Марстағы алып жанартау үстірті (Marstagy alip zhanartau üstirti)

Кіріспе

Марстағы жанартаулық үстірт
Марстағы жанартаулық үстірт

Тарсис (/'//θ//ɑːr//s//ᵻ//s/) – Марстың батыс жарты шарындағы экваторға жақын орналасқан алып жанартаулық үстірт. Бұл аймақта Күн жүйесіндегі ең ірі жанартаулар шоғырланған, соның ішінде үш алып қалқан тәрізді жанартау – Арсия Монс, Павонис Монс және Аскрейус Монс, олар бірлесіп Tharsis Montes деп аталады. Планетадағы ең биік жанартау – Олимп Монсы көбінесе Тарсис аймағымен байланыстырылады, бірақ ол іс жүзінде үстірттің батыс жиегінде орналасқан. Тарсис атауы – грек-латын әрпімен жазылған Киелі кітаптағы Таршиш елінің атауы, ол белгілі әлемнің батыс шетінде жатқан жер.

Орналасуы мен көлемі

Тарсис тарихи және ғылыми контекстке байланысты көптеген мағыналарға ие болуы мүмкін. Бұл атау көбінесе кең мағынада экватордың оңтүстігінде, шамамен 265° шығыс бойлықта орналасқан, аномалиялық түрде жоғары жер бедерінен тұратын континент мөлшеріндегі аймақты білдіреді. Тарсис дөңгелегі немесе Тарсис көтерілісі деп аталатын бұл кең, биік аймақ Марстың батыс жарты шарларын басып, планетадағы ғаламдық дихотомиядан кейін ең ірі топографиялық ерекшелік болып табылады. Тарсистің ресми шекаралары белгіленбегендіктен, оның нақты өлшемдерін анықтау қиын. Жалпы, бұл дөңгелек шамамен…

Аймақтар

Үлкен Тарсис аймағы әртүрлі жастағы және жанартау-тектоникалық тарихы бар бірнеше геологиялық жағынан ерекшеленетін кіші аймақтардан тұрады. Мұнда келтірілген жіктемелер ресми емес және басқа ресми атаулары бар физиографиялық нысандар мен аймақтардың толық немесе бір бөлігін қамтуы мүмкін. Тарсис екі кең көтеріліске бөлінеді: солтүстік және оңтүстік көтерілісі. Солтүстік көтеріліс дихотомия шекарасының солтүстігіндегі, аз кратерлі, төмен жазықтардың үстіне жатыр. Бұл аймақта Альба Монс және оның кең көлемді лава ағындары басым. Альба Монс – Марста ғана кездесетін, кең, төмен орналасқан жанартаулық құрылым. Альба Монс өте үлкен және топографиялық жағынан ерекше, сондықтан оны жеке жанартау провинциясы ретінде қарастыруға болады. Солтүстік көтерілістің ең көне бөлігі – Ceraunius Fossae-нің күшті жарылған жеріне сәйкес келетін кең топографиялық қырат. Бұл қырат солтүстік-оңтүстікке бағытталған және Альба Монстың негізіндегі Ноах дәуіріне жататын қатты тау жыныстарының бөлігін құрайды. Солтүстік көтерілісте Ceraunius Fossae формациясының лава ағындары орналасқан, олар оңтүстікке қарайғы орталық Тарсис аймағының көп бөлігін құрайтын Амазония дәуірінің лава ағындарынан ескі. Тарсистің үлкен оңтүстік бөлігі (суретте оң жақта) ежелгі кратерлі таулы жерде орналасқан. Оның батыс шекарасы Мемнония және Терра Сиренум аймақтарына қарай оңтүстік-батысқа қарай еңістенетін Daedalia Planum биік лава жазықтарымен шартты түрде белгіленген. Шығыс жағынан оңтүстік Тарсис өңірі 3000 км шамасындағы кеңдікте орналасқан Таумасия платосынан тұрады. Таумасия платосы батысында Claritas Fossae жарылыстары мен Таумасия тауларымен шектеледі, олар оңтүстікке бұрылып, шығыстан солтүстік-шығысқа қарай кең доға жасап созылады, оның пішіні шаянның құйрығымен салыстырылады. Плато провинциясы солтүстікке қарай Ноктис Лабиринтімен және Валлес Маринерис-тің батыс үштен бірімен шектеседі. Ол шығыс жағынан Копрат көтерілісі деп аталатын солтүстік-оңтүстікке бағытталған қыратпен шектеседі. Бұл шекаралар кең биік жазық пен Сирия, Синай және Солис Плананы қамтитын ішкі алапты қамтиды (Марстағы жазықтар тізімін қараңыз). Тарсис өңіріндегі ең биік плато биіктіктері солтүстік Сирия Планумында, батыс Ноктис Лабиринтінде және Арсия Монстың шығысындағы жазықтарда кездеседі. Тарсис бүгілісінің солтүстік және оңтүстік бөліктері арасында салыстырмалы түрде тар, солтүстік-шығысқа қарай бағытталған аймақ орналасқан, оны Тарсистің өзі немесе орталық Тарсис деп санауға болады. Ол үш ірі Тарсис Монтес жанартауымен (Арсия Монс, Павонис Монс және Аскрейус Монс), бірқатар кіші жанартаулық құрылымдармен және жас (Амазонияның ортасынан соңына дейін) лава ағындарынан тұратын көршілес жазықтармен сипатталады. Орталық Тарсис шамамен созылып жатыр және Тарсис төртбұрышымен қамтылған аймақтың көп бөлігін және оңтүстікке қарай орналасқан Фенисис Лакус төртбұрышының солтүстік-батыс бөлігін қамтиды. Олимп Монсы және оған байланысты лава ағындары мен ауреолдық шөгінділер Тарсис аймағының тағы бір ерекше кіші аймағын құрайды. Бұл кіші аймақ шамамен екі жаққа созылып жатыр. Ол негізгі топографиялық бүгілістен қашықта орналасқан, бірақ Тарсис пайда болған жанартау процестерімен байланысты. (Мантиядан жоғары көтеріледі). Ыстық нүкте төменгі қабықтағы магманың көп мөлшерін шығарады, ол жер бетіне жоғары сұйық, базальттық лава ретінде шығарылады. Марста тектоникалық плиталар болмағандықтан лава миллиардтаған жылдар бойы бір аймақта жиналып, орасан зор жанартау құрылымдарын құрайды. Жерде (және, болжамды түрде, Марста да) үлкен магмалық провинцияда пайда болған магманың бәрі лава ретінде жер бетінде жарылмайды. Оның көп бөлігі жер қабығында қалып, баяу суынып, қатып, ірі интрузивті кешендерді (плютондарды) құрайды. Егер магма тік сынықтар арқылы жылжыса, ол қабырғалар тобын құрайды, олар бетке ұзын, сызықтық жарықтар (фосса) және кратерлік тізбектер (катане) түрінде көрінеді. Магма сондай-ақ қабыршаққа көлденең түрде ірі кестелі денелер ретінде, мысалы, қабырғалар мен лаколиттер ретінде енуі мүмкін, бұл жалпы қабыршақтың бүктелуіне және жарылуына әкелуі мүмкін. Осылайша, Тарсистің көп бөлігі осы интрузивті кешендерден, сонымен қатар жер бетіндегі лава ағындарынан тұруы мүмкін. Тарсис табиғаты туралы маңызды сұрақтардың бірі – бұл бүгіліс негізінен төмендегі мантиялық қалыңдықтың қамтамасыз еткен жүзу күшінен белсенді көтерілудің нәтижесі ме, әлде ол тіреуші литосферамен қолдау көрсетілетін үлкен, статикалық магмалық материалдың массасы ғана ма? Гравитациялық деректердің теориялық талдауы және Тарсисті қоршап тұрған жарықтардың үлгісі соңғысының ықтимал екенін көрсетеді. Тарсистің зор салмағы қыртыста үлкен кернеулерді тудырды, бұл аймақ төңірегінде кең ойыс пен бүгілістің ортасынан планетаның жартысына дейін созылатын радиалды жарықтардың жиынтығын құрады. Тарсис төңірегіндегі ежелгі өзен желілерінің ағыс бағыты сияқты геологиялық дәлелдер бүгіліс Ноах периодының соңына дейін қалыптасқанын көрсетеді. Бүгіліс өзі ежелгі болғанымен, аймақтағы жанартаулық жарылыстар Марс тарихы бойына жалғасып, планета атмосферасын құруда және планета бетіндегі тау жыныстарын үгітуде маңызды рөл атқарды. Бір бағалау бойынша, Тарсис бүгілісінде шамамен 300 миллион км³ магмалық материал бар. Егер Тарсис құрамындағы магма Гавайи базальттық лавасында байқалатынға ұқсас проценттік мөлшерде көмірқышқыл газы (CO2) және су буы болса, онда Тарсис магмасынан шыққан газдардың жалпы мөлшері 1,5 бар CO2 атмосферасын және 120 м қалыңдықтағы жаһандық су қабатын құруы мүмкін.

The greater Tharsis region consists of several geologically distinct subprovinces with different ages and volcano tectonic histories. The subdivisions given here are informal and may rise all or parts of other formally named physiographic features and regions. Tharsis is divided into two broad rises: a northern and a larger southern rise. The northern rise partially overlies sparsely cratered, lowland plains north of the dichotomy boundary. This region is dominated by Alba Mons and its extensive volcanic flows. Alba Mons is a vast, low lying volcanic construct that is unique to Mars. Alba Mons is so large and topographically distinct that it can almost be treated as an entire volcanic province unto itself. The oldest part of the northern rise consists of a broad topographic ridge that corresponds to the highly fractured terrain of Ceraunius Fossae. The ridge is oriented north south and forms part of the Noachian aged basement on which Alba Mons sits. Also located in the northern rise are lava flows of the Ceraunius Fossae Formation, which are somewhat older than the Amazonian aged flows that make up much of the central Tharsis region to the south. The larger southern portion of Tharsis (pictured right) lies on old cratered highland terrain. Its western boundary is roughly defined by the high lava plains of Daedalia Planum, which slope gently to the southwest into the Memnonia and Terra Sirenum regions. To the east, the southern Tharsis bulge consists of the Thaumasia Plateau, an extensive stretch of volcanic plains about 3,000 km wide. The Thaumasia Plateau is bounded to the west by a highly elevated zone of fractures (Claritas Fossae) and mountains (the Thaumasia Highlands) that curves south then east to northeast in a wide arc that has been compared to the shape of a scorpion’s tail. The plateau province is bounded to the north by Noctis Labyrinthus and the western three quarters of Valles Marineris. It is bounded to the east by a north south oriented ridge called the Coprates rise. These boundaries enclose a broad high plateau and shallow interior basin that include Syria, Sinai, and Solis Plana (see list of plains on Mars). The highest plateau elevations on the Tharsis bulge occur in northern Syria Planum, western Noctis Labyrinthus, and the plains east of Arsia Mons. Between the northern and southern portions of the Tharsis bulge lies a relatively narrow, northeast trending region that may be considered Tharsis proper or central Tharsis. It is defined by the three massive Tharsis Montes volcanoes (Arsia Mons, Pavonis Mons, and Ascraeus Mons), a number of smaller volcanic edifices, and adjacent plains consisting of young (mid to late Amazonian) lava flows. Central Tharsis is approximately long and includes most of the region covered by the Tharsis quadrangle and the northwestern portion of the adjoining Phoenicis Lacus quadrangle to the south. Olympus Mons and its associated lava flows and aureole deposits form another distinct subprovince of the Tharsis region. This subregion is about across. It lies off the main topographic bulge, but is related to the volcanic processes that formed Tharsis.) rising through the mantle. The hot spot produces voluminous quantities of magma in the lower crust that is released to the surface as highly fluid, basaltic lava. Because Mars lacks plate tectonics, the lava is able to build up in one region for billions of years to produce enormous volcanic constructs. On Earth (and presumably Mars as well), not all of the magma produced in a large igneous province erupts at the surface as lava. Much of it stalls in the crust where it slowly cools and solidifies to produce large intrusive complexes (plutons). If the magma migrates through vertical fractures it produces swarms of dikes that may be expressed at the surface as long, linear cracks (fossae) and crater chains (catenae). Magma may also intrude the crust horizontally as large tabular bodies, such as sills and laccoliths, that can cause a general doming and fracturing of the overlying crust. Thus, the bulk of Tharsis is probably made of these intrusive complexes in addition to lava flows at the surface. One key question about the nature of Tharsis has been whether the bulge is mainly the product of active crustal uplifting from buoyancy provided by the underlying mantle plume or whether it is merely a large, static mass of igneous material supported by the underlying lithosphere. Theoretical analysis of gravity data and the pattern of faults surrounding Tharsis suggest the latter is more likely. The enormous sagging weight of Tharsis has generated tremendous stresses in the crust, producing a broad trough around the region and an array of radial fractures emanating from the center of the bulge that stretches halfway across the planet. Geologic evidence, such as the flow direction of ancient valley networks around Tharsis, indicates that the bulge was largely in place by the end of the Noachian Period, Although the bulge itself is ancient, volcanic eruptions in the region continued throughout Martian history and probably played a significant role in the production of the planet's atmosphere and the weathering of rocks on the planet's surface. By one estimate, the Tharsis bulge contains around 300 million km3 of igneous material. Assuming the magma that formed Tharsis contained carbon dioxide (CO2) and water vapor in percentages comparable to that observed in Hawaiian basaltic lava, then the total amount of gases released from Tharsis magmas could have produced a 1.5 bar CO2 atmosphere and a global layer of water 120 m thick.) when sulfuric acid weathering produced abundant hydrated sulfate minerals such as kieserite and gypsum.

Марстағы полярлық көш

Тарсис бүгілісінің жалпы массасы шамамен 1021 кг, шамамен Церера кішкентай планетасының массасына тең. Тарсис өте үлкен және массивті болғандықтан, ол планетаның инерция моментыне әсер еткен болуы мүмкін, нәтижесінде планетаның қыртысының айналу осіне қатысты бағыты уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. Бір жақыңғы зерттеуге сәйкес, Тарсис бастапқыда 50° солтүстік ендікте пайда болған және 4,2 мен 3,9 миллиард жыл бұрын экваторға қарай жылжуға ұшыраған. Мұндай жылжулар, нағыз полярлық қозғалыс деп белгілі, планетаның кең аумақтарында климаттың күрт өзгеруіне себеп болған болар еді. Nature журналында жарияланған жаңа зерттеу полярлық қозғалыспен келісті, бірақ авторлар Тарсистегі жанартаулық атқыштардың сәл басқа уақытта болғанын айтты.

Жанартаулық

Соңғы 20 жылдағы ғарыш кемелерінің зерттеулері басқа планеталардағы жанартаулардың күтпеген көптеген формаларда кездесетінін көрсетті. Сол кезеңде геологтар Жердегі жанартаулардың бұрынғыдан әлдеқайда күрделі және динамикалық екенін анықтады. Жақында жүргізілген жұмыстар Күн жүйесіндегі әртүрлі пішіндерде, өлшемдерде және құрамындағы геологиялық ерекшеліктерді қамтитын вулканның анықтамасын жаңалауға бағытталды. Бұл идеялардың синтезінен туындаған таң қалдыратын және даулы қорытынды – Тарсис аймағы бір ғана алып вулкан болуы мүмкін. Бұл тезисті 2010 жылы Америка геологиялық қоғамының арнайы басылымында Андреа Борджия мен Джон Мюррей геологтар жариялады. Тарсис сияқты кең көлемді магмалық провинцияның өзі вулкан бола алатынын түсінудің кілті – вулкан туралы ұғымды қарапайым конус тәрізді құрылымнан қоршаған ортаға немесе «жалпы» жүйеге қайта қарау. Геологиядағы дәстүрлі көзқарас бойынша, жанартаулар жер қыртысындағы жарылыстар мен тіректе пайда болатын лава мен күлден пассивті түрде қаланады. Бұл жарылыстар жер қыртысы мен оның астындағы мантияда әрекет ететін аймақтық тектоникалық күштердің нәтижесінде пайда болады. Әдетте, жанартаулар мен олардың магмалық құбырларын вулканологтар мен магмалық петрологтар зерттейді, ал тектоникалық ерекшеліктер құрылымдық геологтар мен геофизиктердің зерттеу пәні болып табылады. Алайда, ірі жерүсті жанартаулары бойынша жүргізілген соңғы зерттеулер жанартаулық және тектоникалық процестер арасындағы шекараның өте тұманды екенін, олардың арасында маңызды өзара әрекеттесу бар екенін көрсетті. Көптеген жанартаулар өскен сайын деформациялық құрылымдарды тудырады. Жанартаулардың қабырғаларында көбінесе беткі гравитациялық құлдыраулар, жарықтар және олармен байланысты бүгілулер байқалады. Ірі жанартаулар тек олардың қабырғаларына жарылған материалдарды қосу арқылы ғана емес, сонымен қатар олардың негіздерінде таралып өседі, әсіресе егер олар әлсіз немесе икемді материалдарға сүйенсе. Жанартаудың көлемі мен салмағы артқан сайын, оның астындағы кернеу өрісі қысымнан кернеуге ауысады. Жер астындағы жарылыс жанартаудың түбінде пайда болуы мүмкін, онда жер қыртысы жарылады. Бұл жанартаулық таралу вулканның алыс жақтарындағы итеруші қабаттар, кең таралған грабендер мен ғимараттың бойындағы қалыпты жарықтар және катастрофалық қабаттардың құлауы (сектордың құлдырауы) түрінде қосымша құрылымдық деформацияны тудыруы мүмкін. Математикалық талдау вулкандық таралудың вулкандарда кең ауқымды масштабта жүретінін және теориялық тұрғыдан мұхиттың орталық бөлігінде (дивергентті пластиналар шекараларында) болатын үлкен масштабтағы жарылуға ұқсас екенін көрсетеді. Осылайша, осы көзқарас бойынша, тектоникалық пластиналар, таралатын вулкан және жарылыс арасындағы шекара тұманды, олардың барлығы бір геодинамикалық жүйенің бөлігі болып табылады. Борджия мен Мюррейдің пікірінше, Сицилиядағы Этна тауы – олар үшін Тарсис көтерілісі деп аталатын әлдеқайда үлкен Тарсис көтерілісіне жақсы жердегі аналог. Этна тауы – үш негізгі құрылымдық ерекшеліктерімен сипатталатын күрделі таралатын вулкан: саммит арқылы солтүстік-солтүстік-шығыс бағытта өтетін жанартаулық жарылыс жүйесі; жанартаудың негізін қоршап тұрған перифериялық сығылу белдеуі (итеру фронты); және саммит жарылысын перифериялық итеру фронтына жалғастыратын шығыс-солтүстік-шығыс бағыттағы транстенсиондық (құсқа қалыпты) жарықтар жүйесі. Жанартаудың шыңында жиі белсенді болатын тік саммит конустары орналасқан. Сонымен қатар, бүкіл құрылымда көптеген кішкентай паразиттік конустар бар. Этна тауының Тарсис көтерілісімен құрылымдық ұқсастығы өте күшті, тіпті ол 200 есе үлкен болса да. Борджия мен Мюррейдің пікірінше, Тарсис өте үлкен таралатын вулканға ұқсайды. Этнадағыдай, таралу көтерілудің шыңы арқылы жарылыс тудырды және жарылысты базальды сығылу белдеуіне жалғастыратын радиалды жарықтар жүйесін құрды. Тарсистің жарылыс жүйесі радиалды қазбалармен бейнеленеді, олардың ең үлкені – Валлес Маринерис. Итеру фронты Таумасия жоталары ретінде көрінеді. Жердегіден айырмашылығы, мұнда пластиналардың жарылуы сәйкес субдукциялық аймақты тудырады, Марстың қалың литосферасы мантияға түсе алмайды. Оның орнына, қысылған аймақ тығылып, тау жоталарына жағалай қиылады, бұл процесс обдукция деп аталады. Аналогияны толықтыру үшін, алып Олимп тауы мен Тарсис таулары – бұл әлдеқайда үлкен вулкандық құрылымдағы тек қана саммит конустары немесе паразиттік конустар.

Spacecraft exploration over the last two decades has shown that volcanoes on other planets can take many unexpected forms. Over the same time period, geologists were discovering that volcanoes on Earth are more structurally complex and dynamic than previously thought. Recent work has attempted to refine the definition of a volcano to incorporate geologic features of widely different shapes, sizes, and compositions throughout the Solar System. One surprising and controversial conclusion from this synthesis of ideas is that the Tharsis region may be a single giant volcano. This is the thesis of geologists Andrea Borgia and John Murray in a Geological Society of America special paper published in 2010. The key to understanding how a vast igneous province like Tharsis can itself be a volcano is to re think the notion of volcano from one of simple conical edifice to that of an environment or "holistic" system. According to the conventional view in geology, volcanoes passively build up from lava and ash erupted above fissures or rifts in the crust. The rifts are produced through regional tectonic forces operating in the crust and underlying mantle. Traditionally, the volcano and its magmatic plumbing have been studied by volcanologists and igneous petrologists, while the tectonic features are the subject for structural geologists and geophysicists. However, recent work on large terrestrial volcanoes indicates that the distinction between volcanic and tectonic processes is quite blurry, with significant interplay between the two. Many volcanoes produce deformational structures as they grow. The flanks of volcanoes commonly exhibit shallow gravity slumps, faults and associated folds. Large volcanoes grow not only by adding erupted material to their flanks, but also by spreading laterally at their bases, particularly if they rest on weak or ductile materials. As a volcano grows in size and weight, the stress field underneath the volcano changes from compressional to extensional. A subterranean rift may develop at the base of the volcano where the crust is wrenched apart. This volcanic spreading may initiate further structural deformation in the form of thrust faults along the volcano's distal flanks, pervasive grabens and normal faults across the edifice, and catastrophic flank failure (sector collapse). Mathematical analysis shows that volcanic spreading operates on volcanoes at a wide range of scales and is theoretically similar to the larger scale rifting that occurs at mid ocean ridges (divergent plate boundaries). Thus, in this view, the distinction between tectonic plate, spreading volcano, and rift is nebulous, all being part of the same geodynamic system. According to Borgia and Murray, Mount Etna in Sicily is a good terrestrial analogue for the much larger Tharsis bulge, which to them is one immense volcano they call Tharsis Rise. Mount Etna is a complex spreading volcano that is characterized by three main structural features: a volcanic rift system that crosses the summit in a north northeast direction; a peripheral compression belt (thrust front) surrounding the base of the volcano; and an east northeast trending system of transtensional (oblique normal) faults that connect the summit rift to the peripheral thrust front. The volcano's peak contains an array of steep summit cones, which are frequently active. The entire edifice is also peppered with a large number of small parasitic cones. The structural similarities of Mount Etna to Tharsis Rise are striking, even though the latter is some 200 times larger. In Borgia and Murray's view, Tharsis resembles a very large spreading volcano. As with Etna, the spreading has produced a rift through the summit of the rise and a system of radial tear faults that connect the rift to a basal compression belt. The tear fault system on Tharsis is represented by the radial fossae, of which Valles Marineris is the largest example. The thrust front is visible as the Thaumasia Highlands. Unlike on Earth, where the rifting of plates produces a corresponding subduction zone, the thick lithosphere of Mars is unable to descend into the mantle. Instead, the compressed zone is scrunched up and sheared laterally into mountain ranges, in a process called obduction. To complete the analogy, the huge Olympus Mons and the Tharsis Montes are merely summit cones or parasitic cones on a much larger volcanic edifice.

Тарсис танымал мәдениетте

Dragonlance жылнамаларында Тарсис қаласы теңіздің тартылуына байланысты құрлыққа айналған портовый қала болып табылады. Оның жағажайлық ауданы қаланың батыс жағында орналасқан. Ким Стэнли Робинсонның Марс трилогиясында бұл аймақта Каир, Шеффилд және Никосия секілді үш ірі қала орналасқан, сондай-ақ Ноктис Лабиринті және оның төңірегіндегі аймақтар жиі еске алынады. Тарсис 2002 жылғы жапон мангасы мен анимесі «Алыстан келген жұлдыздың үнінде» пайда болады, онда адамзат пен тарсиандар деп аталатын шетелдік нәсілдің алғашқы кездесуі орын алады. «Каубой Бибоп» анимесінде Қызыл Аждаха Синдикатының штаб-пәтері Тарсис қаласында орналасқан. Тарсис платосы Грехем МакНиллдің «Механикум» романының («Горус ересі» кітаптар сериясының 9-шы кітабы) негізгі оқиға орны болып табылады. Кітаптың алғы бетінде аймақтың картасы (суретші Адриан Вудтың еңбегі) қоса берілген. «Der Dieb» эпизодында «Sealab 2021» сериалының капитаны Мерфи Марстағы Тарсия аймағына сілтеме жасайды: «Осы сәттен бастап мен Адриен Барбоға, Марстың королевасына үйлендім, Олимп тауынан Тарсиске дейін!» «Red Faction: Guerrilla» видео ойыны толығымен Тарсис аймағында өтеді. Ойын ішінде, әйгілі Ultor корпорациясының кен ошағы да Тарсисте орналасқан деген болжам бар. Роберт Чарльз Уилсонның 2005 жылғы «Спин» романында Марстың отарлауынан кейін 100 000 жыл өткен соң, бірақ Марс айналымға түспей тұрып, Жерге қайта оралу миссиясы Тарсистен басталады. «Myth II: Soulblighter» ойынында Тарсис – соңғы деңгейде маңызды рөл атқаратын жанартаудың аты. Тарсис – Steam платформасындағы аймаққа саяхатқа арналған тәуелсіз ойынның аты. Бірақ ол жерге қонуды қамтымайды. «Destiny» видео ойынында Тарсис торабында Тарсисқа сілтеме бар. «Aldnoah. Zero» анимесінің катафракттарының бірі Тарсис деп аталды. Оның алғашқы пилоты Марс планетасындағы империяға қызмет ететін ұйымның мүшесі. Аластер Рейнольдстың «Аян кеңістігі» сериясында Конджойнерлер бірнеше рет «Тарсис шығанағы шайқасы» туралы айтады. Наташа Пуллидің «Марс үйі» романы (2024 жылдың 19 наурызында жарық көрген) Тарсисті Марстағы тераформацияланған колонияның аты ретінде көрсетеді.

In the Dragonlance Chronicles, the City of Tarsis is a port town which has become landlocked after the Cataclysm led to the recession of the sea. Its waterfront district was located on the west side of the city. In Kim Stanley Robinson's Mars trilogy, three major cities—Cairo, Sheffield, and Nicosia—are located in this region, as well as many mentions of Noctis Labyrinthus and the surrounding areas. Tharsis appears in the 2002 Japanese manga and anime Voices of a Distant Star, where the first encounter took place between mankind and an alien race referred to as Tarsians. In the anime Cowboy Bebop, the headquarters of the Red Dragon Syndicate is in Tharsis City. The Tharsis plateau is a main setting of the Horus Heresy novel Mechanicum by Graham McNeill, Book 9 of the Horus Heresy book series. The book includes a story related map of the region (by illustrator Adrian Wood) in its front matter. In the "Der Dieb" episode of Sealab 2021, Captain Murphy makes references to the Tharsian region on Mars: "Then, as of this moment, I am hereby married to Adrienne Barbeau, queen of Mars from Olympus Mons to Tharsis." The video game Red Faction: Guerrilla takes place entirely in the Tharsis region. Also in the game, it is proposed that the infamous Ultor Corporation's mining complex was also in Tharsis. In the 2005 novel Spin by Robert Charles Wilson, the return trip to Earth is launched from Tharsis after 100,000 years since Martian colonization, but before Mars is enveloped by the spin. In the game Myth II: Soulblighter, Tharsis is the name of a volcano that features heavily in the final level. Tharsis is the name of an independent game on Steam based on a mission to the region. However, it does not involve landing there. The video game Destiny has a reference to Tharsis in one of their locations named Tharsis Junction. One of the Kataphrakts of the anime Aldnoah. Zero is named Tharsis. Its original pilot is part of an organization that serves an empire based on the planet of Mars. In the Revelation Space series by Alastair Reynolds, the "Battle of Tharsis Bulge" is referenced several times by the Conjoiners. In Natasha Pulley's novel The Mars House (published 19 March 2024), Tharsis is the name of a terraformed Mars colony.