Жылан шоқжұлдызындағы RS Ophiuchi – қайталап жарылатын жұлдыз. 5000 жарық жылы қашықтықта, ақ ергежей мен қызыл алып жұлдыздан тұрады. Жарылыстары 1898 жылдан бері байқалды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Офиух шоқжұлдызында қайталанатын жаңалық
Recurrent nova in the constellation Ophiuchus
RS Ophiuchi (RS Oph) – Офиух шоқжұлдызында шамамен 5000 жарық жылы қашықтықта орналасқан қайталанатын жаңа жүйе. Тыныш күйінде оның көрінетін шамасы шамамен 12,5 шамасында. Оның 1898, 1933, 1958, 1967, 1985, 2006 және 2021 жылдары жарылғаны байқалды, орташа есеппен шамамен 5 шамаға жеткен. 1907 және 1945 жылдары тағы екі жарылыс архивтік деректер бойынша болған деп саналады. Бұл қайталанатын жаңалық – ақ жұлдыз бен қызыл алыптан құралған екілік жүйеде пайда болады. Шамамен 15 жыл сайын қызыл алыптан ақ жұлдыздың бетінде термоядролық жарылыс тудыруға жеткілікті материал жиналады. Ақ жұлдыз қызыл алыпқа жақын орбитада айналады, ал аккрециялық диск қызыл алыптың атмосферасын ақ жұлдызға шоғырландырады.
RS Ophiuchi (RS Oph) is a recurrent nova system approximately 5,000 light years away in the constellation Ophiuchus. In its quiet phase it has an apparent magnitude of about 12.5. It has been observed to erupt in 1898, 1933, 1958, 1967, 1985, 2006 and 2021 and reached about magnitude 5 on average. A further two eruptions, in 1907 and 1945, have been inferred from archival data. The recurrent nova is produced by a white dwarf star and a red giant in a binary system. About every 15 years, enough material from the red giant builds up on the surface of the white dwarf to produce a thermonuclear explosion. The white dwarf orbits close to the red giant, with an accretion disc concentrating the overflowing atmosphere of the red giant onto the white dwarf.
Қасиеттері
RS Ophiuchi – қызыл алып серігі бар ақ ергежейлі жұлдыздан тұратын жүйе. Бұл жұлдыздар шамамен 454 күнге созылатын орбиталық периоды бар екілік жүйеде орналасқан.
RS Ophiuchi is a system consisting of a white dwarf with a red giant companion. The stars are in a binary system with an orbital period of around 454 days.
1898 жыл
1898 жылғы жарылыс, шындығында, болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана анықталды. Уильямина Флеминг Генри Дрейпер еске алу суреттерінде жаңа жұлдызға ұқсас спектрді байқап, 1904 жылы оны мүмкін жаңа жұлдыз деп хабарлады. Бұл қорытындыны Эдвард Чарльз Пикеринг 1905 жылы растады, ал содан кейін Энни Джамп Каннон RS Офиучидің шамасы 1898 жылы ең жоғары деңгейге жеткенін анықтады.
The 1898 eruption was, in fact, not discovered until several years after it happened. Williamina Fleming discovered a nova like spectrum in the Henry Draper Memorial photographs and announced it as a potential nova in 1904. This diagnosis was affirmed by Edward Charles Pickering in 1905, after which Annie Jump Cannon determined that RS Ophiuchi had likely reached maximum in 1898.
1907 жыл
1907 жылғы жарылыс тікелей байқалмағанымен, архивтік мәліметтер бойынша жарықтықтағы төмендеуді өлшеу РС Оф жұлдызының 1907 жылдың басында, күннің шағылысуы салдарынан көрінбейтін кезде жарылысқа ұшырағанын көрсетеді.
Though the 1907 eruption was not observed during outburst, measurements of a dip in brightness from archival observations suggests that RS Oph underwent an eruption in early 1907 during a time when it was obscured by the sun.
1933 жыл
1933 жылғы жарылысты алғаш рет Болония қаласынан (Италия) келген Эппе Лорета байқады. Лорета Y Ophiuchi жұлдызын қадағалап отырғанда, кездейсоқ түрде Y Oph-тан оңтүстік-батысқа қарай 50 доғалық минутта жарқын нысанды көреді. Осы жарқыраған жұлдызды анықтау RS Oph жұлдызының екінші рет жарылуына себеп болды. Лесли Пелтиер (П) де бірнеше күннен кейін өздігінен, айнымалы жұлдыздарды әдеттегідей тексеру кезінде осыны анықтады.
The 1933 outburst was first detected by Eppe Loreta, from Bologna, Italy. Loreta had been observing Y Ophiuchi when he serendipitously noticed a bright object about 50 arcminutes southwest of Y Oph. The detection of this luminous star resulted in the second recorded outburst of RS Oph. An independent discovery of this activity was made several days later by Leslie Peltier (P) while making his routine check of the variable.
1945 жыл
1945 жылғы жарылыс та жарылыстан кейін күннің ең жарқын сәтінде көлеңке түсуі салдарынан архивтік деректер арқылы анықталды. Бұл жарылыс 1907 жылғыдан көбірек сенімді, себебі жарылыстың соңғы бөлігі де байқалған.
The 1945 eruption was also inferred from archival data after the outburst as a result of obscuration from the sun during the peak brightness. This eruption is more certain than that in 1907, as the tail of the eruption was also observed.
1958 жыл
1958 жылғы жарылысты Флорида штатының Лонгвуд қаласында орналасқан Сайрус Фернальд анықтады. Фернальдтың 1958 жылғы шілде айлық есебі 345 байқаудан тұрады, онда ол: "RS Oph байқауларынан басқа ай өте жақсы болмады (барлығы 19). Жұлдыздың көмескіленуіне және түсінің өзгеруіне куә болу қызықты болды. Бірінші түні қызғылт сары, содан кейін сары-қызыл және т.б. болды. Соңғы байқауымда көрген ең қызыл жұлдыз болды" деп жазған. Фернальд сөйлеп отырған қызыл түс – жарылыстан кейінгі бірнеше күнде байқалған күшті H альфа эмиссиясының көрсеткіші.
The 1958 outburst was detected by Cyrus Fernald, located in Longwood, Florida. Fernald's monthly report for July 1958, containing 345 observations, displays a note in which he comments "Not too good of a month outside of the RS Oph observations (19 in total). It was interesting to watch the change in color as the star faded. It was reddish yellow the first night, then yellowish red, and so on. The last observation was the reddest star that I have ever seen." The crimson color of which Fernald speaks is indicative of the strong H alpha emission displayed in the several days following the outburst.
1967 жыл
1967 жылғы жарылысты Сайрус Фернальд (ФЭ) тағы да анықтады, бірақ Фернальдқа максимумның ең алғашқы байқауы үшін еңбек есімдері жазылмады. Себебі сол кешкі мәзілде Германияның Гамбург қаласындағы доктор Макс Бейер (БИ) осы айнымалы жұлдызды 6-шамада байқаған болатын. Уақыт белдеулерінің 6 сағаттық айырмашылығына байланысты, алғашқы хабарлама доктор Бейерге тиесілі деп есептелді.
The 1967 outburst was again detected by Cyrus Fernald (FE), however, Fernald was not given credit for the earliest observation of maximum. For on the same evening, Dr. Max Beyer (BY), located in Hamburg, Germany, observed the variable at 6th magnitude. Due to the 6 hour difference in time zones, Dr. Beyer was credited with the first report.
1985 жыл
1985 жылдың қаңтарында Канаданың Питерборо қаласынан Уоррен Моррисон RS Oph тағы да жарқырап, 5,4 жұлдыздық шамаға жеткенін байқады.
In January 1985, Warren Morrison of Peterborough, Canada discovered RS Oph to again be in outburst, reaching a maximum brightness of magnitude 5.4.
2006 жыл
2006 жылдың 12 ақпанында жаңа бір шашырау орын алды, оның магнитудасы 4,5-ке жетті. Оны әртүрлі толқын ұзындығында бақылауға мүмкіндік туды. Атап айтқанда, Оливье Чесно VLTI арқылы жарылыстан кейін 5,5 күн өткен соң сопаққан от шарларын анықтады (төмендегі суретті қараңыз). Жарылыстан кейін силикат шаңы және SiO шығарылымдары байқалды.
On 12 February 2006 a new outburst occurred, reaching magnitude 4.5. The opportunity was taken to observe it at different wavelengths. It was notably observed with the VLTI by Olivier Chesneau, who discovered an elongated fireball as early as 5.5 days after the explosion (see the figure below). Silicate dust and SiO emissions were observed after eruptuon.
2021 жыл
2021 жылдың 8 тамызында бразилиялық әуесқой астроном Александр Аморим, Бразилияның Флорианполис қаласынан, 21:55 UTC уақытында RS Oph жұлдызының жаңа жарқырауын байқап, AAVSO ұйымына хабарлады. Бұл жарқырау Ирландиядан Кит Гирри жасаған тәуелсіз байқау арқылы 22:20 UTC уақытында расталды. Келесі күні оның шамасы шамамен 4,6-ға жетті.
On 8 August 2021, the Brazilian amateur astronomer Alexandre Amorim, from Florianópolis, Brazil detected a new outburst of RS Oph at 21:55 UT and sent a notification to AAVSO. The outbust was confirmed by an independent observation of Keith Geary from Ireland at 22:20 UT. It reached a peak visual magnitude of approximately 4.6 the following day.