Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлық Еуропада қамалдың басшысы лауазымы, қамалдың ресми тұлғасы.
Title used in medieval Europe for a governor of a castle
the castle official
Кастелан, немесе констебль, орта ғасырлық Еуропада қамалдың басшысы болған. Оның төңірегіндегі аумақ кастелания деп аталған. Бұл сөз castellanus сөзінен туындаған. Кастелан көбінесе еркек болған, бірақ кейде әйел де болуы мүмкін еді, мысалы, 1194 жылы Беатрис Бурбургтік ағасы Роджер қайтыс болғаннан кейін әкесінің Бурбург кастеланиясын мұраға алды. Сол сияқты, Агнес 1287 жылы күйеуі Джон де Бонвилларс қайтыс болғаннан кейін Харлех қамалының кастеланы болды. "Губернатор" атағы ағылшын түрме жүйесінде сақталған, бұл орта ғасырлық кастеланның жергілікті түрменің басшысы болған идеясының қалдығы.
A castellan, or constable, was the governor of a castle in medieval Europe. Its surrounding territory was referred to as the castellany. The word stems from castellanus. A castellan was almost always male, but could occasionally be female, as when, in 1194, Beatrice of Bourbourg inherited her father's castellany of Bourbourg upon the death of her brother, Roger. Similarly, Agnes became the castellan of Harlech Castle upon the death of her husband John de Bonvillars in 1287. The title of "governor" is retained in the English prison system, as a remnant of the medieval idea of the castellan as head of the local prison.
Бастапқы функциялары
Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, шетелдік тайпалар Батыс Еуропаға көшіп келіп, дау-жанжал тудырды. Ұдайы шабуылдарға жауап ретінде қамалдарға айналған бекіністі аймақтар құрылды. Кейбір әскери сардарлар әрқайсысында қамал бар бірнеше аймақты бақылауына алды. Проблема бір сардар бір уақытта тек бір жерде бола алатындықтан, әр аймақта бақылау мен билік жүргізуде жатты. Осы қиындықтан шығу үшін олар сенімді вассалдары – кастеляндарды тағайындады, олар жер иесіне, көбінесе ақсүйекке міндеттемелерді орындау шартымен қамалдарды басқарды. 9 ғасырда бекіністер жақсарғанда және патшалар қол астындағыларын салық төлеуге немесе қажетті әскери көмек жіберуге мәжбүрлеуде қиындықтарға тап болғанда, кастеляндардың билігі артты, өз феодальдық иеліктерін жоғары тұрғандарының талаптарын ескермей ұстады. Бұл жағдай патшалардың күші өскенде және қасиетті Рим императорлары қарсылық көрсеткен вассалдарды өзге министрлермен ауыстырғанда өзгерді.
After the fall of the Western Roman Empire, foreign tribes migrated into western Europe, causing strife. The answer to recurrent invasion was to create fortified areas which evolved into castles. Some military leaders gained control of several areas, each with a castle. The problem lay in exerting control and authority in each area when a leader could only be in one place at a time. To overcome this, they appointed castellans as their trusted vassals to manage a castle in exchange for obligations to the landlord, often a noble. In the 9th century, as fortifications improved and kings had difficulty making their subordinates pay their taxes or send the military aid they demanded, castellans grew in power, holding their fiefdoms without much concern for their overlord's demands. This changed as kings grew in power and as the Holy Roman Emperors replaced recalcitrant vassals with rival ministerial appointments.
Міндеттер
Көбінесе кастеланның міндеттері қамал гарнизонының әскери жауапкершілігін, қорғанысты күтіп ұстауды және қамалдың жерлерін қорғауды, сондай-ақ қамалдың қызметшілерін қоса алғанда, жергілікті жерлер мен жұмысшыларды заңдық басқаруды қамтыды. Бұл жауапкершілік қалада тұрақты кастелан болмаған, немесе ол жиі болмаған жағдайларда да сақталды. Кастелан "бан" билігін жүзеге асыра алатын, яғни сот істерін қарап, тұрғындардан айыппұлдар мен салықтарды жинап, аймақты немесе мемлекетті қорғау үшін жергілікті халықты жинауға құқылы болды. Бұл жер иелерінің міндеттерімен ұқсас. Кастелландар барлық жергілікті сот билігін жүзеге асыра алатын, оның ішінде сот үкімдерін шығарып, өлім жазасына дейін жаза тағайындайтын. Мысалы, 1111 жылы Зальцбург кастеланы қарулы көтеріліс ұйымдастырған министрді ұстап алып, қылмыскерді "шаруаға жасалғандай" соқыр қылған. Кейіннен кастелан өз кастеланиясының халқының өкілі ретінде тағайындалды. Брюгге кастеланының жағдайы да осылай болды, қала тұрғындары Фландрия графтарынан көбірек артықшылықтар мен бостандықтар талап еткен кезде.
Usually the duties of a castellan consisted of military responsibility for the castle's garrison, maintaining defences and protecting the castle's lands, combined with the legal administration of local lands and workers including the castle's domestic staff. The responsibility applied even where there was no resident castellan at the castle, or if he was frequently absent. A castellan could exercise the power of the "ban" – that is, to hear court cases and collect fines, taxes from residents, and muster local men for the defence of the area or the realm. There are similarities with a lord of the manor. Castellans had the power to administer all local justice, including sentencing and punishments up to and including the death penalty, as when, in 1111, the Salzburg castellan caught the minister fomenting armed rebellion and had the offender blinded, "as one would a serf". Later the castellan came to serve as the representative of the people of his castellany. So happened in the case of the castellan of Bruges, when the burghers stood up for more privileges and liberties from the counts of Flanders.
Кастеллалықтар мен еврейлер
Батыс Еуропадағы ерекше жауапкершілік ағылшын арнасының жанындағы еврей қауымдастықтарына қатысты сот өкіміне байланысты болды. Лондон мұнарасының констеблі және Нормандия герцогтеріне бағынышты кастелянтар олардың басқаруына жауапты болды. Вивиан Липман мұның төрт себебін көрсетеді: қамалдар қорғаныс қызметін атқарды, олар әкімшілік орталықтар болды, олардың подвалы түрме ретінде қолданылды, ал кастелянтар католиктерге қаржы беруге тыйым салынғандықтан, ақша алу үшін еврей қауымдастығына жүгіне алды.
A particular responsibility in western Europe concerned jurisdiction over the resident Jewish communities bordering the English Channel. The Constable of the Tower of London and those castellans subordinate to the dukes of Normandy were responsible for their administration. Vivian Lipman posits four reasons for this: the castles provided defence, they were centres of administration, their dungeons were used as prisons, and castellans could turn to the Jewish community to borrow money as usury was forbidden to Catholics.
Кастеллания
Кастелания немесе кастелания – кастелан басқаратын аумақты білдіретін термин. Кастеланиялар орта ғасырларда пайда болды және қазіргі көптеген мемлекеттерде заманауи аудандық бөлімшелермен алмастырылды. Бұл сөз "қамал" сөзінен туындаған, және ол белгілі бір қамалға қарасты жер және билік аумағын сөздік мағынада білдіреді. Басқа тілдерде де осыған ұқсас, көбінесе туыс сөздер кездеседі. Мысалы, француз шателанияларының ішінде Нормандиядағы Иври-ла-Батай, Нонанкур, Паси-сюр-Эур, Вернон және Гейлон кастеланияларын атауға болады. Олар 1195 жылғы Иссудун шарты бойынша, Англия королі Ричард I-мен болған соғыстан кейін Филипп II Август француз коронасына қосылды. Польшадағы кастеланиялардың мысалдары: Ленчица және Серадз (бұрынғы екі герцогтік), Шпицимерж, Розпрза, Вольборж (қазір Лодзь воеводствосында) және Войнич (қазір Кіші Польша воеводствосында) немесе Силезиядағы Отмухов.
A castellany, or castellania, is a term denoting a district administered by a castellan. Castellanies appeared during the Middle Ages and in most current states are now replaced by a more modern type of county subdivision. The word is derived from castle and literally means the extent of land and jurisdiction attached to a given castle. There are equivalent, often cognate, terms in other languages. Examples of French châtelainies include the castellanies of Ivry la Bataille, Nonancourt, Pacy sur Eure, Vernon and Gaillon, all in Normandy, which under in the treaty of Issoudun of 1195, after a war with king Richard I of England, were acquired for the French crown by Philip Augustus. Examples of castellanies in Poland include: Łęczyca and Sieradz (both duchies at one time), Spycimierz, Rozprza, Wolbórz now in the Lodz Voivodeship, and Wojnicz now in the Lesser Poland Voivodeship or Otmuchów in Silesia.
Франция
Францияда резидент графсыз кастеланияларды басқаратын кастеландар (француз тілінде шателиндер деп аталады) айтарлық билікке ие болды, сол арқылы лауазым мұрагерлікке көшті. Х ғасырға қарай биліктің фрагментациясы соншалықты кеңіне тарады, мысалы, Маконда кастелания басқарудың негізгі бірлігі болғандықтан, одан жоғары тиімді әкімшілік деңгейі болмады, нәтижесінде Макон графтары шамамен 980 жылдан 1030 жылға дейін өздеріне бағынышты кастеландар тарапынан назарсыздау қарастырылды. 12 ғасырда шателиндер өздерінің "иелеріне" айналып, әлсіз кастеланияларды қоса, өз аумақтарын кеңейте алды. Осылайша Божо кастеланы Лиондағы жерлерді басып алды, ал Уксел кастеланы алдымен Брайансонды, содан кейін Сеннеси-ле-Грандты және, ақырында, Эпервиерді қосып алды. Басқа аймақтарда кастеляндар ақсүйек мәртебесіне көтеріле алмады және ақсүйектердің жергілікті лауазымды адамы болып қалды. Ескі тәртіп кезінде кастеляндар жергілікті патшалық әкімшіліктің басшылары болды, ал олардың билігі өз лейтенанттарына жүктелді. Француз революциясы кезінде барлық қалған иеліктер мен жергілікті патша әкімшілері жойылды. 19 және 20 ғасырларда "шателен" сөзі көбінесе қамалдың немесе үйдің иесін, сондай-ақ өз аймағындағы билікке ие, ағылшын землевладелеріне ұқсас тұлғаны сипаттау үшін қолданылды.
In France, castellans (known in French as châtelains) who governed castellanies without a resident count, acquired considerable powers such that the position became hereditary. By the tenth century, the fragmentation of power had become so widespread that in Mâcon, for instance, where the castellany was the basic unit of governance, there was no effective administrative level above it, so that the counts of Mâcon were largely ignored by their subordinate castellans from about 980 to 1030. In the 12th century châtelains had become "lords" in their own right and were able to expand their territories to include weaker castellanies. Thus the castellan of Beaujeu was able to take over lands in Lyons, or the castellan of Uxelles annexed first Briançon, then Sennecey le Grand and finally l'Épervière. In other areas, castellans did not manage to rise to noble status and remained the local officer of a noble. During the Ancien Régime, castellans were heads of local royal administration, and their power was further delegated to their lieutenants. All remaining lordships and local royal administrators were suppressed during the French Revolution. During the 19th and 20th centuries, châtelain was used to describe the owner of a castle or manor house, in many cases a figure of authority in his parish, akin to the English squire.
Германия жерлері
Германияда кастелян Burgmann, немесе кейде Hauptmann ("капитан") деп аталатын, қамалдың иесіне немесе Burgherr, сондай-ақ көбінесе burgrave (Burggraf) деп танылатын адамға есеп беретін. Burgmann еркін дворян немесе министрлік болуы мүмкін, бірақ қандай болса да, ол қамалды вассал ретінде басқарды. Министрлік толығымен әміршіге бағынышты және оның бақылауында болды. 1106 жылдан 1147 жылға дейін Зальцбург архиепискобы қызметін атқарған Абенсбергтің Конрад I кезінде, 1130 жылдары Генрих Секирхен бастаған министрлер Хогенсальцбургтің кастеляндығына еркін дворяндарды ығыстырды.
In Germany the castellan was known as a Burgmann, or sometimes Hauptmann ("captain"), who reported to the lord of the castle, or Burgherr, also often known as the burgrave (Burggraf). The burgmann may have been either a free noble or a ministerialis, but either way, he administered the castle as a vassal. A ministerialis, was wholly subordinate to a lord and was under his control. Ministeriales replaced free nobles as castellans of Hohensalzburg under Conrad I of Abensberg’s tenure as Archbishop of Salzburg from 1106 to 1147, beginning with Henry of Seekirchen in the 1130s.
Венгрия
Ортағасырлық Венгрия патшалығында кастелян "várnagy" деп аталды, ал латын жылнамаларында "castellanus" деп кездеседі. Қасiр иесiнiң функциялары неміс жерлерiндегiлерге өте ұқсас болды. Венгрияда король бастапқыда қамалдар мен мүліктерін басқару үшiн өз сарайынан кастеляндарды тағайындады. Кейiннен кастелянды тағайындау ең ықпалды дворяндарға жүктелдi.
In the Medieval Kingdom of Hungary the castellan was called "várnagy", and in the Latin chronicles he appeared as "castellanus". The lord of the castle had very similar functions to those in German lands. In Hungary the King initially designated castellans from among his court for the administration of castles and estates. Later designation of castellans devolved to the most powerful noblemen.
Иерусалим
Бір кезде Иерусалим Корольдігінің шенеуніктерінен сайланған қамал бастығы болған. Ансельм шамамен 1110 жылы осындай алғашқы қамал бастығы атанды.
At one time there was a castellan nominated from among the Officers of the Kingdom of Jerusalem. Anselm was the first such castellan, c. 1110.
Мальта
Мальта аралындағы Валлеттада кастелян орнатылды.
A castellan was established in Valletta on the island of Malta.
Польша
Польша Корольдігінде және кейіннен Польша-Литва одақтастығында кастеландар (Kasztelan) елдің аумақтық әкімшілігінің ең төменгі буыны болды және воеводаларға бағынышты болды (Краков воеводасынан жоғары тұрған Краков бурграфынан (полякша Burgrabia krakowski) басқа). Кастеландар 15 ғасырға дейін воеводалықтың кастелания (полякша Kasztelania) деп аталатын бір бөлігін басқарды. Одан кейін кастеланиялар, мөлшеріне қарай, провинцияларға айналды, ал кішігірім иеліктерде powiats-қа алмастырылды, кастелан лауазымы құрметті болып саналды және орнында Starosta тағайындалды. Польша-Литва одақтастығындағы кастеландар сенаторлық шенге ие болды және көбінесе аристократиядан тағайындалса да, тек солар ғана емес.
In the Kingdom of Poland and later the Polish–Lithuanian Commonwealth, castellans (Kasztelan) were the lowest rung of the territorial administration of the country and deferred to voivodes (with the exception of the Burgrave of Kraków (Polish Burgrabia krakowski) who had precedence over the Voivode of Kraków). Castellans were in charge of a subdivision of a voivodeship called the castellany (Polish Kasztelania) until the 15th century. From then on castellanies, depending on their size, either became provinces, or in the case of smaller domains were replaced by powiats and the castellan role became honorific and was replaced in situ by a Starosta. Castellans in the Polish–Lithuanian Commonwealth were of senatorial rank and were often appointed from the nobility, but not exclusively so.
Португалия
Португалияда қастелян алкайд деп аталды. Кейіннен алкайд атағы Португалия королі белгілі бір ақсүйектерге берген құрметті атаққа айналды. Алкайдтың құрметті иегері көбінесе қамалға жақын тұрмағандықтан, оның орнына оны тиімді басқару үшін өкіл тағайындала бастады. Алкайд лауазымын құрметті түрде иеленуші "алкайд мор" (бас алкайд) деп, ал оның өкілі "алкайд пекено" (кіші алкайд) немесе "алкайд менор" (ең кіші алкайд) деп аталды.
In Portugal, a castellan was known as an Alcaide. Later, the role of the alcaide became an honorary title awarded by the King of Portugal to certain nobles. As the honorary holder of the office of alcaide did not often live near the castle, a delegate started to be appointed to effectively govern it in his place. An honorary holder of the office became known as alcaide mor (major alcaide) and the delegate became known as the alcaide pequeno (little alcaide) or the alcaide menor (minor ''alcaide).