Кіріспе

Қытай саясаткері (1938–2007)

Хуан Цзюй (28 қыркүйек 1938 – 2 маусым 2007) – қытай саясаткері және Қытай Коммунистік партиясының (ККП) жоғары лауазымды басшысы. Ол 2002 жылдан 2007 жылы қайтыс болғанға дейін Қытайдың ең жоғары шешім қабылдау органы – ККП Саяси бюросының тұрақты комитетінің мүшесі болды, сондай-ақ 2003 жылдан бастап Қытайдың бірінші вице-премьері қызметін атқарды. Ол тұрақты комитетте және вице-премьер ретінде мерзімі бітіспей қайтыс болды. Кәсібі бойынша электр инженері болған Хуан, партия жетекшісі Цзян Цзэминьнің жақын серігі болды және билікке өрлеуі осы кісінің көмегімен болды. 1991–1994 жылдары Шанхай қаласының әкімі, ал 1994–2002 жылдары осы мегаполистің Коммунистік партиясының хатшысы болды. Хуанның Шанхай қаласындағы мансабы және оның отбасының бірнеше сыбайлас жемқорлық іске қатыстығы туралы мәлімдемелер дау тудырды. 2002 жылдан кейін Хуан Қытайдың жоғарғы басшылығының ең беделсіз және партиялық мүшелерінің бірі ретінде танылды және сарапшылар оны Шанхай тобының "негізгі мүшесі" деп атады.

Ерте өмір және мансап

Хуан Шанхайда туған, отбасындағы бес баланың екіншісі. Жастық шағында Хуан Чжэцзян провинциясында көп уақыт өткізді. 1944-1950 жылдары Чжэцзян Цзяшань Ишань бастауыш мектебінде (浙江嘉善益善小学) және Кидун бастауыш мектебінде (启东小学) оқыды. 1950-1956 жылдары Цзяшань №2 орта мектебінде (嘉善二中) және Цзясин №1 орта мектебінде (嘉兴一中) білім алды. 1956-1963 жылдары Цинхуа университетінде оқып, электр инженериясы мамандығын бітірді. 1966 жылы Қытай Коммунистік партиясына мүше болды. Хуан 1963-1967 жылдары Шанхай жасанды тақтай машина жасау зауытының (上海人造板机器厂) құю бөлімінде техник болып жұмыс істеді. 1967-1977 жылдары Шанхай Чжунхуа металлургиялық зауытының (上海中华冶金厂) электр бөлімінде техник қызметін атқарды, сонымен қатар өндіріс партиялық тобының орынбасары болды. 1977-1980 жылдары инженер болып жұмыс істеген кезінде Мәдени революция кезіндегі ең жоғары күнделікті билік органы – Революциялық комитеттің директорының орынбасары және зауыт директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 1980-1982 жылдары Шанхай мұнай-химиялық жалпы машина жасау компаниясының (上海市石化通用机械制造公司) менеджерінің көмекшісі болды. 1982-1983 жылдары Шанхай бірінші механикалық және электр өнеркәсібі бюросының (上海市第一机电工业局) комиссарының орынбасары болды.

Шанхай саясаты

1983 жылдан 1984 жылға дейін Хуан Джу Шанхай қалалық партия комитетінің тұрақты мүшесі және өнеркәсіп істері комитетінің хатшысы болды; 1984 жылдан 1985 жылға дейін Шанхай партия комитетінің бас хатшысы, ал 1985 жылдан 1986 жылға дейін партияның үгіт-насихат жөніндегі бастығының орынбасары қызметін атқарды. 1987 жылы Хуан Шанхай мэріне кандидат ретінде ұсынылды, бірақ қалалық Халық Конгресі оның кандидатурасын қолдау үшін жеткілікті дауыс бермеді. Содан кейін Чжу Ронгжи мэр болып сайланды. Чжу Пекинге көтеріліп, вице-премьер және Қытайдың орталық банкінің басшысы болғаннан кейін, Хуан 1991 жылы Шанхай мэрі, ал 1994 жылы У Банггуо вице-премьер болғаннан кейін қаланың партия басшысы болды. Хуан 2002 жылдың қазанына дейін Шанхай партия комитетінің хатшысы болып қызмет етті. 1994 жылдың қыркүйегінде ол Қытай Коммунистік партиясының 14-ші Орталық Комитетінің 4-ші пленумында саяси бюро мүшесі болды. Хуанның Шанхай саясатындағы өрлеуі көбінесе 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғыннан кейін күртен коммунистік партияның бас хатшысы болып тағайындалған Цзян Цзэминьнің қолдауымен байланысты болды. Хуан Цзянның Шанхайдағы ең сенімді серіктерінің бірі саналды, ал Цзянның партияның жоғары лауазымына көтерілуі Хуанның партиялық карьералық сатыда жоғарылауына мүмкіндік берді. Ол кейбір адамдардың естелігінде Шанхай тұрғындарының табысын арттырған адам ретінде сақталған. Хуанның кезінде Пудонг жаңа аймағы да қарқынды дамыды. Хуан Джу қала басшысы болған жылдары Шанхайдың экономикалық өсуі жалғасқанмен, көптеген сарапшылар Шанхайдың жетістігін Чжу Ронгжи мен Сю Куандидің еңбегіне байланыстырады. ХХ ғасырдың соңында Шанхай мэрі болғандардың арасында Хуан ең аз танымал болды. Шанхай партиясының басшысы ретінде Хуан мэр Сю Куандиді жиі сынап, оның жоғары лауазымға тағайындалуына қарсы болды. Сю Шанхайда беделді тұлға болғандықтан, Хуанның Сюді ашық түрде сыныптауы қарапайым халық арасында оның беделін түсірді. Шанхай саяси айналымында Хуан жоғары лауазымдағы адамдармен қарым-қатынас орнатуда шебер екендігін көрсетті. Оның бұл процеске қатысы қаншалықты екені белгісіз болғанымен, Шанхайдағы билігі оның отбасына мүмкіндік бергені анық болды. Хуанның Шанхайдың іскер элитасының бірі Чжоу Чжэнь-Иі қатысқан жылжымайтын мүлікпен байланысты сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деп күдіктелді. Хуан Шанхайдың қарқынды дамып келе жатқан жылжымайтын мүлік секторындағы монополияны шектеуге көп күш жұмсаған жоқ. Тұрғындардың жаңа құрылыс үшін үйлерінен шығарылуына байланысты наразылықтар туды (өтемақы аз немесе мүлдем төленбеді). Жоу көптеген алаяқтық қылмыстар жасады деген айып тағылып, үш жылға бас бостандығынан айырылды, сарапшылар бұл шешім Хуанның қалалық соттарға тигізген ықпалының нәтижесі болуы мүмкін деп болжады. Сонымен қатар, Хуанның әйелі Юй Хуэйвен Шанхай зейнетақы қорын басқарды және қордың ақшасын жымқыруға қатысы бар деген күдік тудырған Жан Ронгкунмен байланыста болды.

Пекинге көтерілу

Хуанның қамқоршысы, бас хатшы Цзян Цзэминь 2002 жылы партиялық басшылықтан кетуге тиіс болды, билікті Ху Цзиньтао бастаған жаңа буын көшбасшыларға тапсырып. 2002 жылдың күзінде өткен 16-шы партия съезіне дейін Цзян Шанхайдан шыққан бұрынғы әріптестерін елдегі іс жүзіндегі басты шешім қабылдау органы – Политбюроның тұрақты комитетіне көтеруге тырысты. Алғашқыда Хуанға орталық насихат бөлімін басқару үшін Дин Гуангеннің орны ұсынылды, бірақ Хуан бас тартты. Цзян Хуанға Қытай Халық саяси кеңесшілер конференциясын басқаруды ұсынды, бұл тұрақты комитетте орын алуды білдіретін. Ақырында Хуанның тұрақты комитетте бірінші орынды иеленуі шешілді, ол Вен Цзябаоға көмекші бірінші вице-премьер болып тағайындалды, шығып бара жатқан вице-премьер Ли Ланциннің орнын басты. Дауыс беру кезінде 300-ге жуық қарсы дауыс тіркелді, бұл Қытайдың ұлттық саясатындағы көрсеткіштердің арасында ерекше төмен деңгей. Бұл партия делегаттарының шамамен үштен бірі Хуанның Орталық комитет мүшелігіне келіспегенін көрсетеді. 2002 жылы Орталық комитетінің толық құрамында Хуан ең аз дауыс жинады, яғни оның тұрақты комитетке кірмеуі мүмкін еді, себебі тұрақты комитет мүшелері Орталық комитеттен іріктеледі. Дегенмен, 2002 жылдың 15 қарашасында Хуан ресми түрде 9 адамнан тұратын Политбюроның тұрақты комитетінің мүшесі болып жарияланды, ол Цзянның басқа да әріптестері – Жоң Цзиньлинь, Цзэн Циньхоң және Ли Чанчуньге қосылды. 2003 жылдың наурызында Ұлттық халық конгресі оны Мемлекеттік кеңестің бірінші вице-премьері етіп бекітті. Оның бірінші вице-премьер лауазымы бұрынғы бірінші вице-премьерлер Яо Йилин, Чжу Ронгжи және Ли Ланцинмен салыстырғанда номиналды және аз ықпалды деп есептелді. Оның ресми өкілеттіктері қаржы және банк жүйесін бақылауды қамтыды. Хуан Қаржы және экономикалық мәселелер жөніндегі жетекші топтың мүшесі болды. Хуанның саяси тағдыры оның бұрынғы жақын әріптесі Чэнь Ляню 2006 жылы Шанхай зейнетақы дауының аясында жемқорлыққа қатыстылығы үшін Политбюродан шеттетіліп, тергеуге алынған кезде күмәнді болып тұрды. Сол кезде Хуанның денсаулығы нашарлап, қоғамдық шараларға қатысуын азайтты. Оның осы дауға қатысы болуы мүмкін деген болжамдар тарады.

Ауру

2006 жылдың ақпан айында «South China Morning Post» газеті Хуанның ауыр сырқатып, қызметтен кетуі күтіліп отырғанын хабарлады. Кейбір үкімет шенеуніктері оның бүйрек безінің қатерлі ісігі бар екенін айтса да, партия сол кезде оның денсаулығының мәнін жарияламады. 17 наурызда ол өлімге жақын екені хабарланды. Хуан 5 маусымда Пекинде өткен ғылым мен технология форумына қатысып, оның жақын арада қайтысы мүмкін деген болжамдарды уақытша басып тастады. 2007 жылдың 5 қаңтарында мемлекеттік кәсіпорындар басшыларының конференциясында негізгі баяндама жасағаннан кейін, сол айда өткен қаржы жөніндегі Орталық конференциясына қатыспады. Хуан партияның көнекөз ағасы Бо Ибоның қазасына көңіл айтты, бірақ Тұрақты комитет мүшесі ретінде күтілгендей, оның қосылуына қатыспады. Хуанның қатыспамауы оның ауыр халде болуының себебімен ресми міндеттерін орындай алмауына байланысты деген болжамдарға орын берді. Гонконг медиасы Хуанның Шанхайда ем алып жатқанын болжады. Хуан шаршаған күйде көрінді. Сәуір айында Хуан Шанхайдан шығып, Пекиндегі 301-ші әскери госпиталіне жатқызылды, содан кейін оның денсаулығы нашарлады. Осыдан кейін Хуанның қайтысы туралы екі рет жалған хабар тарады; кейбіреулер оның ауруын интернет қолданушылары әлеуметтік және саяси мәселелерге наразылық білдіру үшін пайдаланғанын айтады. Денсаулығына қарамастан, Хуан 29 мамырда партияның 17-ші съезіне Шанхайдың жергілікті партия өкілдерінің бірі болып сайланды.

Өлім

2007 жылғы 2 маусымда Хуан Жу Пекинде қайтыс болды. Оның өлімінен кейін бірнеше сағат өткен соң, Пекин уақыты бойынша таңғы сағат 6:30-да оның некрологының ағылшын және қытай тілдеріндегі нұсқалары бір мезгілде елге және әлемге таратылды. Оның өлімі ұлттық «Xinwen Lianbo» бағдарламасының басты жаңалығы болды, онда қара костюмді жаңалықтар оқып берушілер 155 сөзден тұратын хабарламаны оқыды. Мұндай атаулар Қытай Коммунистік партиясының жоғары лауазымды басшыларына көбінесе берілетін. Ресми мемлекеттік БАҚ Хуанды «Бас хатшы Ху Цзиньтао басшылығымен партия мен мемлекеттің дамуына өзінің бар күшін салған, интеллектуалдық және рухани күшін осы мақсатқа арнаған маңызды мүше» деп сипаттады. Партияның бұрынғы бас хатшысы Цзян Цземин ресми кадрларда Хуанның жесірі Юй Хуэвеннің қолынан ұстағанда көздерінен жас шығарды. Хуан Жудың қайтысы туралы хабар таратқан веб-сайттар пікір-талқылауға тыйым салды, ал интернет-форумдар Хуан Жудың саяси өміріне қатысты барлық теріс пікірлер мен болжамдарды цензуралады. Сенбес көз: 2022 жылғы желтоқсан. Шанхай қаласының әкімдері арасында Хуанның рейтингі ең төмен болды, ал оның құрбылары Жу Ронгжи мен Сю Куандиге қарағанда кем танымал болды. Шанхайда аза тұру шаралары өткізілмеді. Әдеттегідей қатаң тәртіп ережелерін бұзып, жерлеу туралы жаңалықтар Ху Цзиньтао емес, Хуан Жудың сөресін күтіп тұрған Цзэн Циньхоңнан басталды. Салтанатқа Қытайдың жоғары лауазымды басшыларының барлығы қатысты, олардың ішінде бас хатшы және президент Ху Цзиньтао, премьер-министр Вэнь Цзябао, бұрынғы ең жоғары басшы және партия басшысы Цзян Цземин, сондай-ақ бұрынғы премьер-министр Чжу Ронгжи болды.

Саяси әсері

Хуанның қазасы Саяси бюроның тұрақты комитетінде бос орын тудырды, бұл 2007 жылдың қазан айында өткен 17-ші партия съезінде Ху Цзиньтаоның билігін бекітуге мүмкіндік берді.

Мұра

Хуан Джуға қайтыс болған Коммунистік партияның жоғары лауазымды тұлғаларына берілетін ең жоғары құрметтердің бірі ресми түрде көрсетілді, ол "Қытай Коммунистік партиясының көрнекті мүшесі, коммунистік іске ұзақ жылдар бойы адал қызмет еткен күрескер және партия мен мемлекеттің ерекше басшысы" деп сипатталды. Хуанның Шанхай қаласындағы қызметі жоғары экономикалық өсіммен және қаланың көкжиегі мен қалалық инфрақұрылымының күрт өзгеруімен ерекшеленді. Кейбір Шанхай тұрғындары мен саяси комментаторлар Хуанның Пудун аймағының дамуына маңызды үлес қосқанын айтады. Хуан сонымен қатар айқын сынға ұшырады. Қытай тіліндегі БАҚ Хуанның жылжымайтын мүлік магнаты Чжоу Чжэньиге "саяси қорғау" ұсынып, оған жергілікті тұрғындарды мәжбүрлеп шығаруға және компаниясының құрылыс жобаларына жол ашуға мүмкіндік бергенін хабарлады. Чжоу бағалы қағаздармен жасалған алаяқтық қылмысы үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. Қытай заңнамасы бойынша өте жеңіл саналатын бұл үкім Хуан Джудың қалалық соттарға жасаған ықпалының нәтижесі болды деген болжам бар. Хуанның Шанхай қаласындағы қызметі кезіндегі 42 ірі құрылыс жобасының жетісі Чжоуға тапсырылған. Бұдан өзге, Weiquan адвокаты Чжэн Эньчонг пен мәжбүрлеп шығарылғандардың мүддесін қорғайтын азаматтық топтар Хуанның Чжоу ісінің одан әрі тергелуіне кедергі келтіру арқылы іске тиісінше әсер етуді жалғастырғанын мәлімдеді. Хуанның мұрасы 2012 жылдың желтоқсан айында Шанхай Халық Баспасөзінде жарық көрген "Хуан Джу" атты фотоальбомда бейнеленді. Альбомның атауы Цзян Цзэминьнің қолжазымымен жазылған. Альбомда Хуанның өмірінің басынан вице-премьер болған кезеңіне дейінгі суреттері жинақталған. Шанхай партия комитетінің басшысы Хан Чжэн кітаптың тұсаукесеріне қатысты. Бұл шара Хуанның ресми деңгейде оң бағаланатынын көрсетті.

Жеке

Хуан Шанхай қаласы зейнетақы қорының басшысы болған Юй Хуэйвэньге (余慧文) үйленген. Оның қаладағы сыбайлас жемқорлық істеріне қатысы бар деген күдік болған. 1995 жылдың ақпан айында оның қызы Дафни Хуан (黄凡) Флоренс Фангтың (方李邦琴) ұлы Джеймс Фангқа (方以伟) үйленді.