Кіріспе

Француз үкімдігі тұсындағы Тунистегі саяси партия және қозғалыс. "Жас тунистер" (حركة الشباب التونسى Ḥarakat ash shabāb at Tūnisi) – 20 ғасырдың басында Тунистегі саяси партия және саяси реформа қозғалысы. Оның басты мақсаты – француз протекторатында реформалар талап ету арқылы тунистерге көбірек саяси тәуелсіздік және тең құқықтар беру болды.

Тарихы және профилі

1883 жылы Тунис француз протектораты деп жарияланды. Тунистік жас зиялылар тобы суфилік тәртіптерге қарсы отаршылдыққа қарсы қозғалысты ұйымдастырды. Бұл қозғалыс Осман империясының «Жас түркілер» қозғалысы және Мұстафа Камил паша басқарған Мысыр Ұлттық партиясынан шабыт алды. Олардың ұраны "Organe hebdomadaire des intérêts indigènes" ("Жергілікті халықтың апталық дауысы") болды.

Идеология

"Жас Тунистер" негізінен білім беру және экономика сияқты ішкі мәселелерге назар аударды. Олардың мақсаты – француз үкіметі мен француз халқына елдегі реформаларды қолдауды ұсыну болды. Толық тәуелсіздік емес, үлкен дербестік алуды көздеді. Сондықтан, Le Tunisien француз тілінде жазылды. Олардың басты мақсаты – барлық тунистіктерге тегін білім беруді қамтамасыз ету еді. "Le Tunisien" журналының бірінші санында "Жас Тунистер" былай деп жазды: "Білім берудің толық реформасы қажет. Францияның дәстүрлеріне және демократиялық идеалдарына лайық, бүкіл Регенцияда тегін және міндетті бастауыш білім беруді жариялау оның міндеті. Сонымен қатар, протекторат үкіметі жергілікті тұрғындарға орта білім алуға мүмкіндік беруі және элитаны жоғары білім алуға ынталандыруы тиіс". ("Білім берудің толық реформасы өте маңызды. Франция өзінің дәстүрлері мен демократиялық идеалына лайық күш-жігермен бүкіл Регенттікте тегін және міндетті бастауыш білім беруді жарлықтайды. Сонымен қатар, протекторат үкіметі жергілікті тұрғындарға орта білім алуға мүмкіндік беруі және элитаны жоғары білім алуға шақыруы керек.") Бұл мақсатқа кейбір отарлаушылар қарсылық көрсетті, олар отарлаушылар мен отарланғандар арасындағы еркіндік, тәуелсіздік және теңдік туралы идеяның таралуын болдырмауға тырысты. 1910 жылы, "Le Tunisien" басылымының төртінші жылында Али Бах Хамба "tout musulman est par définition panislamiste" ("барлық мұсылмандар – анықтама бойынша панисламист") деп жазды. Соғыс аяқталғаннан кейін "Жас Тунис" жаңа мүшелерімен кездесіп, өз талаптарын қайтадан іске қосуды шешті. Абделазиз Тальби бірнеше "Жас Тунис" зиялыларының көмегімен "Түніс шейіті" атты кітабын жазды, ол осы тілегін орындады. Кітап француз саяси ортасына таратылып, француз саяси ландшафтының сол қанатына елеулі әсер етті. Таалби және Змерли сияқты "Жас Тунис" өкілдері 1920 жылы Тунисті француз протекторатынан босатуды көздеген ұлттық партия – Конституциялық Либералдық партияның негізін қалаушылардың қатарында болды. Бұл партия 1934 жылғы бөлінуге және Нео-Дестурдың құрылуына дейін Хабиб Бургибаның партиясы болды.