Кіріспе
Филиппин саясаткері (1890–1960)
Филиппин саясаткері Кларо Майо Ректо-младший (туған Кларо Ректо и Майо; 8 ақпан 1890 – 2 қазан 1960) – филиппин саясаткері, мемлекет қайраткері, заңгер, юрист, автор, жазушы, колонист және ақын. Ең танымал ретінде 1934 жылғы Конституциялық Конвенцияның президенті және 1935 жылғы Филиппин Конституциясының Әкесі ретінде белгілі, ол Азиядағы АҚШ-тың «неоколониализміне» қатысты қатал қарсыласы және өмірі бойы берік ұлтшылдық көшбасшылығымен есте қалады. 1919 жылдан 1928 жылға дейін Батангас өкілі және 1931 жылдан 1935 жылға дейін Филиппин заң шығарушы органының сенаторы болған ол, 1935 жылғы Конституцияны әзірлеген Конституциялық конвенцияның президенті ретінде көзге түсті, соның негізгі авторы да осы кісі болды. 1935 жылы АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт оны Филиппиннің Жоғарғы сотына судья етіп тағайындады, ол АҚШ тағайындаған соңғы Филиппин Жоғарғы сотының мүшесі болды. Ректо 1941 жылы жапондықтармен ынтымақтастық жасады деген айыппен ұсталғанға қарамастан, сенатор болып сайланды. Филиппиннің жапондықтар тарапынан оккупацияланған кезеңінде ол КАЛИБАПИ партиясына қосылып, жапондық президент Хосе П. Лорелдің соғыс уақытындағы кабинетінде қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалды, бірақ өзін сәтті қорғады. Ол 1949 және 1955 жылдары қайта сайланды, осы кезеңде президент Рамон Магсайсейдің саясатын, оны «америкалыққа» жақын деп есептегендіктен, ашық сынады. Соңғы мерзімін аяқтамай тұрып, 1960 жылдың 2 қазанында Римде жүрек талмасынан қайтыс болды. Сонымен қатар, ол 1942 жылдан 1943 жылға дейін Білім, денсаулық сақтау және халық әл-ауқаты комиссары, 1943 жылдан 1944 жылға дейін Сыртқы істер министрі және 1960 жылы Еуропа мен Латын Америкасына мәдени миссиямен барғанда Төтенше елші және толық өкілетті министр дәрежесіндегі мәдени елші болды. Ол – бұрынғы сенатор және конгрессмен Ральф Ректоның әкесі.
the Filipino politician
Claro Mayo Recto Jr. (born Claro Recto y Mayo; February 8, 1890 – October 2, 1960) was a Filipino politician, statesman, lawyer, jurist, author, writer, columnist, and poet. Perhaps best known as the president of the 1934 Constitutional Convention and the Father of the 1935 Philippine Constitution, he is remembered as a fierce opponent of U. S. "neocolonialism" in Asia and for his staunch nationalist leadership throughout his career. Serving as a representative of Batangas from 1919 to 1928 and as a senator in the Philippine Legislature from 1931 to 1935, he rose to prominence as the president of the Constitutional Convention that drafted the 1935 Constitution, of which he was the primary author. He was appointed as the Associate Justice to the Supreme Court of the Philippines by U. S. President Franklin D. Roosevelt in 1935, becoming the last Philippine Supreme Court member to be appointed by the United States. Recto was elected as a senator in 1941 despite being detained on charges of collaboration with the Japanese. During the Japanese occupation of the Philippines, he became affiliated with the KALIBAPI party and served in Japanese installed President Jose P. Laurel's wartime cabinet. He was arrested at the end of the war for treason, but successfully defended himself. He was again reelected in 1949 and 1955, during which he became an outspoken critic of President Ramon Magsaysay's policies, which he perceived to be "pro American". Before finishing his final term, he mysteriously died of a heart attack on October 2, 1960 in Rome. He also served as Commissioner of Education, Health and Public Welfare from 1942 to 1943, Minister of State for Foreign Affairs from 1943 to 1944 and Cultural Envoy with the rank of Ambassador Extraordinary and Minister Plenipotentiary on cultural mission to Europe and Latin America in 1960. He is the grandfather of representative and former senator Ralph Recto.
Ерте өмір және білім
Ректо Филиппиннің Тайабас (қазір Кесон провинциясы) Тиаон қаласында, Росарио, Батангас қаласынан шыққан Claro Recto Sr. және Липа, Батангас қаласынан келген Микаэла Майоның білімді, жоғарғы орта тапқа жататын отбасында дүниеге келді. 1900-1901 жылдары Липадағы Ризаль институтында латын тілін оқыды. Білімін Дон Себастьян Виррейдің "Сандық жүрек" колледжінде жалғастырып, 1905 жылы 15 жасында орта білімін аяқтады. Ол Манилаға көшіп, Маниладағы Атенeo университетінде оқыды, онда үнемі үздік оқу нәтижелерін көрсетіп, 1909 жылы "максима кум лауде" аталымымен бакалавр дәрежесін бітірді. Санто-Томас университетінен заң магистрі дәрежесін алды. Кейіннен 1969 жылы Орталық Филиппин университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.
Алғашқы жылдары (1916-1934)
Ректо өзінің саяси мансабын 1916 жылы Филиппиннің бірінші сенатының заң кеңесшісі ретінде бастады. 1919 жылы Батангас округінің екінші округінен депутат болып сайланды. Ректо Демократиялық партияны басқарды және 1922 жылғы сайлауда Палата Төрағасы лауазымына үміткер болды. Партия 25 орын жеңіп алды, бірақ Ректо Nacionalista Collectivista партиясынан Мануэль Роксастан жеңілді, соның орнына 1925 жылға дейін Өкілдер палатасындағы оппозициялық фракцияның басшысы болды. Ол парламенттік процедураларды жақсы түсінгені үшін ерекше көзге түсті, бұл оған достары мен қарсыластарының алғысын алды. 1928 жылы Ректо уақытша саясаттан шеттетіліп, заңгерлік қызметке берілді және Гевара, Франсиско және Ректо заң фирмасына қосылды. Осыған байланысты, Ректо ұлтшылдар партиясына көшті, Анти фракциясын қолдады. Ақырында, Филиппин заң шығарушы органы бұл заңды қабылдамады. 1934 жылы Кесон АҚШ-қа Филиппиннің тәуелсіздігі үшін тағы бір миссияны жетектеді, нәтижесінде Филиппиннің өтпелі үкіметі ретінде Достастық құруды бекіткен Тайдингс-МакДаффи актісі қабылданды. Акт конституция жобасын жасау үшін негізгі қағидаларды, қажетті конституциялық ережелерді анықтады және конституцияны АҚШ Президенті мен филиппиндіктер бекітуін талап етті. Тәуелсіздікке дейін акт АҚШ-қа Филиппинде әскери күштерін сақтап тұруға және Филиппин үкіметінің барлық әскери күштерін АҚШ әскери қызметіне шақыруға рұқсат берді. Соңында, акт АҚШ-тың Филиппин аралдарының тәуелсіздігін он жылдық кезеңнен кейін дербес және өздігінен басқарылатын мемлекет ретінде мойындауын міндеттеді.
Филиппин Конституциясының жобасын жасау (1934-1935)
Ректо 1934-1935 жылдары Тейдингс-Макдаффи заңының ережелеріне сәйкес және 10 жылдық көшірілген кезеңнен кейін тәуелсіздік пен өзін-өзі басқаруға бастайтын қадам ретінде Филиппин Конституциясын жазған жиналысқа төрағалық етті. Ректо Конституцияның негізгі авторы болғандықтан, ол "Филиппин Конституциясының әкесі" деп танылды. Шағын түзетулерден кейін Тейдингс-Макдаффи заң қабылданды және АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт оған қол қойды. Кейін Филиппин Ұлттық Достастығының алғашқы президенті болып сайланған Сенат президенті Квесонмен бірге Ректо жеке өзі президент Рузвельтке Ұлттық Достастық Конституциясын тапсырды. Бүгінгі таңда көптеген филиппин саясаттанушылары 1935 жылғы Конституцияны көркем жазылуы тұрғысынан ең жақсы филиппин заңнамасы деп санайды. Кейін Ректо сенатқа сайлауға түсіп, жеңіске жетті, содан кейін 1934-1935 жылдары көпшілік фракциясының жетекшісі болып сайланды. 1935 жылдың 3 шілдесінде президент Рузвельт оны Филиппиннің Жоғарғы Сотының судьясы қылып тағайындады және ол 1936 жылдың 1 қарашасына дейін осы лауазымды атқарды.
Екінші дүниежүзілік соғыс (1939-1945)
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ректо АҚШ отарлық үкіметі тарапынан жапондықтармен байланыс жасады деген айыппен тұтқындалды. Осыған қарамастан, ол 1941 жылғы сенаторлық сайлауда қатысып, 1 084 003 дауыс жинады, бұл сайланған 24 сенатордың арасында ең көп көрсеткіш болды. Дегенмен, 1941 жылдың 8 желтоқсанында Жапония шабуыл жасады, осының салдарынан сайланған сенаторлар ант қабылдай алмады. Сөйтіп, олар 1945 жылға дейін қызметке кірген жоқ.
Жапондықтар басып алған жер
1943 жылы Ұлтастық мемлекет Вашингтонда эмиграциялық үкімет құрды, бірақ көптеген саясаткерлер елде қалып, жапон оккупациялық билігімен ынтымақтастық жасады, соның ішінде Ректо және кейіннен ішкі істер министрі Хосе П. Лорел. Жапондықтар Лорелді 1943 жылдың 14 қазанында Филиппиннің екінші республикасының президенті етіп тағайындады. Ректо 1942 жылы Білім комиссары болып тағайындалды, ал 1943 жылдан 1944 жылға дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Министр ретінде ол 1943 жылдың 20 қазанында Филиппиндегі Жапония елшісі Содзё Муратамен бірге Филиппин-Жапон одақтастығы туралы шартқа қол қойды. Соғыстан кейін Ректо, Лорел, Білім министрі Камило Осияс және сенатор Квинтин Паредес тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталды, бірақ ол өзін сәтті қорғап ақталды. Ол өзінің позициясын қорғау және түсіндіру үшін 1946 жылы «Дұшпан оккупациясының үш жылы» деген еңбегін жазды, онда екінші дүниежүзілік соғыс кезінде филиппин элитасының «патриоттық» әрекеттері туралы нақты дәлелдер келтірді.
1946 жылдан бастап
1949 жылғы 9 сәуірде Ректо АҚШ үкіметінің әділетсіз талаптарына қарсы күресті бастады, бұл 1947 жылғы 14 наурыздағы әскери базалар туралы келісімде, кейін 1951 жылғы 30 тамыздағы өзара қорғаныс шартында және әсіресе Конституцияға қайшы келетін теңдік құқықтарына түзету енгізуді талап еткен Тайдингс қайта жаңғырту заңында көрінді. Ол АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Бас прокуроры Герберт Брауннеллге қарсы Филиппиндегі әскери базаларға АҚШ-тың меншік құқығы мәселесі бойынша пікір айтысты. 1953 және 1955 жылғы сайлауларда Ректо католик шіркеуінің сайлаушылардың шешімдеріне әсер етуі мен қысым көрсетуін сынады, сол кезде Филиппин халқының 90 пайызы католик дінін ұстанды. 1958 жылы "The Lawyer's Journal" журналында Ректо шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі туралы конституциялық бапты нақтылау және анықтама беру үшін түзету ұсынды. Ол сондай-ақ мемлекеттік мектептерде дін оқытуға қарсы болды. Ректо жылдам дамып келе жатқан жаһандық экономиканың қажеттіліктерін және оның тудыратын қиындықтарды да көріп отырды. 1957 жылғы президенттік сайлау алдындағы сөйлесінде ол қоғамның барлық салаларына үндеді және филиппин жастарын шақырып: "Біздің елдің экономикалық дамуына белсенді қатысудың алғашқы міндеті – қарқынды индустриализация дәуірінде үлкен қажеттілік туындайтын мамандықтарды меңгеру. Жаңа идеализмді жастарымызға ұялатуға және олардың дарын мен күштерін толыққанды пайдалануды талап ететін қиын жұмыстар мен міндеттерге жауап беруге шақыруға тек ұлттық басшылық ғана қабілетті." Ректо бұл сайлауда қолданыстағы президент Карлос П. Гарсияға жеңіліп, дауыстардың 8 пайызын ғана алды. 1960 жылы ол Еуропа мен Латын Америкасына мәдени миссияға елші статусымен Мәдени елші болып тағайындалды.
The first task to participate seriously in the economic development of our country (is to) pursue those professions for which there is a great need during an era of rapid industrialization. Only a nationalistic administration can inspire a new idealism in our youth, and with its valid economic program make our youth respond to the challenging jobs and tasks demanding full use of their talents and energies. Recto would lose the election to incumbent president Carlos P. Garcia, winning just 8 percent of the vote. He would then be appointed Cultural Envoy with the rank of Ambassador on a cultural mission to Europe and Latin America in 1960.
Заңгер ретінде
Ректо заңгерлік соттағы көптеген жеңістеріне орай, «мыңгерлік заңгер» (abogado milagroso) ретінде танымал болды. Ол азаматтық іс жүргізу туралы үш томдық кітап жазды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын заң студенттері үшін стандартты оқулық еді. Оның заңгер ретіндегі беделі, жазушы ретіндегі даңқымен теңесті. Ол екі салада да дара логикасымен және ой-санасының айқындығымен көзге түсті. Ректо көптеген маңызды сот істеріне қатысты. «Холл Пиччоға қарсы» (G. R. No. L 2598) ісінде, корпорация құру туралы жарғының талап ретінде қаралатын маңызды азаматтық дауға қатысып, Ректо Рамон Диокно мен оның ұлы Хосе В. «Ка Пепе» Диокноға есе жіберді. Ректоның жас Пепе Диокноға қарсы тұрғаны – бұл жалғыз жағдай болды, бірақ кейіннен олар «Ұлттық партия Феликс Анджело Баутистаға қарсы» ісінде бірлесіп жеңіске жетті, ал Баутиста сол кездегі Филиппиннің Бас прокуроры еді.
Жазушы ретінде
Ол тагалог тілімен қатар испан тілінде тәрбиеленіп, білім алған, сонымен қатар ағылшын тілін де жетік меңгерген. Ол алғаш рет Санто-Томас университетінде оқып жүрген кезінде, 1911 жылы «Bajo los Cocoteros» («Кокос ағаштарының астында») атты испан тіліндегі өлеңдер жинағын жариялағанда ақын ретінде танымал болды. «El Ideal» және «La Vanguardia» газеттерінің штат жазушысы болған ол «Аристоэо Иларио» псевдонімімен «Primeras Cuartillas» («Бірінші беттер») атты күнделікті бағана жазды. Бұл бағанада прозалық және сатирикалық өлеңдер көптеп жарияланды. Оның кейбір туындылары бүгінге дейін испан әлемінің классикалық поэзия антологияларын сәндеп тұр. Оның авторлық пьесаларының ішінде «La Ruta de Damasco» («Дамаск жолы», 1918) және «Solo entre las sombras» («Көлеңкелер арасында жалғыз», 1917) бар, олар Филиппин ғана емес, сонымен қатар Испания мен Латын Америкасында да жоғары бағаланды. Екеуі де 1950 жылдардың ортасында Манила қаласында қойылып, сыншылардың жоғары бағасын алды. 1929 жылы жарияланған «Monroismo asiático» («Азиялық Монроизм») атты мақаласы оның саяси сатирик ретіндегі беделін нығайтты. Полемикадағы көрнекті зерттеу деп есептелген бұл мақалада ол Филиппин университетінің деканы Максимо Калаумен өткен пікірсайыста өз аргументтерін және қорғауларын ұсынды. Калау Азия құрлығына қатысты Монро доктринасының нұсқасын қолдады, ал Ректо оған қарсы тұрды. Алғашқы Монро доктринасы (1823) – АҚШ президенті Джеймс Монроның Американы Ескі әлемнің ықпалынан тыс ұстау саясаты. Бұл доктрина бойынша АҚШ, Мексика және Оң және Орталық Америка елдері еуропалық отарлауға бұдан былай ашық емес еді. Ректо Азияда оның іске асырылуына қарсы болды, Жапонияның үстемдігінен және көршілеріне қатысты агрессивті ұстанымынан қынжылды. Ол Жапонияның Филиппин мен басқа Азия елдеріне қауіп төндіретінін болжағандығы туралы ойларын жазды. Оның сөздері 1942 жылдан 1945 жылға дейін Жапонияның Филиппин мен аймақтың басқа бөліктерін басып алып, отарлауы кезінде дұрыс болды. Оның сөз өнері мен испан тіліндегі шеберлігі испан әлемінде кеңінен танылды. «Универсаль энциклопедиясында» оның туралы былай делінген: «Ректо – саясаткер мен заңгерден гөрі испан жазушысы, және оның нәсілінен (оның ата-бабалары ирланд және испан болғанымен) өз елінің бұрынғы билеушісінің тілін меңгеруде одан жақсы білетін адам болған да, болар да жоқ».
Өлім
Ректо 1960 жылғы 2 қазанда Италияның Рим қаласында мәдени миссияда болып жүргенде, сондай-ақ Испанияға жол тартқанда, онда бірқатар сөз сөйлеу шараларына қатысуы тиіс болды, жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі Филиппинге қайтарылып, Маниланың Солтүстік зиратына жерленді. Оның өліміне АҚШ Орталық барлау қызметінің қатысы болуы мүмкін деген күдік бар. Жүрек ауруы болмаған Ректо қайтыс болғанға дейін екі күмәнді "европалық" адаммен, костюм киген күйде кездескен. Бұрынғы жылдары ЦРУ штаб бастығы Ральф Лаветт пен АҚШ-тың Филиппин елшісі адмирал Реймонд Спраунс Ректоны улап өлтіру жоспары туралы талқылаған деген ақпарат бар. "Филиппин еркіндігі" басылымының редакторы Теодоро М. Локсин Ректоның генийін былай сипаттады: "Ректо жақсы дебатшы емес, халықты қозғамайды. Бірақ кімнің мақтанышын жоятынын көрсе, оған көмек етілмейді. Оның сөйлемдері әскери бөлімшелер сияқты қарсыласының аргументтеріне тікелей шабуыл жасайды, оларды қиратып жібереді; ал оның күмәншілдігі қарсыластың жақындауына және қоршау әрекеттеріне қарсы қарулы күзетшілер сияқты тұр. Ұлттық сенатор Зулуэтаның салауатты сыртқы саясат жөніндегі көзқарасын әжуаға айналдыру – тебірендіретін тәжірибе, ал алмазды кесудегі шеберлік бұл қирату жұмысына жұмсалды. Ешқандай қателік болған жоқ, құралда да ақаулық жоқ. Барлығы да мұқият, өте жақсы орындалды. Ректо қорғауға келмейтін нәрсені қорғай алмайды, бірақ қорғауға болатын нәрсені ешкімнің қолынан алып қоймайды." Саяси сарапшы Мануэль Л. Кесон III былай дейді: "Ректоның басшылығы биліктің ортасынан емес, шетінен күш табумен ерекшеленеді. Бұл сатирик ретінде оған ең қолайлы мамандық еді. Оның сайлаудағы жетістіктері шектеулі болды, замандастарының санасын қалыптастыру қабілеті Ризалды ғана басып өтеді. Бірақ ол өзінің зиялылығымен және оппозицияны чемпионсыз қалдырмауға деген қажырлы ұмтылысымен құрметке ие болды, алайда оның оппозициясы да кемшіліксіз емес еді. Себебі ол билікті өз қолына алуға қабілетті оппозицияға айналуға тырыспады."
Political editorialist Manuel L. Quezon III, laments:<blockquote>Recto's leadership was the curious kind that only finds fulfillment from being at the periphery of power, and not from being its fulcrum. It was the best occupation suited to the satirist that he was. His success at the polls would be limited, his ability to mold the minds of his contemporaries was only excelled by Rizal's But he was admired for his intellect and his dogged determination to never let the opposition be bereft of a champion, still his opposition was flawed. For it was one that never bothered to transform itself into an opposition capable of taking power.