Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Плутонның геологиялық құрылысы мен құрамы
Geologic structure and composition of Pluto
Плутонның геологиясы – Плутонның бетінің, қабығының және ішкі құрылымының ерекшеліктерін қамтиды. Плутонның Жерден алыс орналасуына байланысты, Жерден терең зерттеу жүргізу қиын. Плутон туралы көптеген мәліметтер 2015 жылдың 14 шілдесіне дейін белгісіз болды, сол күні New Horizons ғарыш аппараты Плутон жүйесі арқылы өтіп, Жерге деректерді жіберуге кірісті. New Horizons-тан Плутон туралы соңғы деректер 2016 жылдың 25 қазанында алынды. 2020 жылдың маусым айында астрономдар Плутонның ішінде су асты мұхиты болуы мүмкін екенін және оның пайда болған кезде тіршілікке жарамды болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер келтірді.
The geology of Pluto consists of the characteristics of the surface, crust, and interior of Pluto. Because of Pluto's distance from Earth, in depth study from Earth is difficult. Many details about Pluto remained unknown until 14 July 2015, when New Horizons flew through the Pluto system and began transmitting data back to Earth. The final New Horizons Pluto data transmission was received on 25 October 2016. In June 2020, astronomers reported evidence that Pluto may have had a subsurface ocean, and consequently may have been habitable, when it was first formed.
Су мұз таулары
Бірнеше километрлік биіктіктегі таулар Спутник Планитияның оңтүстік-батыс және оңтүстік жиектері бойында орналасқан. Плутон температурасында мұндай биіктікті сақтап тұруға қабілетті жалғыз мұз – су мұзы ғана Плутонда табылды.
Mountains several kilometres high occur along the southwestern and southern edges of Sputnik Planitia. Water ice is the only ice detected on Pluto that is strong enough at Plutonian temperatures to support such heights.
Ежелгі кратерлі жер
Белтон Регио және басқа да қараңғы аймақтарда көптеген кратерлер мен қатты метанның іздері бар. Қара қызыл түс Плутон атмосферасынан құлайтын толиндерге байланысты деп саналады.
Belton Regio and other dark areas have many craters and signatures of solid methane. The dark red color is thought to be due to tholins falling out of Pluto's atmosphere.
Мүмкін криовулканизм
New Horizons алғаш рет Плутоннан деректерді жібергенде, Плутон Күннен түсетін ультракүлгін сәулелерге сағатына жүздеген тонна атмосферасын жоғалтып жатыр деп есептелді; мұндай қарқынмен атмосфераның жоғалуы кометалардың соқтығысуы арқылы толықтыру үшін тым жоғары болар еді. Оның орнына азоттың криовулканизм немесе гейзерлер арқылы жер бетіне жеткізілетіні болжамдалды. Плутонның ішіндегі материалдың көтерілуін көрсететін құрылымдардың суреттері және гейзерлердің іздері болуы мүмкін жолақтар осы пікірді қолдайды. Кейінгі жаңалықтар Плутонның атмосферасының жоғалу деңгейі бірнеше мың есе жоғары бағаланғанын көрсетті, демек Плутон геологиялық процестердің көмегінсіз де атмосферасын сақтап қалуы мүмкін, бірақ геологиялық белсенділікке қатысты дәлелдер күшті болып қалуда. Оңтүстік полюске жақын, Спутник Планитияның оңтүстігінде орналасқан аймақтың топографиялық карталарында екі мүмкін криовулкан – Райт Монс және Пиккард Монс анықталды. Екеуінің де диаметрі 150 км-ден асады және биіктігі кем дегенде 4 км, қазіргі таңда Плутондағы ең биік нүктелер осылар. Олар аз кратерлі, сондықтан геологиялық жағынан жас, бірақ Спутник Планитиядан бұрын пайда болған. Оларды үлкен шыңдық ойыс және дөңгелек тік беткейлер сипаттайды. Бұл Күн жүйесіндегі ірі, криовулканикалық құрылымдардың алғаш рет анық суретке түсірілген жағдайы. 2019 жылғы зерттеу Виргиль Фосса айналасындағы тағы бір криовулканикалық құрылымды анықтады, ол Томбау Регионың батысында, солтүстік-шығыс Бельтон Региосындағы ойыстардың жиынтығы. Аммиакқа толы криолавалар Виргиль Фоссадан және оған жақын жерлерден атылып шығып, бірнеше мың шаршы километрді жапқан. New Horizons Плутоннан өтіп бара жатқанда аммиактың спектральды сигналы анықталғандықтан, Виргиль Фоссаның жасы бір миллиард жылдан аспайды, тіпті одан да жас болуы мүмкін, себебі галактикалық ғарыштық сәулелер осы уақыт ішінде қабықтың жоғарғы метріндегі барлық аммиакты жояды, ал күн сәулесі беткі аммиакты 10-10000 есе жылдам жоюы мүмкін. Бұл криомагманың пайда болған жер асты резервуары Плутонның жер асты мұхитынан бөлек болған болуы мүмкін.
When New Horizons first sent back data from Pluto, Pluto was thought to be losing hundreds of tons of its atmosphere an hour to ultraviolet light from the Sun; such an escape rate would be too great to be resupplied by comet impacts. Instead, nitrogen was thought to be resupplied either by cryovolcanism or by geysers bringing it to the surface. Images of structures that imply upwelling of material from within Pluto, and streaks possibly left by geysers, support this view. Subsequent discoveries suggest that Pluto's atmospheric escape was overestimated by several thousand times and thus Pluto could theoretically keep its atmosphere without geological assistance, though evidence of ongoing geology remains strong. Two possible cryovolcanoes, Wright Mons and Piccard Mons, have been identified in topographic maps of the region south of Sputnik Planitia, near the south pole. Both are over 150 km across and at least 4 km high, the tallest peaks known on Pluto at present. They are lightly cratered and thus geologically young, although not as young as Sputnik Planitia. They are characterized by a large summit depression and hummocky flanks. This represents the first time large potentially cryovolcanic constructs have been clearly imaged anywhere in the Solar System. A 2019 study identified a second likely cryovolcanic structure around Virgil Fossae, a series of troughs in northeastern Belton Regio, west of Tombaugh Regio. Ammonia rich cryolavas appear to have erupted from Virgil Fossae and several nearby sites and covered an area of several thousand square kilometers; the fact that the ammonia's spectral signal was detectable when New Horizons flew by Pluto suggests that Virgil Fossae is no older than one billion years and potentially far younger, as galactic cosmic rays would destroy all the ammonia in the upper meter of the crust in that time and solar radiation could destroy the surface ammonia 10 to 10000 times more quickly. The subsurface reservoir from which this cryomagma emerged may have been separate from Pluto's subsurface ocean.
Ішкі құрылым
[[Файл:Плутонның ішкі құрылымы2.jpg|thumb|182px|Плутонның «Жаңа көкжиектер» миссиясынан бұрынғы теориялық құрылымы. Радиоактивті элементтердің ыдырауы мұздарды олардан тас материалдары бөліну үшін жеткілікті қыздыратындықтан, ғалымдар Плутонның ішкі құрылымының дифференциалдалған, яғни тас материалдары су мұзынан тұратын қабықпен оралған тығыз ядроға жиналған деп санайды. Ядроның диаметрі Плутонның диаметрінің 70% құрайтын, шамамен 1700 км-ге жуық деп болжанады. Плутонның жеке-жеке жарылымдардың ұзындығына және жергілікті көтерілудің болмауына сүйене отырып, қалың су мұзы литосферасы бар екені ұсынылады. Жарылымдардағы әртүрлі тенденциялар бұрын активті тектоника болғанын көрсетеді, бірақ оның механизмдері әлі белгісіз. DLR Планеталық зерттеулер институты Плутонның тығыздығы мен радиусы арақатынасы Уран мен Сатурнның орташа өлшемді спутниктері сияқты мұзды спутниктер мен Юпитердің Ио сияқты тасты спутниктер арасындағы көшігу аймағында, сондай-ақ Нептунның Тритон спутнігімен салыстырылады деп есептеді.]
[[File:Pluto's internal structure2. jpg|thumb|182px|Pluto's pre–New Horizons theoretical structure Because the decay of radioactive elements would eventually heat the ices enough for the rock to separate from them, scientists think that Pluto's internal structure is differentiated, with the rocky material having settled into a dense core surrounded by a mantle of water ice. The diameter of the core is hypothesized to be approximately 1700, 70% of Pluto's diameter. Pluto is proposed to have a thick water ice lithosphere, based on the length of individual faults and lack of localized uplift. Differing trends in the faults suggest previously active tectonics, though its mechanisms remain unknown. The DLR Institute of Planetary Research calculated that Pluto's density to radius ratio lies in a transition zone, along with Neptune's moon Triton, between icy satellites like the mid sized moons of Uranus and Saturn, and rocky satellites such as Jupiter's Io.