Кіріспе

Америкалық әдебиеттанушы және сыншы (1917–2002)

Ричард Уоррингтон Болдуин Льюис (1 қараша 1917 – 13 маусым 2002) – американдық әдебиеттанушы және сыншы. Ол 1976 жылы Эдит Уортонның өмірбаяны үшін Пулитцер сыйлығын, алғашқы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің беллетристика емес туындылар үшін сыйлығын және Банкрофт сыйлығын жеңіп алғаннан кейін кеңінен танылды. «Нью-Йорк Таймс» газеті кітапты «өмірінде көлеңкеде қалған жағын қоса, әйелдің толыққанды, әдемі бейнесі» деп сипаттап, «бұл кең, көркем өмірбаян ең болмаса, әдебиет ретінде тұра алады» деп жазды. Льюис 1959 жылдан 1988 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін Йель университетінде ағылшын және американдық зерттеулер профессоры болды, ал 1966 жылдан 1972 жылға дейін Йельдің Калхун колледжінің магистрі қызметін атқарды. 1954 жылдан 1959 жылға дейін ол Ратгерс–Ньюарк университетінде оқытты. 1988 жылы Льюис Бейтс колледжінен әдебиет докторы (Litt.D.) дәрежесін алды. Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі Льюис 2000 жылы өмірбаянға арналған алтын медальмен марапатталды. Льюис Америка зерттеулерінің академиялық саласын қалағандардың бірі саналады. Оның қызығушылықтары американдық және еуропалық жазушылардың сын-талдауларынан бастап, өмірбаянға және көркемдік сынға дейін жетеді. Ол Джон Уильям Уордпен байланысты болды. Льюис сыншы ретінде көптеген белгілі американдық және еуропалық ойшылдар мен жазушылардың өміріне қатысты. Ол Чикаго университетінде «Өзеннен өтеді және басқа да әңгімелер» романының авторы Норман Маклиннің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Кейін ол әйелі және бірнеше рет бірлескен авторы болған Нэнсимен оңтүстік жазушысы Роберт Пенн Уорренмен жақын дос болды. Льюистің алғашқы маңызды еңбегі «Америкалық Адам: XIX ғасырдағы тазалық, трагедия және дәстүр» (1955) Де Кревкёрдің американдық туралы идеясын – «жаңа адамды», жарқын жаңа әлемдегі күнәсіз Адамды, өзінің тарихи өткенінен алыстауын зерттейді. Льюис осы ойға берілгендікті американдық сананы қалыптастырған, сондай-ақ дәуірдің алыптарына ғана емес, қарапайым ойшылдарға да әсер еткен кең таралған, түрлендіретін құрамдас бөлік ретінде бейнеледі. Кітап Ральф Уолдо Эмерсон, Генри Дэвид Торо, Хоторн, Герман Мелвилл, Генри Джеймс және басқалардың шығармаларындағы Адамдық тақырыпты көрсетеді, ал эпилогында Льюис оның жалғасқан рухын Ф. Скотт Фицджеральд, Уильям Фолкнер, Ральф Эллисон, Дж.Д. Салингер және Саул Беллоудың еңбектерінде ашады.

Өмір және мансап

Льюис Иллинойс штатының Чикаго қаласында Беатрикс Элизабет (Балдуин) пен Лестер Кросби Льюистің, епископ шіркеуінің пасторының ұлы болып дүниеге келді. Епископтық академияда және Филлипс Эксетер академиясында оқығаннан кейін, ол 1939 жылы Гарвард университетінде бакалавр, ал 1941 жылы Чикаго университетінде магистр дәрежесін алды, сондай-ақ 1954 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1942 жылы ол әскери қызметке ерікті түрде қатысып, АҚШ Әуе күштеріне қарапайым сарбаз болып қабылданып, кейін екінші лейтенант болып Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Италияда қызмет етті. Ол Италияның Тоскана аймағындағы бөлімшеге қолбасшылық етті, сонымен қатар "M. I. X" деп белгілі британ-американдық барлау қызметінде жұмыс істеді және 1944 жылы жау тылындағы қызметі үшін "Ерлік орденімен" марапатталды. Соғыстан кейін ол Солтүстік Италиядағы соғыс қылмыстарын тергеу тобының командирі ретінде қызметін жалғастырды және 1946 жылы майор шынжырлы дәрежесімен запасқа шығарылды. Соғыстан оралғаннан кейін Льюис Гарвардтағы ұстаздарының оятқан әлемдік әдебиетке деген құштарлығын жаңартты. Бала кезінде Италияға сапар жасағаннан және сонда соғыста қызмет еткеннен кейін ол осы елге өмір бойына деген сүйіспеншілікке бөленді. Ол әйелі Нэнсимен бірге өмірінің көп бөлігінде Италияға үнемі барып тұрды, ал кейін Флоренция қаласы туралы кітап жазды. Льюис 1948-1950 жылдары Беннингтон колледжінде оқытты, ал 1950-1951 жылдары Австриядағы Зальцбург семинарында оқу ісінің деканы болды. 1951-1952 жылдары Смит колледжінде арнайы лекция оқыды, 1952-1954 жылдары Принстон университетінде тұрақты зерттеуші болды, содан кейін 1959 жылы Йель университетіне тағайындалғанға дейін Ратгерс университетінде ағылшын тілінің профессоры болып жұмыс істеді. 1977 жылы ол Нил Грейдің кіші профессоры лауазымына тағайындалды. Ағылшын және американдық зерттеулер кафедрасы, американдық әдебиет пен американдық мәдени өмірге деген ұзаққа созылған қызығушылығын көрсетеді.

Құрметтер

Льюис өзінің зерттеулері мен үлесі үшін көптеген марапаттар алды, соның ішінде Ұлттық өнер және әдебиет институтының әдеби жетістіктері үшін берілген грант, Американың білімді қоғамдар кеңесінің стипендиясы, сондай-ақ бірнеше университеттерден құрметті дәрежелер. Ол 1964 жылғы ең жақсы романды таңдау міндеті жүктелген Ұлттық кітап сыйлығының көркем әдебиет жюриіне және 1977 жылғы өмірбаян мен автобиография жюриіне шақырылды. 1988 жылы ол Ұлттық гуманитарлық ғылымдар қорына американдық мәдениеттің жай-күйі туралы кеңес беру үшін таңдалған 14 ғалымның бірі болды. Йельде оқытушы болып жұмыс істеген кезде Льюис Коннектикут штатының Бетани қаласындағы үйінде тұрды. Ол үйінен шамамен 9 метр қашықтықтағы шатқалда орналасқан сегізбұрышты жазу студиясында жұмыс істеді. Үйді студиямен жалғастыратын қоршаулы жол Нэнси Льюистің американдық сәулетші Франк Ллойд Райттан білім алған қайын інісі Ишам Макконнелл салған. Льюис кітаптарын жазуды өмірінің соңына дейін пернетақтада жалғастырды. Льюис кеңсесінің қабырғалары кітаптармен толы сөрелерге жабылып, әр бөлімі Льюис зерттеген салаларға арналған еңбектерді қамтыды: Джеймс отбасы, Эдит Уортон, Данте және Италия, американ әдебиеті және т.б. 2006 жылы Йель колледжінің Жазу орталығы Льюис есімімен директорлыққа ие болды. "Бұл лауазым Дик Льюис есімімен, өзінің қозғаған әр тақырыбын есте қалдыратын жазушыға және керемет жазу өнеріне оқушыларын баулыған ұстазға арналған мәңгілік құрмет болады", - деді Йель университетінің президенті Ричард К. Левин университет баспасөз хабарламасында.

Жеке өмір

Льюис 1950 жылы Нэнси Линдауға үйленді. Олардың үш баласы болды: Натаниел (1960 жылы туған), ол Сент-Майкл колледжінде әдебиет тарихшысы болып жұмыс істейді; Софи (1965 жылы туған), Массачусетс штаты үкіметіндегі денсаулық сақтау жөніндегі сарапшы; және Эмма (1967 жылы туған), қоршаған ортаны қорғау заңгері. Льюистің даниялық жазушы Эльза Гресспен туған Дэвид Гресс тарихшы ұлы да бар. Льюис Коннектикут штатының Бетани қаласында қайтыс болды.