Филиппиннің Бас судьясы

Кіріспе

Жоғарғы сот судьясы

Филиппиннің бас судьясы Жоғарғы Сотқа төрағалық етеді және Филиппин үкіметінің жоғарғы сот судьясы болып табылады. 2021 жылдың 5 сәуіріне дейін бұл лауазымды Александр Гезмундо атқарып тұр. Ол президент Родриго Дутерте тарапынан 2021 жылдың наурыз айында оның ізашары Диосдадо Пералта мерзімінен бұрын зейнеткерлікке шығуынан кейін тағайындалды. 1901 жылдың 11 маусымында алғаш рет Каетано Ареллано тұлғасында аталған бас судья, филиппиндіктердің президенттік және вице-президенттік (1935), сенаторлар (1916, немесе Тафт комиссиясы ретінде, 1901 жылдың 1 қыркүйегінде) және Өкілдер палатасының мүшелерінен (1907 жылы Филиппин Ассамблеясы ретінде) бұрынғы, үздіксіз сақталатын ең көне үкіметтік лауазым болып табылады.

Жынысы бойынша

Жынысы Барлығы % Ер адамдар 26 93 Әйел адамдар 2 7 Бас судьялар: 100.00

Президент тағайындау арқылы

Президент Жалпы % Фердинанд Маркос ([[Kilusang Bagong Lipunan]]) 6 21 Корасон Акино ([[Біріккен Ұлтшыл Демократиялық Ұйым]]) 4 14 Родриго Дутерте (PDP–Laban) 4 14 Глория Макапагал Арройо ([[Lakas–CMD]]) 3 11 Уильям Маккинли ([[АҚШ]] Республикалық партиясы) 1 4 Вудроу Уилсон ([[АҚШ]] Демократиялық партиясы) 1 4 Уоррен Г. Хардинг ([[АҚШ]] Республикалық партиясы) 1 4 Кальвин Кулидж ([[АҚШ]] Республикалық партиясы) 1 4 Мануэль Л. Кесон ([[Ұлтшыл партия]]) 1 4 Серхио Осменья ([[Ұлтшыл партия]]) 1 4 Жапон әскери әкімшілігі 1 4 Эльпидио Кирино ([[Филиппиннің Либералдық партиясы]]) 1 4 Карлос П. Гарсия ([[Ұлтшыл партия]]) 1 4 Жозеф Эстрада ([[Laban ng Makabayang Masang Pilipino]]) 1 4 Бенигно Акино III ([[Филиппиннің Либералдық партиясы]]) 1 4 Бас судьялар: 28 100%

Белгілі бас судьялар

Жозе Юло – бас судья болып кейін тағайындалған Өкілдер палатасының жалғыз бұрынғы спикері. Тағы бір Керубе Макалинтал соттан зейнетке шыққаннан кейін Уақытша Батасанг Памбансаның (парламент) спикері болып сайланды. Ал Марсело Фернан соттан кеткен соң Сенатқа сайланды және кейін Сенат төрағасы болды. Басқа бас судьялар зейнетке шыққаннан кейін мемлекеттік қызметте маңызды лауазымдарда болды, мысалы Мануэль Моран (Испания және Ватикан елшісі) мен Хиларио Давиде кіші (Біріккен Ұлттар Ұйымының елшісі). Сонымен қатар, Сесар Бенгзон 1966 жылы зейнетке шыққаннан кейін Халықаралық сотта судья болып отырған алғашқы филиппин болды. Роберто Консепсьон 1973 жылғы Конституцияның ратификациясындағы кемшіліктерді мойындағанына қарамастан, көпшілік 1973 жылғы Конституцияның жарамдылығын растаған «Хавеланаға қарсы Атқарушы хатшы» ісіндегі сот шешіміне қатты наразы болды, сондықтан міндетті зейнет жасына жетпей екі ай бұрын зейнетке шықты. Он үш жыл өткен соң, Маркос биліктен құлатылғаннан кейін 83 жастағы Консепсьон 1986 жылғы Конституциялық комиссия мүшесі болып тағайындалды. Консепсьон әскери жағдайдың басында бас судья ретіндегі тәжірибесіне сүйене отырып, Жоғарғы соттың тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін Сот және адвокаттар кеңесі сияқты бірнеше жаңалықтарды енгізді, сондай-ақ үкіметтің кез келген әрекетін қарау құқығын сотқа берді. Бір адамның бас судья болып ең ұзақ қызмет еткен кезеңі – 18 жыл 294 күн, бұл 1901 жылдан 1920 жылға дейін қызмет еткен Каетано Арелланоның көрсеткіші. Ареллано отставкаға шыққанда 73 жаста 29 күн болды, бұл қазіргі бас судьяның ең үлкен жасы, және қазіргі міндетті зейнет жасы 70 болғандықтан бұл рекордты бұзудың ықтималы жоқ. Бас судья болып ең аз қызмет еткен адам – Терезита Леонардо де Кастро, ол 70 жасқа толғаннан кейін 43 күн қызмет етті. Бұрынғы рекорд 1988 жылы 73 күн бас судья болған Педро Япқа тиесілі еді. Бір жылдан аз қызмет еткен басқа бас судьялар: Феликс Макасиар (85 күн), Рамон Акино (78 күн) және Артемио Панганибан (352 күн). Бұл бас судьялардың барлығы, Акинодан басқа, 70 жасқа толғанда міндетті түрде зейнетке шықты. Акино 1986 жылы жаңадан тағайындалған президент Корасон Акино сот мүшелерінің барлығынан сыпайылықпен кетіп беруін сұрағаннан кейін қызметтен кетті. Бас судья болып тағайындалған ең үлкен адам – 2018 жылы тағайындалған кезде 69 жаста 324 күн болған Терезита Леонардо де Кастро. 69 жасында бас судья болып тағайындалғандар: Педро Яп (69 жыл 292 күн), Феликс Макасиар (69 жыл 280 күн), Артемио Панганибан (69 жыл 13 күн) және Лукас Берсамин (69 жыл 41 күн). Бас судья болып тағайындалған ең жас адам – Мануэль Моран, ол тағайындалғанда 51 жаста 256 күн болды. Клаудио Тиханки бас судья болып тағайындалғанға дейін 18 жылға жуық төреші болып жұмыс істеді. Ол Корасон Акино оны бас судья етіп тағайындағанға дейін Фердинанд Маркоспен екі рет төменгі дәрежедегі сот төрешісіне орын беруге тырысты. Филиппин төрешілерінің Флорентино Торрес және Дж. Б. Л. Рейес 18 жылдан астам сотта қызмет етті, бірақ бас судья болған жоқ. Ал Педро Яп сот төрешісінің орынбасары болып 2 жыл 10 күн қызмет етті. Ең ұзақ өмір сүрген бас судья – 1992 жылы 96 жаста 97 күн өмір сүрген Сесар Бенгзон. Тағы екі бас судья 90 жастан асып кетті: Рикардо Парас (93 жыл 235 күн) және Керубе Макалинтал (91 жыл 322 күн). Ең жас бас судья – Хосе Абад Сантос, ол 1942 жылы жапон әскерімен 56 жасында 77 күнінде өлім жазасына кесілді. Зардапсыз өлімге ұшыраған ең жас бас судья – Фред Руис Кастро, ол 1979 жылы Үндістанға ұшып бара жатқанда жүрек талмасынан 64 жасында 231 күнінде қайтыс болды. Абад Сантос, Кастро және Мануэль Араулло – қызметте жүріп қайтыс болған жалғыз бас судьялар. Алғашқы импичментке түскен бас судья – Ренато Корона. 2011 жылдың 12 желтоқсанында Өкілдер палатасының 285 мүшесінің 188-і оған қарсы импичмент мақалаларын Сенатқа жіберуге дауыс берді. 2012 жылдың 29 мамырында Сенат 20-3 дауыспен Коронаны активтері, міндеттемелері және таза байлығы туралы мәлімдемесін жарияламағаны үшін ІІ бап бойынша кінәлі деп тапты. Мария Лурдес Серено 2012 жылы Ренато Коронаның импичментінен кейін және Сот және адвокаттар кеңесінің қарауынан кейін бас судья болып тағайындалған алғашқы әйел болды (оның ізбасары Терезита Леонардо де Кастро де-юре бірінші әйел бас судья). Егер 2018 жылдың 11 мамырында қабылданған кво-орранто өтініші болмағанда, ол Корона сияқты импичмент процедурасынан өтуі мүмкін еді. Оның қызметтен алынуы 2018 жылдың 19 маусымында оның 2018 жылдың 31 мамырындағы кво-орранто арқылы қызметтен алынуын кері қайтару туралы өтінішінің жоққа шығарылуымен (яғни, ешқандай шағым қабылданбайды және сот шешімі орындалады) соңғы рет бекітілді.

José Yulo is the only former speaker of the House of Representatives to be subsequently appointed as chief justice. Another, Querube Makalintal, would be elected as Speaker of the Interim Batasang Pambansa (parliament) after his retirement from the court. On the other hand, Marcelo Fernan would, after his resignation from the court, be elected to the Senate and later serve as president of the Senate. Other chief justices served in prominent positions in public service after their retirement include Manuel Moran (ambassador to Spain and the Vatican), and Hilario Davide, Jr. (ambassador to the United Nations). In addition, César Bengzon was elected as the first Filipino to sit as a judge on the International Court of Justice shortly after his retirement in 1966. Roberto Concepcion was reputedly so disappointed with the court's ruling in Javellana v. Executive Secretary where the majority affirmed the validity of the 1973 Constitution despite recognizing the flaws in its ratification, that he retired two months prior to his reaching the mandatory retirement age of 70. Thirteen years later, after the ouster of Marcos, the 83 year old Concepcion was appointed a member of the 1986 Constitutional Commission tasked with drafting a new constitution. Drawing from his experiences as chief justice in the early days of martial law, Concepcion introduced several new innovations designed to assure the independence of the Supreme Court, such as the Judicial and Bar Council and the express conferment on the court the power to review any acts of government. The longest period one person served as chief justice was 18 years, 294 days in the case of Cayetano Arellano, who served from 1901 to 1920. Arellano was 73 years, 29 days old upon his resignation, the greatest age ever reached by an incumbent chief justice, and a record unlikely to be broken with the current mandatory retirement age of 70. The shortest tenure of any chief justice was of Teresita Leonardo de Castro, who served as chief justice for a mere 43 days upon reaching her mandatory retirement age of 70. The previous record was that of Pedro Yap, who served as chief justice for 73 days in 1988. Other chief justices who served for less than a year were Felix Makasiar (85 days), Ramon Aquino (78 days), and Artemio Panganiban (352 days). Of these chief justices, all but Aquino left office upon reaching the mandatory retirement age of 70; Aquino resigned in 1986 after the newly installed President Corazon Aquino asked for the courtesy resignations of all the members of the court. The oldest person appointed as chief justice was Teresita Leonardo de Castro, who was 69 years, 324 days old upon his appointment in 2018. Other persons appointed as chief justice in their 69th year were Pedro Yap (69 years, 292 days old); Felix Makasiar (69 years, 280 days old); Artemio Panganiban (69 years, 13 days old); and Lucas Bersamin (69 years, 41 days). The youngest person named as chief justice was Manuel Moran, who was 51 years, 256 days old upon his appointment. Claudio Teehankee had to wait for nearly 18 years as associate justice before he was appointed as chief justice. He was twice bypassed by Ferdinand Marcos in favor a more junior associate justice before he was finally appointed chief justice by Corazon Aquino. Of the Filipino associate justices, Florentino Torres and J. B. L. Reyes served over 18 years in the court without becoming chief justice. In contrast, Pedro Yap had served as associate justice for only 2 years, 10 days before he was promoted as chief justice. The longest lived chief justice was César Bengzon, who died in 1992 aged 96 years, 97 days old. Two other chief justices lived past 90: Ricardo Paras (93 years, 235 days) and Querube Makalintal (91 years, 322 days). The youngest chief justice to die was José Abad Santos, who was executed by the Japanese army in 1942 at age 56 years, 77 days. The youngest chief justice to die from non violent causes was Fred Ruiz Castro, who died in 1979 of a heart attack inflight to India, at age 64 years, 231 days. Abad Santos, Castro, and Manuel Araullo are the only chief justices to die while in office. The first chief justice to be impeached is Renato Corona. On December 12, 2011, 188 of the 285 members of House of Representatives voted to transmit to the Senate the Articles of Impeachment filed against him. On May 29, 2012, the Senate, voting 20–3, convicted Corona under Article II pertaining to his failure to disclose to the public his statement of assets, liabilities, and net worth. Maria Lourdes Sereno was the first female appointed to serve as chief justice, following the impeachment of Renato Corona and deliberations by the Judicial and Bar Council in 2012 (her successor Teresita Leonardo de Castro is the de jure first female chief justice). If not for the quo warranto petition which was granted on May 11, 2018, that removed her from the post as well as voiding her appointment and declaring her tenure as a de facto term, she would have been the second chief justice to similarly undergo impeachment proceedings as her late predecessor, Corona. Her ouster was made final on June 19, 2018, by the denial with finality (meaning no further pleading would be entertained, as well as for the immediate entry for judgment) of her ad cautelam motion for reconsideration filed on May 31, 2018, pleading for the reversal of her ouster via quo warranto.