Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұхаммед III Садық (محمد الثالث الصادق; 7 ақпан 1813 – 27 қазан 1882) – көбінесе Садок бей (الصادق باي) деп танылатын, 1859 жылдан өліміне дейін Тунистің Хусейни биі болды. 1855 жылдың 10 маусымында Бей әл-Махалла (Мұрагер) лауазымына тағайындалып, 1859 жылдың 23 қыркүйегінде ағасы Мұхаммед II ибн әл-Хусейннен билікті мұрагерлік етті. 1855 жылдың 10 маусымында Осман империясының армиясында дивизиялық генерал болып тағайындалды, ал 1859 жылдың 10 желтоқсанында маршал шеніне көтерілді.
Muhammad III as Sadiq (محمد الثالث الصادق; 7 February 1813 – 27 October 1882) commonly known as Sadok Bey (الصادق باي), was the Husainid Bey of Tunis from 1859 until his death. Invested as Bey al Mahalla (Heir Apparent) on 10 June 1855, he succeeded his brother Muhammad II ibn al Husayn on 23 September 1859. Named as divisional General in the Imperial Ottoman Army on 10 June 1855, he was promoted to the rank of Marshal on 10 December 1859.
Билік
1860 жылғы шілдеде британдық консул Ричард Вуд бейді Холт есімді британдық азаматқа алғашқы ресми баспахананы, сондай-ақ елдегі алғашқы араб тіліндегі газетті, «Ар Раид ат-Түниси» газетін құруға рұқсат беруге көндірді. 1859 жылы француз мүддесімен телеграф концессиясы құрылды. 1861 жылғы 23 сәуірде ол араб әлеміндегі алғашқы жазбаша конституцияны жариялады, ол жаңа Жоғарғы Кеңес, заң шығарушы орган және сот жүйесі арқылы атқарушы, заңнамалық және сот биліктерін бөліп, осылайша бейдің билігін шектеді. Бұл конституция мұсылмандарға, христиандарға (де-факто еуропалықтарға) және яһудилерге тең құқықтарды кепілдік берді, әсіресе меншік құқығына қатысты. Бұл еуропалықтарды Тунис Республикасында бизнес ашуға ынталандыратын жаңа құқықтық ортаны құрды; осылайша мұсылман емес діни мектептермен қатар жаңа француз саудагерлері пайда болды. 1861 жылғы 26 сәуірде бей таққа мұрагерлік реттілігін өзгертті; енді марқұм бейдің ең үлкен ұлы емес, бейлік отбасының ең үлкен ханзадасы мұрагер болар еді. Екі жүз жыл бұрын Хаммуда пашаның тұсында Тунистегі француз мүдделері мединедегі қаруансарайда, яғни керуен сарайында орналасқан еді. Енді Тунис үкіметі жаңа француз консулдығын салдырды, ол кейіннен Авеню де ла Марин (қазіргі Авеню Хабиб Бургиба) аталды, және бей оны 1862 жылғы 12 қаңтарда ресми түрде ашты. Бей Марсель инженері Колинге астананы таза сумен қамтамасыз ететін Загуан су құбырын жөндеуді тапсырды. 1865 жылы ол мединена айналасындағы қабырғаларды бұзуды бастады, олардың кейбіреулері құлап кету қаупі төнгендей нашар болған. Осы кезеңде Тунис өзінің тарихи қақпаларының бірнешеуін жоғалтты: Баб Картахена, Баб Суика, Баб Бнет және Баб Эль-Жазира. 1872 жылы қала қабырғаларындағы қола зеңбіректер мен Ла Гулет бекіністері сатылды. Еуропалықтар бұрынғы Баб-эль-Бардың маңында, ескі қабырғаларға жақын көшелерде және қазір інжір ағаштарымен көмкерілген Авеню де ла Марин бойында қоныстанды. Құрылыс үшін жақын маңдағы аумақтарда еуропалық зираттармен, әсіресе жаңа консулдық ғимаратының қарама-қарсысында және Тунис көлі бойындағы бақшалармен шектелген. Алайда, оның министрлері, атап айтқанда Мұстафа Хазнадар мен Мұстафа Бен Исмаил арасындағы интригалар, еуропалық консулдардың үнемі қысымы және мемлекеттің банкроттық жағдайы 1864 жылғы Меджба көтерілісіне себеп болды, ол қайтара алмайтын қарыздар алуға мәжбүр етті және оның Ұлы визирі Хайреддин Пашаның күш-жігеріне қарамастан, шетелдік оккупацияға есік ашты. Франция 1869 жылы үшжақты қарыз комиссиясын құру арқылы Тунисте маңызды бекініс алды, ол Ұлыбритания және Италиямен бірлесіп елдің кредиторларына қаржылық міндеттемелерін басқару үшін құрылды. 1881 жылғы сәуірде француз Алжирімен шекарадағы оқиға, бейдің поддандылары болған Хрумир тайпаларының шабуылдары француз экспедициялық күштерін жіберуге және 1 мамырда француз әскерлерін Бизертеге түсіруге соңғы себеп болды. Француз әскері 11 мамырда Тунис қаласын басып алды. Сондықтан бей 12 мамырда Бардо шартын қол қоюға мәжбүр болды, ол Тунистегі француз протекторатын орнатып, бекітті.
In July 1860, the Bey was persuaded by the British consul, Richard Wood, to allow a British subject named Holt to set up the first official printing press, as well as the first Arabic language newspaper in the country, the ar Ra'id at Tūnisi. A telegraph concession was established, with a French interest taking it up in 1859. On 23 April 1861 he promulgated the first written constitution in the Arab world, separating executive, legislative and judiciary powers, through a new Supreme Council, legislature and court system, thus limiting the powers of the Bey. This constitution guaranteed equality of rights to Muslims, Christians (effectively, therefore, to Europeans) and to Jews; in particular, concerning the right to own property. This created a new legal environment which encouraged Europeans to set up businesses in Tunisia; thus new French traders appeared, along with non Muslim religious schools. On 26 April 1861, the Bey changed the order of succession to the throne; henceforth it would be the oldest prince in the beylical family who would inherit, rather than the oldest son of the late sovereign. Since the time of Hammouda Pasha two hundred years before, French interests in Tunisia had been housed in the fondouk des Français, a caravanserai in the medina. Now the Tunisian government had a new French consulate built, on what was to become the Avenue de la Marine (now Avenue Habib Bourguiba), and it was formally opened by the Bey on 12 January 1862. The Bey commissioned the Marseille engineer Colin to repair the Zaghouan aqueduct providing a fresh water supply to the capital. In 1865 he began demolishing the walls around the medina, some of which were so unsound they threatened to collapse. It is during this period that Tunis lost a number of its historic gates Bab Cartagena, Bab Souika, Bab Bnet and Bab El Jazira. The bronze cannon on the city walls and the fortifications of La Goulette were sold off in 1872. Europeans began to settle near the former Bab el Bhar, in streets close to the old walls and along the Avenue de la Marine, now planted with fig trees. Room for building was limited in nearby areas by European cemeteries, particularly opposite the new consulate building, and by market gardens along the Lake of Tunis which extended as far towards the city as the present Avenue de Carthage. However, intrigues among his ministers, notably Mustapha Khaznadar and Mustapha Ben Ismaïl, constant pressure from European consuls and the looming bankruptcy of the state, provoked the Mejba Revolt of 1864, compelled him to secure debts which he could not repay, and opened the door to foreign occupation despite the efforts of his Grand Vizier Kheireddine Pacha. France gained an important foothold in Tunisia in 1869 by means of a tripartite Debt Commission, constituted with the United Kingdom and Italy to manage the country's financial commitments to its creditors. In April 1881, a border incident with French Algeria involving raids by Khroumire tribesmen who were subjects of the Bey provided the final pretext for the dispatch of a French expeditionary force which took El Kef, and for the landing of French troops at Bizerte on 1 May. The French army occupied Tunis on 11 May. The Bey was therefore compelled to sign the Treaty of Bardo on 12 May, establishing the French protectorate of Tunisia.
Жеке өмір
Мұхаммед Садық сияқты, ол бірнеше әйел алған. Біріншісі – оның туысы, Қаид Ахмет әл-Мунастиридің қызы, ғасыр бойы Тунис билерінің гаремінде ықпалды болған түрік отбасынан шыққан; анасы мен әжесі Хусейн II Бей мен Махмуд ибн Мұхаммедтің екінші әйелдері болған. Оның екінші әйелі – Али Ларуссидің қызы Ханани, ол Тунис дәстүрлі шешкі бас киімдерін сатумен айналысқан бай саудагер болған. Ол сондай-ақ Осман сұлтанының сыйы ретінде берілген черкес одалискасы Лелла Кмарға да үйленді. Оның негізгі резиденциясы – Бардо сарайының алдында итальян стилінде салынған Ксар Саид сарайы болды. Бұл сарай бұрынғы министр және мөр сақтаушы Исмаил әс-Сүнниден тәркіленді, ол мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен 1867 жылы жазаланды. (Осы министр болашақ Монсеф бейдің анасының әкесі болды). 1881 жылдың 12 мамырында осы сарайдың бірінші қабаттағы қабылдау бөлмелерінің біріне француз консулы Теодор Рустан француз генералын Бардо шартына қол қою үшін бейдің құпия кеңесіне алып келді. Өмірінің соңғы жылдарында бей Мұстафа Бен Исмаилдің ықпалына түсіп, баласыз қайтыс болды. Ол Тунис мединесіндегі Турбет әл-Бей мақбарасына жерленді. Оның орнын оның інісі Әли III ибн әл-Хұсейн басты.
Muhammad as Sadiq had several wives. The first was his cousin, the daughter of the Qaid Ahmed al Munastiri, from a Turkish family which had been influential in the harem of the Beys of Tunis throughout the century; her mother and grandmother were respectively the second wives of Hussein II Bey et Mahmud ibn Muhammad. His second wife was Henani, daughter of Ali Laroussi, a rich merchant dealing in traditional Tunisian chéchia headgear. He also married a Circassian odalisque Lella Kmar, who was a gift from the Ottoman sultan. His main residence was the Ksar Said palace, built in an Italianate style in front of the Bardo palace. It had been confiscated from the former minister and Keeper of the Seals, Ismail as Sunni, who was accused of treason and executed in 1867. (This minister was the maternal grandfather of the future Moncef Bey). It was to one of the first floor staterooms of this palace that, on 12 May 1881, the French consul Théodore Roustan brought the French General to the Bey's privy council to secure his signature on the Treaty of Bardo. In his later years, the Bey fell under the influence Mustapha Ben Ismaïl, and died without issue. He was buried in the Tourbet el Bey mausoleum in the medina of Tunis. He was succeeded by his brother Ali III ibn al Husayn.
Бейдің гомосексуализмі
Жазушы Низар Бен Саадтың сөзіне қарағанда, Бей өзінің сарайындағы бірнеше министрмен көптеген сексуалдық қатынастарда болған, олардың ең танымалсы – Ұлы Визирі Мустафа Бен Исмаилмен. Бейдің жеке кездесулері әрқашан Dar El Bey-де түнде, көзден жасыру үшін өткізілген. Одан асып, оның Лелла Кмармен некесі ешқашан толыққанды болған жоқ, бұл оның қайтыс болғаннан кейін оның інісі Әли Бейге үйленуіне мүмкіндік берді.
According to the writer Nizar Ben Saad, The Bey had many sexual affairs with several male ministers from his court, the most famous with his Grand Vizir Mustapha Ben Ismail. The intimate meetings of the bey were always held in Dar El Bey at night to avoid being seen. Not only that, his marriage to Lella Kmar was never consummated, which made it easier for her to marry his brother Ali Bey after his death.