Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лиари өзені – Пакистанның Карачи мегаполисі арқылы солтүстік-шығыстан орталыққа қарай ағып, Манора арнасы арқылы Араб теңізіне құятын шағын, уақытша суы толатын өзен. Бұл Карачидің екі өзенінің бірі, екіншісі – Малир өзені. Өзеннің ұзындығы шамамен 50 километрді құрайды. Маусымдық өзен болғандықтан, су жиналатын алаптан кейін жауған жаңбыр суларын тасымалдайды.
Lyari River is a small ephemeral stream that flows through the Pakistani megacity of Karachi from north east to the center and drains into the Arabian Sea at the Manora channel. It is one of the two rivers of Karachi, the other one being Malir River. The river is about 50 kilometres (30 miles) long. As a seasonal river it carries the collected water after the rains in the catchment area.
Тарих
1839 жылы британдықтар келгеннен кейін және Карачидің дамуымен бірге, өзен бастапқы қоныстың табиғи шекарасы болды. Өзенде жылына шамамен бес күн су ағысы болса, қалған 360 күні құрғап, құмды далаға айналатын. 1970 жылдарға дейін өзенде таза су мен балық болды, жағалауларында шаруашылық жұмыстары жүргізілді. Бірақ 1947 жылы Пәкістан британдық отаршылдықтан тәуелсіздік алғанда, Карачи жаңа мемлекеттің астанасы болып жарияланды, нәтижесінде Үндістанның түрлі штаттарынан және Пәкістанның өзге де провинцияларынан көптеген босқындар қалаға келді. Қаланың экономикасы, индустриясы мен халқының қарқынды өсуімен өзеннің экологиясы өзгеріп, оған бірте-бірте қалдық сулар, канализация және өнеркәсіптік ағынды сулар төгіле бастады.
After arrival of the British 1839 and the development of Karachi the river was the natural border of the initial settlement. The river was described as maintaining a water flow merely on approximately five days annually, remaining desiccated on the remaining 360 days, resembling nothing more than a sandy expanse. Until the 1970s, the river held clean water and fish, with farming activities on its banks. However, after the independence of Pakistan from British colonialism in 1947, when Karachi was announced as the capital city of the new country, a large influx of refugees from various Indian states as well as from other provinces of Pakistan came to live in the city. With rapid growth of the city's economy, industry, and population, the river's ecology was transformed and it gradually continued to discharge waste water, sewage and industrial effluents.
Өзен бойындағы қайта құрулар
Өзеннің бойында көптеген заңсыз құрылыстар пайда болғандықтан, ара-тұра болатын су тасқындары адам өміріне және мүлікке зиян келтіре бастады. Әсіресе, 1977 жылы болған құйылыс жаңбырдың салдарынан, өзен бойында су тасқынына қарсы қоршаулар салу қажеттігі анықталды. 1986 жылы қала ішінде, Ляри өзенінің жағалауымен өтетін тас жол салу туралы ұсыныс енгізілді. Алайда, жоспардан бас тартты, себебі шамамен 100 000 адамды көшіру қажет болар еді. Дегенмен, 1990 жылдары су тасқыны оқиғалары жалғасты.
With many squatter settlements groomed in the river's surroundings, the occasional floods started causing human and property loss. Especially, after the havoc caused by the torrential rains in 1977, need was realised to build flood barriers along the river. In 1986, a proposal was made to build an expressway through the city that would run along the riverbanks of Lyari. The plan was abandoned because an estimated 100,000 people would have to be relocated. However, the flood incidents continued in the 1990s.
Лиарь тас жолы
Жоба өзеннің екі жағымен өтетін 16,5 шақырымдық (10¼ миль) биік автомобиль жолын қамтиды, ол қала арқылы Қарачи портына дейін созылады, Солтүстік айналма жолға кеңейтім/балама ретінде салынды. Жұмыс 2002 жылы халықтың пікірін ескермей басталды, нәтижесінде бейресми жерлердегі қоныстардың себептерімен көптеген үйлер мен мектептер бұзылды. Бұл шараларға зардап шеккен халық, қоғамдық топтар, азаматтық қоғам ұйымдары мен ҮЕҰ наразылық білдірді. Олар жобаның экономикалық және экологиялық салдарынан өзге, кем дегенде 200 000 отбасының қоныс аударуға мәжбүр болатынын айтты. Жергілікті белсенділер мен ұйымдар да тиімді бағамен бірнеше балама ұсыныстар жасады. Дегенмен, жоба Lyari Expressway қоныс аудару жобасымен бірге жалғасты, бұл зардап шеккен отбасыларды қала шеткеріндегі Хокс-Бей және Тайзер қалаларындағы арнайы салынған аудандарға көшіру жоспары болды.
The project comprises a 16.5 kilometre (10¼ mile) stretch of elevated expressway running along both sides of the river, cutting through the city to Karachi Port, as an extension/alternative to the Northern Bypass. The work commenced in 2002 without any public consensus, as a result of which large numbers of houses and schools were demolished on the reasons of Informal settlements. The measures were strongly opposed by affected population, community groups, civil society organizations and NGOs on the grounds that at least 200,000 families would have to be displaced from the development sites in addition to the economic and environmental costs. A number of cost effective alternatives were also proposed by local activists and organizations. However, the project continued with the additions of Lyari Expressway Resettlement Project as a relocation plan to move the affected families to the purpose built areas in Hawk's Bay and Taiser Town, in the city's suburbs.
Басқа да өзгерістер мен кеңейтулер
Лиари тас жолынан көшіру және қоныс аударудан өзге, Лиари өзенінің бойындағы Гүлберг, Солтүстік Назимабад, Садар, Жамшед, Гүлшан-и Иқбал және Лиакватабад секілді басқа да елді мекендерде Лиари өзенін дамыту жобасы аясында жаңару жоспарлары іске асырылды.
Apart from the eviction and resettlement of Lyari Expressway, redevelopment plans have also been carried out under the Lyari River Development Scheme in other towns along the river such as Gulberg, North Nazimabad, Saddar, Jamshed, Gulshan e Iqbal and Liaquatabad.
Ластану
Өзен Арабия теңізіне құйылатын шамамен 200 миллион Император галлоны (909.218 миллион литр) шикі кәріз судың басты көзі болып табылады. Тұзды емес жалғыз қосымша – жауын-шашыннан жер бетіне ағып түскен су. Өзен бойында орналасқан көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындар, оның ішінде былғары өңдеу, фармацевтика, мұнай-химия, мұнай өңдеу зауыттары, химия, тоқыма, қағаз және целлюлоза, инженерлік шеберханалар және жылу электр стансалары өздерінің тазартылмаған өнеркәсіптік қалдықтарын үнемі төгеді. Өзен суындағы органикалық заттардың мөлшері артуымен, жағалау аймағындағы теңіз экологиясы алаңдатарлықтай түрде зардап шегуде. Толқын әрекетінен болатын төгілу Керакчи портындағы мангр еңістеріне де әсер етеді. Ластаушы заттар және басқа да экологиялық өзгерістер Қарачи балық портындағы теңіз жануарларының биологиялық әртүрлілігіне, соның ішінде жасыл бетабақтарға, теңіз құстарына және теңіз сүтқоректілеріне зиян келтіруде.
The river is the main contributor to an estimated amount of 200 million Imperial gallons (909.218 million litres) of raw sewage that enters the Arabian Sea. The only non saline input is the local run off from rainfall. A large number of industries including leather tanning units, pharmaceuticals, petrochemicals, refineries, chemical, textile, paper and pulp, engineering works and thermal power stations, located along the river, regularly discharge their untreated industrial waste. With the growing amount of organic nutrients in the river water, the marine ecology along the coastal shelf has been alarmingly affected. The spillage due to tidal action also continues to affect the mangroves along the Karachi Port. The pollutants along with other environmental perturbations have also proved to be harmful to the biodiversity of marine species along Karachi Fish Harbour including green turtle, seabirds and marine mammals.