Кіріспе

1943 жылдың наурызында шығыс майданында неміс әскерінің жергілікті шегінулері сериясы.

"Буффель" ("Бүйвол") операциясы – 1943 жылдың 1-22 наурызы аралығында Шығыс майданында Германияның Орталық әскер тобы жүргізген жергілікті шегінулер сериясы. Бұл қимыл Ржев шығыңын жойды және 370 км-ге (230 миль) фронтты қысқартты, нәтижесінде жиырма бір дивизия босатылды. Шегінулер қатал қауіпсіздік шараларымен бірге жүргізілді, оның салдарынан кең ауқымды қиратулар орын алды, еңбекке жарамды халық құлдыққа депортацияланды және азаматтық тұрғындар өлтірілді.

Пайдалану тарихы

9-армия 1943 жылдың наурыз айында Ржев шығыңын жалпы шекараны қысқарту мақсатында эвакуациялады. Операцияға дейін болған апталарда "Банденбекампфунг" ("бандиттермен күрес") доктринасы бойынша кең ауқымды қауіпсіздік шаралары жүргізілді, нәтижесінде шамамен 3000 орыс қаза тапты, олардың көп бөлігі қарусыз болған, мұны тәркіленген қару-жарақ тізімі көрсетіп тұр: 277 мылтық, 41 пистолет, 61 пулемет, 17 миномет, 9 танкіге қарсы мылтық және 16 кішкентай артиллериялық құрал. Кері шегініс екі аптаға созылды, бұл шамамен 300 000 сарбаз, 100 танк және 400 артиллериялық құралдан тұратын армия тобының қозғалысында минимал шығынға және қиындықтарсыз өтті. Осыдан кейін 9-армия басшысы Уолтер Модель барлық ер азаматтарды депортациялауға, құдықтарды улауға және аймақтағы Қызыл Армияның ілгерілеуін қиындыру үшін кем дегенде екі дүрзінді ауылды толығымен қиратуға бұйрық берді.

Кеңестер одағының реакциясы

Кеңес әскері сол жерге шабуыл жасауды жоспарлаған. 1943 жылғы 6 ақпанда Ставка 30043 нөмiрлi директива шығарды, онда Кеңес-Герман майданының орталық бөлігінде Орталық армиялар тобының басты күштерін қоршауға және жоюға арналған шабуылға дайындық туралы айтылды. 18 ақпанда Батыс майданының барлау қызметі неміс әскерлерінің шегінуге дайындықтарын анықтады, ал 23 ақпанда Калинин майданының барлау қызметі де сондай ақпаратты жеткізді. Хабарламаларда жаудың кейбір топтары батысқа қарай жылжып жатқаны, бір бөлігі артиллерияны жолдарға жақын орналастырғаны, ал кейбір бекіністер, көпірлер, ғимараттар мен теміржол желілерін жарып салуға дайындық жүргізіліп жатқаны мәлімделді. Осы хабарларға қарамастан, Кеңес басшылығы баяу әрекет етті. 30-шы армияның командирі Владимир Колпакчи тек 2 наурызда сағат 14:30-да алға жылжуға бұйрық берді. Сол күні сағат 17:15-те Ставкадан келген директива бойынша Калинин және Батыс майдандарының барлық әскерлеріне алға жылжуға тапсырма берілді. 1943 жылғы 3 наурыз таңында Кеңес әскері Ржев қаласына ешқандай қарсылықсыз кірді. 4 наурызда Кеңес әскері Олениноны, содан кейін Гжатскті (5 наурыз), Сычёвканы (8 наурыз), Белыйді (10 наурыз) және Вязьманы (12 наурыз) басып алды. Жау әскерін қуу қиынға түсті, себебі олар жақсы бекітілген қорғаныс позицияларында, миналық далаларда және бұзылған байланыс желілерінде орналасқан еді. Қызыл Армияның кейбір бөлімдері күніне 6-7 шақырымға ғана жылжуға қол жеткізді. Наурыздың екінші жартысында Батыс майданы әскерлері неміс бөлімшелерін Орлов-Брянск тобынан бөліп алуға тырысты, бірақ бірнеше күнге созылған шайқаста 132 танкты жоғалтып, Қызыл Армияның 1-ші және 5-ші танк корпусы шабуылды тоқтатты. 1943 жылғы 22 наурызда Кеңес әскері "Орталық" армиялар тобының әскерлері бекінген жаңа қорғаныс шебіне жетті. Қатты қарсылыққа тап болғандықтан және жабдықтау базаларынан алыс болғандықтан оқ-дәрі мен азық-түлік жеткізілімі азайды, соның салдарынан Қызыл Армия шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл шабуыл Совет тарихнамасында Ржев-Вязьма шабуылы (1943) деп белгілі және 31 наурызда аяқталды.

Әсерлер

Неміс шебінің қысқаруы немістерге басқа жерлердегі операциялар үшін резерв құруға мүмкіндік берді. Бұл құрамалар кейін 1943 жылғы жазғы науқанда қолданылып, Курск шайқасына әкеп соқты. 1943 жылдың 7 сәуірінде жарияланған ресми советтік есеп немістің жерді өртеу саясатының салдарынан туған қиратуды көрсетті. Вязмада 5500 ғимараттың ішінде бар болғаны 51 үй тұрды; Гжатскіде 1600 үйдің ішінде 300 үй, Ржевте 5400 үйдің ішінде 500 үй сақталды. Осы үш қаладан жалғыз 15000 адам жер аударылды. Ауылдық жерлер де осы деңгейде зардап шекті; мысалы, Сычевка ауданында 248 ауылдың 137-сі толығымен өртенді. Ұлыбританияның соғыс тілшісі Александр Верт азат етуден кейін көп ұзамай бұл аймаққа сапар шегіп, Модельдің бұйрықтарының нәтижесін өз көзімен көрді. Есепте Модель "саналы түрде жою саясатына" жауапты соғыс қылмыскерлерінің тізімінде алғашқы орында тұрды және азаматтарды өлтірудің көп бөлігін гестапо немесе СД емес, Вермахттың ресми бөлімдері жасағанын көрсетті.