Кіріспе

Милан қаласындағы сарай, Италия. Castello Sforzesco (италия тілінде "Сфорца сарайы") – Солтүстік Италияның Милан қаласында орналасқан ортағасырлық бекініс. Ол 15 ғасырда Милан герцогы Франческо Сфорцамен 14 ғасырдағы бекіністің қалдықтарының орнында салынған. Кейіннен жаңартылып, кеңейтілген, 16 және 17 ғасырларда ол Еуропадағы ең ірі цитадельдердің біріне айналды. 1891–1905 жылдары Лука Белтрами қайта жаңартып, кеңейтті, қазір онда қаланың бірнеше мұражайлары мен өнер жинақтары орналасқан.

Тарих

Бастапқы құрылысты 1358 – 1370 жылдары жергілікті дворян Галеаццо II Висконти тапсырды; бұл қамал Castello di Porta Giova (немесе Porta Zubia) деп аталды, жақын маңдағы қабырғалардағы қақпаның атымен. Ол ежелгі римдік бекінісінің – Castrum Portae Jovis аймағында салынған, ол қала Рим империясының астанасы болған кезде кастра претория ретінде қызмет еткен. Галеаццоның мұрагерлері – Джан Галеаццо, Джованни Мария және Филиппо Мария Висконти оны кеңейтіп, 200 метрлік қабырғалары бар, төрт мұнарасы бұрыштарында орналасқан және қабырғаларымен шектелген шаршы жоспарлы қамалға айналдырды. Sala della Balla залы Франческо Сфорцаның ерліктерімен безендірілген. 1498 жыл шамасында Леонардо Sala delle Asse төбесінде жұмыс істеді, өсімдік мотивтерін бейнеледі. Бірақ, келесі жылдары қамал итальяндық, француз және неміс әскерлерінің шабуылдарынан зақым көрді; Cesare Cesariano жобалаған тенаглия деп аталатын бастион салынды. 1515 жылы Мариньяно шайқасындағы француз жеңісінен кейін жеңілген Максимилиан Сфорца, оның швейцариялық жалдамалы әскерлері және Сион кардинал-епискобы қамалға шегінді. Алайда, Франция королі Франциск I олардың соңынан Миланға кірді, сосын оның саперлері қамалдың іргесіне миналар қойды, одан кейін қорғаушылар капитуляциялады. 1521 жылы, қару-жарақ сақталатын кезеңде, Torre del Filarete жарылды. Франческо II Сфорца Миланды қысқа ғана уақытқа қайта басып алғанда, ол бекіністі қалпына келтіріп, кеңейтті, сондай-ақ оның бір бөлігін әйелі Кристина Данияның резиденциясы ретінде жабдықтады. Испан үстемдігі кезінде қамал цитадельге айналды, өйткені губернатордың кеңсесі Герцог сарайына көшірілді (1535). Оның гарнизоны 1000-нан 3000 адамға дейін жететін, оны испан кастеляны басқарды. Испандықтар Ломбардияда австриялықтармен ауыстырылғаннан кейін де қамал бекініс ретінде қолданылып келді. Наполеон билігі кезінде, Цизальпин Республикасы тұсында сыртқы бекіністердің көп бөлігі бұзылды. Қала жағында қамалдың айналасында жартылай дөңгелек Piazza Castello салынды, оның үстінен радиалды көшелер жүргізілді. Қамалдың «елдік» жағында Piazza d'Armi деп аталатын төртбұрышты парад алаңы салынды. Италияның 19 ғасырда бірігуінен кейін қамал әскери мақсаттан Милан қаласына берілді. Бұрынғы парад алаңының орнында қаланың ең ірі саябақтарының бірі – Parco Sempione салынды. Милан үкіметі Лука Белтрами басшылығымен қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. 1880 жылдары Via Dante көшесі ортағасырлық көшелерді кесіп өтіп, қамал мен Дуомо арасындағы басты қақпа оспен тікелей серуендеуге мүмкіндік берді. 1900–1905 жылдар аралығында Torre del Filarete 16 ғасыл суреттеріне сүйене отырып, король Умберто I-ге ескерткіш ретінде қайта салынды. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Миланды одақтас әскерлерінің бомбалауы қамалға ауыр зақым келтірді. Соғыстан кейін мұражай мақсатымен ғимаратты қайта құруды BBPR сәулет бюросы жүзеге асырды.

Сипаттама

Қала қабырғасының арғы жағында төртбұрышты жоспармен салынған қамал орналасқан. Миланның солтүстігіне қарайтын қабырғасында бұрыштары төртбұрышты мұнаралармен және ойысты қақпасымен жабдықталған. Бұрын осы қақпаға көпір арқылы кіретін. Солтүстік мұнара Torre della Corte деп аталады, ал батысындағы мұнарасы Torre del Tesoro; екеуі де Сфорца дәуірінде кең терезелермен жабдықталды. Torre Ducale қорғаған бұрышта Браманте салған лоджиялы көпір орналасқан, ол 15 ғасырдың соңында Людовико Сфорцаның тапсырысымен Корте Дукале (герцогтік резиденция ретінде пайдаланылған аумақ) мен Кортиле делла Гирланданы байланыстырды. Бұл Гирланда Франческо Сфорца тұсында сумен толтырылған ормен қоршалған қабырғаға сілтеме жасайды, бүгінде оның қалдықтары аз ғана сақталған, соның ішінде Порта дель Соккорсо да бар. Кейінірек салынған екі равелиннің қалдықтары қала қабырғаларымен (Порта Комасина қақпасының жанында) және Порта дель Карминмен қосылған жерде көрініс тапқан. Porta della Ghirlanda қақпасына равелин (қазір жоғалған) арқылы кіріп, екі кіреберіс арқылы ұшу-қону жолағына жететін, ол қабырғалар бойымен жалғасқан жер астына өтетін жолға алып шықты. Бұрын қабырғалы қалаға қараған сыртқы жағында Франческо Сфорцаның тапсырысымен екі дөңгелек мұнара салынды, олар бұрынғы төртбұрышты мұнараларды, оттық қарудан қорғануға тиімсіздігіне байланысты алмастырды. Ортаңғы мұнара Torre del Filarete деп аталады. Дөңгелек мұнаралар австриялықтар кезінде жоғарғы бөліктерін жоғалтты, себебі оларға артиллерия орналастыру үшін ашық кеңістік қажет болды; мұнаралардың қазіргі күнгі жоғарғы бөліктері заманауи реконструкциялар. Torre del Filarete және оңтүстікте орналасқан Porta del Santo Spirito екеуінің алдында да равелин орналасқан. Бас қақпа үлкен аулаға апарады, одан қамалдың ішкі құрылысын көруге болады. Олардың ішінде Савойяның Бона мұнарасы (1476 жыл) және Рокчетта, ішкі қорғаныс бекінісі, өзіндік қақпасымен жабдықталған. Порта-дель-Карминнің оң жағында 15 ғасырға тән екі ауланың қалдықтары сақталған. Рокчеттаның басты аулаға кіретін қақпасында (заманауи қосымша) Сфорцаның гербі бейнеленген, ал ішкі ауласы үш жағынан 15 ғасырлық аркадалары бар галереямен шектелген. Corte Ducale – қамалдың бастапқыда герцогтік резиденция ретінде пайдаланылған қанаты; онда екі лоджиясы бар аула орналасқан, сол жақтағы кішкентай, ал соңында үлкенірек, фил суреті салынғандықтан Loggiato dell'Elefante деп аталған.