даслер электр энергиясы болмаған кезде өндірісті механикаландыруға көмектесетін құрылғыларды өзгертуде өте шебер болды. Мысалы, ол белбеулерді қолданып, былғары ұсақтау машинасын фирманың алғашқы қызметкерімен жұмыс істейтін, тұрақтандырылған велосипедке бекітті. Соғыстан кейін Рудольф полиция қызметкері болуға бел буды. Бірақ оқуын бітірген соң, 1923 жылдың 1 шілдесінде Адидің фирмасына қосылды. Zehlein теміршілігінің қолдауымен Ади 1924 жылы 1 шілдеде Герцогенаурахтың "Gebrüder Dassler, Sportschuhfabrik, Herzogenaurach" ("Dassler Brothers Sports Shoe Factory, Herzogenaurach") фирмасын тіркей алды. Олар бұрынғы жуу бөлмесінде жұмыс істеп, оны қолмен электр энергиясын өндірумен шағын цехқа айналдырды. 1925 жылы Даслерлер былғарыдан футбол аяқкиімдерін шегеленген тікенектерімен және қолмен жасалған тікенектері бар жүгіру аяқкиімдерін жасап шығаратын болды. Екі фактор бизнестің шағын аймақтық фабрикадан, олар 1927 жылы ата-аналарының үйінен көшіп, халықаралық аяқ киім дистрибьюторына айналуына жол ашты. Біріншіден, бұрынғы олимпиадалық спортшы, кейіннен Германияның Олимпиадалық жарыс командасының жаттықтырушысы Йозеф Уайтцер қызығушылық танытты. Адидің зауыты мен тәжірибелері туралы білгеннен кейін Уайтцер өз көзімен көру үшін Мюнхеннен Герцогенаурахқа сапар шегеді. Екі арасында спорттық өнімділікті жақсартылған аяқ киіммен жақсартуға қызығушылыққа негізделген ұзақ достық қарым-қатынас пайда болды, ал Уайтцер компанияның кеңесшісі болды. Бұл қарым-қатынас Адиге 1936 жылы Берлин Олимпиадасында неміс және шетелдік спортшылармен танысуға мүмкіндік беруде өте құнды болды. 1928 жылы Амстердам ойындарында Даслерлердің аяқ киімдері халықаралық жарыстарда қолданылды. 1930 жылдардың басында аяқ киім фирмасының екінші басты факторы Гитлердің нәсілдік ұлтшылдық философиясында спорттың рөлі болды. Ұлттық-социалистік неміс жұмысшы партиясының пайда болуымен спорттық командалық жұмыс басымдыққа ие болды. Даслер ағайындылары өздерінің экономикалық мүдделерін саясаттың қалай пайдасына пайдаланатынын түсінген. Үш ағайынды да Гитлер канцлер болып тағайындалғаннан кейін үш ай өткен соң 1933 жылы 1 мамырда нацистік партияға қосылды. Рудольф үшінің ішіндегі ең діндар адам деп айтылған. Ади Гитлер жастар қозғалысының клубтарына жаттықтырушы және жабдықтаушы болу өндірісті кеңейту үшін маңызды деп шешті. Ол 1935 жылы қосылды. Соғыстан кейінгі нацизмнен арылу шараларында Ади өзінің жаттықтырушылықпен шектеліп, саяси митингтерден аулақ болғанын атап өтті. Ол басқа саяси топтардың клубтарына қатысқанын, мысалы либералды гимнастика клубы, Герцогенаурахтың консервативті KHC футбол клубы және "Одақ" деп аталатын жұмысшылардың спорт клубымен айналысқанын айтты. Ади мен Рудольф Ұлттық-социалистік автокөлік корпусының мүшелері болды, ал олардың хаттары "Хайл Гитлер" деген мақтау сөздерімен аяқталды. 1930 жылдардың басында Ади Даслер Пирмасенс қаласындағы Аяқ киім техникалық колледжіне оқуға түсті. Оқытушылардың бірі - Франц Марц. Даслер Марцтың үйінде жиі қонақ болатын, Марц Даслердің он бес жасар қызы Кете Марцқа көңіл бөлуге рұқсат берді. 1934 жылы 17 наурызда екеуі үйленді. Рудольфтің әйелі Фридльден (туған есімі Штрассер) айырмашылығы, Кете өзін-өзі нығайту және франкониялықтардың қатал мінез-құлқына күдікпен қарады. Ол Адидің ата-анасымен, Рудольф пен оның әйелімен жиі кездесіп тұратын. Көп жылдан кейін Рудольф Пуманың америкалық дистрибьюторына жазған хатында ағасымен араларындағы қақтығысты тек Кейтеге ғана артып отырғанын, өйткені ол "бизнес мәселелеріне араласуға тырысқан" деп түсіндірді. Ол бауырластардың қарым-қатынасы 1933 жылға дейін "әдемі" болған деп мәлімдеді. 1936 жылы наурыз айында Кэтэ олардың ұлы Хорстты, 1938 жылы маусымда бірінші қыздары Инге мен 1941 жылы екінші қыздары Каринді дүниеге әкелді. Соғыстан кейін Бригит 1946 жылдың мамырында, ал Сигрид 1953 жылы дүниеге келді. Даслер 1936 жылғы Берлин Олимпиадасын халықаралық танымалдықтың басты баспалдағы ретінде қарастырды. Уайтцермен қарым-қатынасы көптеген неміс спортшыларының Даслер аяқ киімдерін киюін қамтамасыз еткенімен, Даслердің назарында басқа да спортшы болды – америкалық жеңіл атлетика жұлдызы Джесси Оуэнс. Даслер Оуэнспен кездесіп, сөзсіз өзінің аяқ киімдерін ұсынды. Оуэнс ұсынысты қабылдап, екі былғары жолағы бар және қара тікенектері бар ерекше аяқ киімдерін киді, ол Луц Лонгты ұзық секіруде жеңіп, өзінің бұрынғы рекордын жаңартты, сондай-ақ жеңіл атлетикада екі жеке алтын медальді жеңіп алды және Американың неміс эстафета командасын жеңген алтын медаліне үлес қосты. Оуэнспен Даслерлердің байланысы фирманың табысына үлкен әсер етті. Бұл фирманы бірден спорт тауары саласындағы халықаралық ойыншыға айналдырып қана қоймай, кейінірек фирманы құтқарып қалды. Американдық әскерлер Даслер зауыты Оуэнстің Олимпиада жеңісіне аяқ киімдерін жасаған жер екенін анықтағаннан кейін, зауытты бұзбауға шешім қабылдады және көптеген әскерлер жақсы клиенттерге айналды. Баскетбол, бейсбол және хоккей аяқ киімдеріне жасалған үлкен тапсырыстар Даслерлерге "әлемдік табысқа жол ашудың алғашқы серпілісін" сыйлады. Армияның мердігері – Vach қаласында орналасқан Schriker & Co. фирмасы, ол әуе шабуылынан сақтану үшін құрастыруды Герцогенаурахқа көшірді. Бөлшектер теміржол арқылы Даслер зауытына тасымалданды, онда олар дәнекерленді. Жедел қауіп – фирма басқарушылығынан шеттетілуі. Оның нацистік партияға және Гитлер жастарына ерте мүшелігі даусыз болды. Апелляцияда ол соғыс кезіндегі жақсы мінез-құлқына куәлік ететін портфолионы жинады. Адидің ең жақтас қолдаушысы – Герцогенаурахтың мэрі, оған одақтас күштер сенген. Жанындағы мэр, оның тегі жартылай еврей, Ади оны әлеуетті Гестапо тұтқынынан ескерткенін және оны өз мүлкінде жасырғанын куәландырды. Ұзақ жылдар бойы коммунистік партия мүшесі Адидің саяси қызметке қатыспағанын куәландырды. Ади мәжбүрлі қару-жарақ өндірісінен пайда көруге емес, фирма 100 000 марка зиян шеккенін көрсетті. Адидің дәлелдеріне қарамастан, комиссия оны ақтап тастамады. Оның орнына, оны Minderbelasteter (Аз қылмысты) деп жіктеді, бұл екі-үш жылдық мерзімге шарттармен сотталған, бірақ Адиге Даслер аяқ киімдерін іске қосуға рұқсат бермейтін санаты болды. Ади шешімге шағымдану үшін адвокат жалдады. Жақында босатылған Рудольф бұл Адиден бизнес бақылауын тартып алу мүмкіндігі деп қарады. Апелляция процесі барысында Рудольф Даслер Ади Даслердің қару-жарақ өндірісін өзі үшін және өзінің пайдасы үшін ұйымдастырғанын және егер ол қатысса, Рудольф өндірістегі өзгеріске қарсы тұратынын мәлімдеді. Ол бауырының өзін жалған айыптағанын және Адидің зауыттағы қызметкерлерге саяси сөздер сөйлегенін айтты. Адидің адвокаты ұсынған дәлелдердің арасында Кете барлық Рудольфтың мәлімдемелерін күшпен жоққа шығарды. 1946 жылдың 11 қарашасында Герцогенаурахта отырған Höchstadt Spruchkammer Адидің мәртебесін Mitläufer (ілесуші) деп өзгертті, оның көптеген азаматтық шектеулерінен босатып, бірақ кейбір бақылауды сақтап қалды. 1947 жылдың 3 ақпанында меншік қайтарылды және ол фирманы басқаруға ресми рұқсат алды.

Adi supported himself while attempting to start up his business by repairing shoes in town. Facing the realities of post war Germany where there was no reliable supply for material for production or credit to obtain factory equipment or supplies, he began by scavenging army debris in the war countryside: Army helmets and bread pouches supplied leather for soles; parachutes could supply silk for slippers. Dassler became quite adept at modifying available devices to help mechanize production in the absence of electricity. Using belts, for example, he rigged a leather milling machine to a mounted, stationary bicycle powered by the firm's first employee. After the war, Rudolf was determined to become a policeman. But after he completed his training, he joined Adi's firm on 1 July 1923. With the support of the Zehlein smithy producing spikes, Adi was able to register Gebrüder Dassler, Sportschuhfabrik, Herzogenaurach ("Dassler Brothers Sports Shoe Factory, Herzogenaurach") on 1 July 1924, where they were operating in a former washroom that was converted to a small workshop with manual electricity generation. By 1925 the Dasslers were making leather Fußballschuhe (football boots) with nailed studs and track shoes with hand forged spikes. Two factors paved the way for the transformation of the business from a small regional factory, which they moved to in 1927 from their parents' home, to the international shoe distributor it would become. First was the interest showed by former Olympian and then coach of the German Olympic track and field team, Josef Waitzer. On learning of the plant and Adi's experiments, Waitzer travelled from Munich to Herzogenaurach to see for himself. A long friendship developed between the two, based on interest in improving athletic performance with improved footwear, and Waitzer became something of a consultant to the company. The relationship proved extremely valuable in giving Adi access to the athletes, both German and foreign, at the 1936 Berlin Olympics. As early as the 1928 Amsterdam games, the Dasslers' footwear was being used in international competitions. The second key factor for the shoe firm in the early 1930s was the role sport played in the racial nationalist philosophy of Hitler. With the rise of the National Socialist German Workers Party, athletic teamwork was prioritized. The Dassler brothers did not fail to see how their economic interest would benefit from politics. All three Dassler brothers joined the Nazi Party on 1 May 1933—three months after Hitler was appointed Chancellor. Rudolf was said to be most ardent believer of the three. Adi decided that becoming a coach of and supplier to clubs in the Hitler Youth movement was essential to expanded production. He joined in 1935. In his denazification proceedings after the war, Adi pointed out that he confined himself to coaching and avoided political rallies. He testified that he was involved in clubs of other political affiliations, such as a liberal gymnastic club, Herzogenaurach's conservative KHC football club and a workers' sports club named "The Union". Both Adi and Rudolf were members of the National Socialist Motor Corps, and in their correspondence both used the complimentary closing, "Heil Hitler." In the early 1930s Adi Dassler enrolled in the Schuhfachschule (the Footwear Technical College) in Pirmasens. One of the instructors was Franz Martz, a master producer of lasts. Dassler became a frequent house guest of Martz, who permitted Dassler's attentions to his fifteen year old daughter, Käthe Martz. On 17 March 1934, the two wed. Unlike Rudolf's wife Friedl (née Strasser), Käthe was somewhat self assertive and suspicious of the brusque ways of Franconians. She had frequent run ins with Adi's parents and Rudolf and his wife, all of whom lived in the same house. Years later, in a letter to Puma's American distributor, Rudolf explained the rift with his brother as solely to be blamed on Käthe, who he claimed "tried to interfere in business matters ". He claimed that the brothers' relations were "ideal" until 1933. Käthe gave birth to their son Horst in March 1936, their first daughter Inge in June 1938 and their second daughter Karin in 1941. After the war, Brigit was born in May 1946 and Sigrid in 1953. Dassler saw the 1936 Berlin Olympics as the key springboard for international exposure. Although his relation with Waitzer ensured that most German athletes wore Dassler footwear, Dassler had another athlete principally in mind—Jesse Owens, the American track and field star. Dassler found his way to meeting Owens and wordlessly offered his shoes to the American star. Owens accepted the gesture and wore the distinctive shoes, with two leather strips on the sides and dark spikes, when he defeated Luz Long in the long jump, shattering his own record in the process, and in his two individual gold winning performances in track and as a member of America's Gold medal upset of the German relay team. Dasslers' association with Owens proved crucial to the success of the firm. Not only did it immediately catapult the company into an international player in the sportswear field, spiking sales overall, it quite literally later saved the firm. When American troops discovered that the Dassler factory was where the shoes for Owens' Olympic victories were made, they decided to let the works remain standing, and many of the troops became good customers. Large orders for basketball, baseball and hockey footwear gave the Dasslers "the first boost on the road to becoming a worldwide success story." The Army's contractor was Schriker & Co., located in nearby Vach, which shifted assembly to Herzogenaurach to avoid Allied air raids. Parts were transported by rail to the Dassler plant where they were welded. The immediate threat was that he would be removed from management of the firm. His early membership in the Nazi Party and the Hitler Youth were not contestable. On appeal, he amassed a portfolio of testimony attesting to his good conduct during the war. Adi's staunchest supporter was Herzogenaurach's mayor, who the Allied forces trusted. A nearby mayor, who was half Jewish, testified that Adi warned him of a potential Gestapo arrest, and hid him on his own property. A longtime Communist party member testified that Adi was never involved in political activities. Adi showed that, far from profiting from the forced weapons production, the firm lost 100,000 marks. Despite Adi's evidence, the committee did not acquit him. Instead, they reclassified him as Minderbelasteter (Lesser Offender), a category of lesser culpability resulting in probation of two to three years with various conditions but still requiring that Adi not operate Dassler Shoes. Adi hired counsel to appeal the decision. Rudolf, who had just been released, saw this as his opportunity to wrest control of the business from Adi. In the course of the appeal proceedings Rudolf Dassler inserted statements that claimed that Adi Dassler had organized the production of weapons himself and for his own profit and that Rudolf would have resisted the change in production if he were present. He claimed that his brother had falsely denounced him and that Adi had made political speeches to employees at the plant. Among other proofs submitted by Adi's counsel was a strong denial of all Rudolf's claims by Käthe. On 11 November 1946 the Spruchkammer Höchstadt sitting in Herzogenaurach changed Adi's status to Mitläufer (follower), relieving him of most of his civil disabilities, but still required some supervision. On 3 February 1947, ownership was returned and he was formally granted permission to resume management of the firm.

Adidas-тың құрылтайшысы 19461947

Соғыстан кейін Даслер фирмасы бастапқыда кездескен проблемалардың бір бөлігімен қайтадан бетпе-бет келді. Екінші дүниежүзілік соғыс Германия экономикасын қиратты және аяқ киім фабрикасы үшін шикізат табу қиын болды. Бұған қоса, фирманың қару-жарақ өндірісінен аяқ киім өндірісіне қайта оралуы қажет болды. Бірақ бұл жолы американдық оккупациялық билік экономикалық қызметті жандандыруға мүдделі болғандықтан, фирмаға белсенді қолдау көрсетті. 1945 жылдың сәуір айында американдық офицерлер Даслер үйін өздерінің резиденциясы ретінде пайдаланғандықтан, Ади өндіріс үшін қажет емес соғыс материалдарына қол жеткізуге көмектесетін шенеуніктермен тығыз байланыста болды. Дәстүрлі былғары қолжетімді болғанша, Ади жанармай бактерілері мен салдан алынған резеңке, сондай-ақ шатырлардан алынған канвас матасын аяқ киім жасауға пайдаланды. Ади 1946 жылғы «Беластетер» санатында болған айларды қоспағанда, аяқ киім өндіре алды. 1946 жылдың шілдесінен 1947 жылдың ақпанына дейін ол сенімді басқарушының қадағалауымен бизнесті басқарды, 1948 жылы ағасынан бөлінгенге дейін. Фирманы бөлу кезінде Рудольф пен Ади қызметкерлерге қай фирмада жұмыс істейтінін өздері шешуге мүмкіндік берді. Рудольф көбінесе сату және әкімшілік істермен айналысқандықтан, сату қызметкерлерінің көпшілігі Вюрцбургер көшесіндегі Рудольфтың фабрикасына қосылуды жөн көрді. Ал қалғандары, соның ішінде дерлік барлық техниктер және өнімді әзірлеу мен өндіріспен айналысқандар Адимен бірге қалды. Адидің жұмысына барлығы қызметкерлердің үштен екісі кірді. 1936 жылы Берлин Олимпиадасында Германия Норвегиядан жеңілгеннен кейін, нацистік спорт органдары оны ұлттық футбол құрамасының бапкері етіп тағайындады. Гербергер Рудольф Даслердің ықпалымен Даслер фирмасымен байланыс орнатты. Бөлініс болғаннан кейін Гербергер «Пума» фирмасының жағына шықты, бірақ Рудольф өзінің билігіне сын қадалып, намыстанғандықтан, ол қайтадан «Адидасқа» адалдығын ауыстырды. Даудың нақты себебі белгісіз. Кейбіреулер бұл Германия құрамасы «Пума» аяқ киімін кигені үшін төленетін сыйлықтармен байланысты болды деп есептейді. Көп жағынан Адимен жұмыс істеу Гербергерге ыңғайлы болды, өйткені ол тыныш, футболшылардың қажеттіліктерін білуге құштар және ағасынан гөрі жаңалықтарға бейім болды. Гербергердің Германияны халықаралық футболдағы жетекші күшке айналдыруға ұмтылысы соғыстан бұрыннан бастау алды. 1938 жылы ол 18 жасар Фриц Вальтер туралы біліп, оны командаға дайындауға кірісті. Соғыс басталғанда Гербергер Вальтерді әскерге шақырудан сақтап қалды. Соғыстан кейін Гербергер «Митлауфер» деп танылды, бірақ соғыстан кейінгі неміс билігі оны ұлттық құраманың бапкері қызметінде қалдырды. Даслер Гербергерге матч алдындағы соңғы жаңалығын – «бұралатын тігіштер» туралы айтты. Дәстүрлі аяқ киімдерде бекітілген былғары тігіштер болса, Даслердің аяқ киімдеріне түрлі ұзындықтағы тігіштерді орнатуға болатын. Ванкдорф стадионындағы ойын алаңы нашарлаған кезде Гербергер әйгілі түрде: «Ади, оларды бұраңыз!» деп бұйрық берді.

After the war, the Dassler firm found itself with some of the same problems that it faced at the beginning. A world war had decimated the German economy and supplies for the shoe factory were hard to come by. In addition, the firm had to convert back from weapons to shoe production. This time, the American occupying authorities were interested in reviving economic activity, so they gave the firm active encouragement. American officers had commandeered the Dassler house for their residence in April 1945, so Adi had close contact with officials who gave him access to unneeded war material for production. Until a source of leather became available, Adi made use of the rubber from fuel tanks and rafts and canvas from tents to make shoes. Adi was able to produce shoes, and save for the months in 1946 while under the classification of Belasteter. He was able to manage the business from July 1946 to February 1947 under the supervision of a trustee, until the business separation from his brother in 1948. During the negotiations to separate the firm, Rudolf and Adi allowed the employees to determine which resulting firm they would work for. Because Rudolf had mainly concerned himself with sales and administration, most of the sales staff opted to join Rudolf at the Würtzburger Strasse factory. The rest, including almost all the technicians and those involved in product development and production, remained with Adi. Adi ended up with nearly two thirds of the employees. In 1936, after Germany's humiliating quarter final defeat by Norway at the Berlin Games, the Nazi sports authorities appointed him to coach the national football team. Herberger began an association with the Dassler firm, having been cultivated by Rudolf Dassler. After the breakup Herberger sided with the Puma firm, until Rudolf once again felt his authority challenged and insulted him. Herberger switched his allegiance to Adidas. The nature of the dispute is unknown. Some thought it involved the payments owed if the German team wore Puma shoes. In many respects the fit was better with Adi, who was quiet, willing to learn the needs of football players and more innovative than his brother. Herberger's drive to make Germany a dominant force in international football predated the war. He learned of 18 year old Fritz Walter in 1938 and began grooming him for the team. When war came, Herberger was able to keep Walter out of the army. After the war, Herberger was deemed a Mitläufer and the post war German authorities continued him as the coach of the national team. Dassler informed Herberger before the match of his latest innovation—"screw in studs." Unlike the traditional boot which had fixed leather spike studs, Dassler's shoe allowed spikes of various lengths to be affixed depending on the state of the pitch. As the playing field at Wankdorf Stadium drastically deteriorated, Herberger famously announced, "Adi, screw them on."

Жеке өмір

Даслер 1978 жылы жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болған Кетеге үйленген. Олардың 5 баласы болды. 1973 жылы олардың ұлы Хорст Даслер жүзуге арналған жабдықтар өндіретін Arena компаниясын құрды. Кете Даслер 1984 жылғы 31 желтоқсанда дүниеден өтті.

Өлімнен кейін

Адольф Даслер қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Хорст және оның әйелі Кете басқаруды өз мойнына алды. Хорст 1987 жылдың 11 сәуірінде қайтыс болды. Adidas 1989 жылы жекеше компанияға айналды, бірақ 1995 жылы IPO-ға дейін отбасылық меншікте қалды. Adidas-та жұмыс істеген отбасы мүшелерінің соңғысы – Рудольфтің немересі, 2004 жылдан бері құқықтық бөлімнің басшысы болған Франк Даслер, ол 2018 жылдың қаңтар айында қызметтен кетті. 2006 жылы Герцогенаурахтағы Ади Даслер стадионында Даслердің мүсіні ашылды. Оны суретші Йозеф Табачник жасады.