Кіріспе

Қытай саясаткері және мемлекеттік қауіпсіздік министрі Сюй Юнъюэ (; 1942 жылдың шілдесінде туған) – 1998 жылдың наурызынан 2007 жылдың тамызына дейін Қытайдың екінші мемлекеттік қауіпсіздік министрі (МҚҚ) қызметін атқарған зейнеткер қазақстандық барлау офицері. Коммунистік партияның (ККП) элитасының ұлы ретінде, Сюй Чэнь Юнның жеке хатшысы (мишу) болып он жылдан астам қызмет еткеннен кейін танымал болды, Чэнь Юн – Сегіз ақсақалдың ең жоғары дәрежелі және 20 ғасырдың соңындағы Қытайдың басты консерваторы. Тоғыз жыл Мемлекеттік қауіпсіздік министрі болғаннан кейін, Сюйдің мансабы 2007 жылы бірқатар даулы жағдайлардың, ең бастысы – бірнеше жоғары партиялық шенеуніктерді қамтыған сексуалдық скандалдың ортасында аяқталды. Қытай-Ресей барлау ынтымақтастығын күшейту оның ең маңызды жетістігі деп есептеледі. Ол сыбайлас жемқорлыққа және адам құқықтарын бұзуға, оның ішінде діни азшылықтарды қуғындауға, соттан тыс өлім жазаларын орындауға және органдарын алу арқылы саналы түрде түрмеге қамалғандарды өлтіруге қатысқан деп айыпталады. Қытай Коммунистік партиясы (ККП) құрылған кезде Гонконгтағы Дейд колледжінің экономика факультетінде оқыған. Сюй Минчжэнь Мәдени революцияға қатысу үшін Гонконгтан Бейжіңге кетіп, ККП қатарында мансап жасады, соның ішінде Кеңес Одағында, Қазақстандағы әскери-өнеркәсіптік жобалармен айналысты. 1960 жылы Бейжіңнің 8-ші орта мектебін бітірген кезде, Сюй колледжге емтихан тапсыруда нашар нәтиже көрсеткен, және Қазақстандағы Халық азаттық армиясының қорғаныс өнеркәсібіндегі әкесінің беделін пайдаланып, университетқа түсуге тырысты, бұл сол кездегі ККП жоғары лауазымды шенеуніктерінің балалары үшін кең таралған «ішкі келісім» деп аталатын практика. Әкесі бас тартқандықтан, Сюй Бейжің халықтық қауіпсіздік мектебінде (қазіргі Қытай халықтық қауіпсіздік университеті) оқуға түсіп, Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің бас кеңсесінде полиция офицері болды. Колледжді бітіргеннен кейін 1972 жылы ККП-ның толық мүшесі болып қабылданды және 1977 жылға дейін Қоғамдық қауіпсіздік мектебінің Бас кеңсесінің хатшысы болып қызмет етті, оған қызметкерлердің саяси адалдығын тексеру және кадрлық мәселелерді шешу міндеті жүктелді.

1989 жылы Тяньаньмэнь алаңындағы қырғын

1987 жылы Сюй Орталық консультативтік комитеттің бас хатшысының орынбасары болып тағайындалды және жоғары деңгейдегі коммунистік партия қызметкерлерінің сеніміне ие болды. 2015 жылы Гонконгтағы демократиялық "The Frontier" саяси партиясы 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы қырғынға дейін, Цзян Цзэминь бас хатшы болар алдында Пекинге келген кезде, оны әуежайда Сюй қарсы алғанын мәлімдеді. Цзян бас хатшы болғаннан кейін, ол Сюйді "қайта қолданды және ынталандырып ұсынды".

Хэбэй провинциясының лауазымды адамы

1992 жылы Сюй Хэбэй провинциясының ҚКП Саяси және құқықтық комитетінің басшысы болды. 1994 жылы Чэн Юн қайтыс болғаннан кейін, Сюй Хэбэй провинциясының Коммунистік партия комитетінің орынбасары болды және 1998 жылғы наурыз айында тағайындалғанға дейін осы қызметте болды.

Не Шубинді заңсыз өлтірудегі рөлі

1994 жылы Шицзячжуанның Хэбэй маңындағы полиция қызметкерлері Шицзячжуан гидравликалық бөлшектер зауыты мен Конгцжай ауылының арасындағы жүгері егістігінде нашар сақталған әйел денесін тапты. Денесінің жанынан полиция велосипед, көйлек және іш киім тапты. Оқиға орнындағы тергеуден кейін полиция бұл жол бойында зорлау және кісі өлтіру қылмысы екенін анықтады. Полиция оқиға орнын анықтағаннан кейін, 20 жасар Ни Шубин аймақтан өткен алғашқы велосипедшілердің бірі болды. Ол сол жерде тұтқындалды. 28-і күні Нидің әкесі әдеттегідей ұлына күнделікті қажетті заттарды жеткізу үшін уақытша ұстау орталығына барды, бірақ қызметкерлер оған: «Енді келмеңіз, сіздің ұлыңыз кеше өлім жазасына кесілді» деді. 2005 жылы сотталған Ван Шуджин «Шицзячжуанның батыс маңындағы жүгері егістігінде 1994 жылы болған зорлау және кісі өлтіру ісі» туралы мойындады, ал Хэбэй провинциясының Жоғары халық сотының тергеушілер тобы Ниге қатысты айыпталуды қайта қарауға кірісті. Ол кездегі Мемлекеттік қауіпсіздік министрі Сюй Ёнюй тергеуге кедергі келтіруге тырысты, Хэбэйдегі бұрынғы әріптестері мен басқа да жоғары лауазымды Мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлеріне сүйенді. 2016 жылдың желтоқсанында Жоғарғы халық соты Нидің кінәсіздігін жариялағаннан кейін, ата-аналары 2017 жылы Қытай үкіметінен 2,68 миллион юань алды.

Мемлекеттік қауіпсіздік министрі

1998 жылы наурыз айында Сюй Мемлекеттік қауіпсіздік министрі қызметіне тағайындалды. Сюй Қытай Коммунистік партиясының 15-ші Орталық комитетінің балама мүшесі және Қытай Коммунистік партиясының 16-шы Орталық комитетінің толық құқықты мүшесі болды.

Қытай-Ресей құпия қызметтері арасындағы ынтымақтастық

МДҚ-ны басқарған кезінде ол өзінің алдыңғы басшысы Цзя Чунван бастаған ресейлік қауіпсіздік және барлау қызметтерімен бұрыннан бар тығыз ынтымақтастықты жақсартты және кеңейтті. 1980-ші жылдары МДҚ Кеңес Одағына қарсы АҚШ-пен (әсіресе Ауғанстанда) ынтымақтастық жасаған болса, "суық соғыс" аяқталғаннан кейін Қытай мен Ресей жақындасты. Екі елдің арасындағы қауіпсіздік байланыстары 2001 жылы Шанхай ынтымақтастық ұйымын құруға әкелді. Владимир Путин Ресей билігіне келгеннен кейін, барлау және қауіпсіздік салаларындағы ынтымақтастық стратегиялық серіктестік деңгейіне жетті.

Жыныстық шатасулар мен мәжбүрлі зейнетке шығу

Бірнеше жоғары МҚБ (MSS) және жоғары коммунистік партия шенеуніктерін қамтыған жыныстық даладағы жанжалдан кейін, Ху Цзиньтао 2007 жылдың тамызында Сюйді міндетті түрде зейнеткерлікке жіберді. Оның жазасы жеңіл болды, ал істес адамдардың басқаларына өлім жазасы шартты түрде берілді. Коммунистік партияның БАҚ-ы Сюйдің "принц" санатында болуының арқасында, ол "заң бойынша қатаң жазаланғанымен" және "алаяқ бизнесмендерге алданудың зор саяси шығынына" ұшырағанымен, ең ауыр жазалардан құтылғанын хабарлады.

Зейнетақыдан кейінгі қызмет

2008 жылдың наурызында ол 11-ші Ұлттық халық конгресінің Тұрақты комитетіне мүше болып сайланды және Конституция және заң комитетінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды.