Кіріспе

Провинстаундық ойыншылар – суретшілер, жазушылар, зиялылар және әуесқой театрға құштар адамдардың ұжымы болды. Айовадан келген Джордж Крам “Джиг” Кук пен Сьюзан Гласпеллдің отбасылық дуэті басшылығымен, ойыншылар Массачусетс штатының Провинстаун қаласында екі маусым (1915 және 1916 жылдары) және Нью-Йорк қаласында 1916 мен 1922 жылдар аралығында алты маусым өнер көрсетті. Компанияның құрылуы «американ театрындағы ең маңызды жаңару сәті» деп аталады. Олардың қойылымдары Юджин О'Нилл мен Сьюзан Гласпеллдің мансабын дамытуға көмектесті және американ театрын қазіргі заманға бастап әкелді.

Провинстаун қаласында құрылған

Провинстаун ойыншылары 1915 жылдың шілдесінде құрылды. Провинстаун, Массачусетс штаты, көптеген суретшілер мен жазушылардың танымал жазғы демалыс орнына айналды, Нью-Йорк қаласының Гринвич Виллиджінен келген богемдік тұрғындардың мекені. 22 шілдеде Бродвейдің коммерциялық қағидаларына көңілі толмаған достар тобы екі бір актілік пьеса қойып, кешкі ойын-сауық ұйымдастырды. Нейт Бойс жазған «Constancy» және Сьюзан Гласпелл мен Джордж Крам Кук жазған «Suppressed Desires» пьесалары Хатчинс Хапгуд пен Нейт Бойс үйінде ойналды. Кеш сәтті өткендіктен, қосымша қойылым ұйымдастырылды. Мэри Хитон Ворс Льюис-Уорф портындағы балық сарайын пайдалануға рұқсат берді, онда уақытша сахна құрылды. Август айында Хэпгуд үйінде көрсетілген екі бір актілік пьеса қайта қойылды, ал қыркүйек айында екі жаңа пьесадан тұратын екінші бағдарлама ұсынылды: Джордж Крам Кук жазған «Change Your Style» және Уилбур Дэниел Стил жазған «Contemporaries». Олар өздерінің «шығармашылық ұжымына» қатты қуанды. 1915-16 жылдардың қысында Провинстаундағы театрлық тәжірибеге деген қызығушылық жалғасты, ал топ Льюис-Уорфта екінші маусымды жоспарлады. Пьесалардың қаржыландырылуының бір бөлігі абоненттік науқан арқылы жүзеге асты, онда Кук топтың мақсатын былай сипаттады: «Американдық драматургтерге өз идеяларын еркіндікте іске асыруға мүмкіндік беру». Ойыншылар 21 апталық маусым бойы әр екі апта сайын үш жаңа бір актілік пьесадан тұратын «бағдарламаны» шығаруды қалыптастырды. Ойыншылар әуесқойлар тобы ретінде құрылды және бастапқыда сыншылардың оның эксперименталдық сипатын қорғау үшін пьесаларын қарауға қатысуына рұқсат бермеді. Бірақ Нью-Йорктегі алғашқы маусымда кейбір мүшелер кәсіби актерлерге айналуға ұмтылыстарын білдіре бастады. Соңында олар сыншылардың қойылымдарға билет алуына дауыс берді, тіпті кейбір негізін қалаушылар бұл бағалау әдісін коммерциялық театрдың өлшемшарты деп есептесе де, ол Ойыншылардың миссиясын бұзуы мүмкін екенін мойындады. Үшінші Нью-Йорк маусымының соңында Кук пен Гласпелл Ойыншылардан бір жылға демалыс алуға шешім қабылдады (1919-20 жж.) – Playhouse-дегі күмбездің құрылысы, ол Еуропадағы көркем театрларда қолданылатын сахналық элементтің үлгісіне негіделген. Күмбез (kuppelhorizont) көкжиекті бейнелеу үшін және жазық циклорамаға қарағанда тереңдік сезімін тудыру үшін «тік және көлденең қисықтардың үйлесімін» қолданды. 1921-22 жылғы маусым Кук пен Гласпелл кеткенін жұртшылық білмей аяқталды, бірақ Ойыншылар 1922-23 жылғы маусымды тоқтататынын жариялады. Кук өзінің абоненттеріне 1923 жылдың қазан айында маусымды бастауға уәде бергенмен, ол және Гласпелл Грецияда қалды, ал түпнұсқалық Провинстаун Ойыншылары қайтадан қойылымдарды ұйымдастырмады. Провинстаун қаласы екі маусым бойы триумвираттың басшылығында жұмыс істеді. Бірақ Макгоуэн былай деді: «Провинстаун Ойыншыларының шарықталу шегі Жиг Кук Грецияға, ал Юджин О’Нилл Бродвейге кеткен кезде аяқталды».

Кішкентай театр қозғалысы

Америкадағы кішкентай театр қозғалысы коммерциялық театр ұсынған әсерсіз ойын-сауыққа қарсылық ретінде туындады. Көптеген көрермендерге ұнауға тырысып, Бродвей жаңа сынап көрмеген пьесалар мен драматургтарға қауіпсіздік танытпады. Кішкентай театрлар американдық драматургтар мен қоғамдық маңызы бар әңгімелерге мүмкіндік берді. Олар көбінесе әлеуметтік реализм стилінде қойылды.

Ойыншылар мен Гринвич-Виллидж

Провинштаун ойыншыларының коммерцияға қарсы ұмтылысы, көркемдік өрнекке баса назар аудару және ұжымдық шешім қабылдау 1910-шы жылдардағы Гринвич Виллиджінің богемиялық рухының көрінісі болды. Ойыншылар тобы суретшілер, зиялылар және радикалдар арасындағы достық байланыстар желісінен құрылды. Мэйбл Додж, сол кезеңдегі ең танымал әдеби салонның иесі, Ойыншылардың негізін қалаушы мүшесі Джек Ридтің (актер) бұрынғы жары болды. Олардың махаббат оқиғасы Ойыншылардың алғашқы қойылымы – «Тұрақтылық» пьесасының негізгі тақырыбына айналды. «Массалар» радикалдық журналының редакторы Макс Истман да бастапқыда Ойыншылармен бірге жұмыс істеді; оның сол кездегі әйелі Ида Рау олардың ең маңызды актрисаларының біріне айналды, ал Ойыншылар тобы 1917 жылдың басында тарағаннан кейін де оның жұмысы жалғасты. Провинштаун ойыншыларының алғашқы Нью-Йорк театры 139 Макдугал көшесінде орналасты, ол 135 Макдугал көшесіндегі Либералдық клубтан екі есік төмен, жас радикалдардың бас қосатын орны болды.

Провинстаун ойыншыларына қатысқан өнерпаздар

Джуна Барнс, Теодор Дрейзер, Сьюзан Гласпелл, Роберт Эдмонд Джонс, Джеймс Лайт, Эдна Сент-Винсент Миллей, Юджин О’Нилл, Джон Рид, Уоллес Стивенс, Маржори Лейси Баркер, Клеон Трокмортон және Чарльз Демут.