Төртінші толқын: Нацизмнің көрінісі

Кіріспе

1981 жылғы Тодд Штрассердің романы

«Толқын» – Тодд Штрассердің Мортон Рю псевдонімімен жазған 1981 жылғы жасөспірімдер романы (бірақ кейін Тодд Штрассердің нағыз атымен қайта басылды). Бұл Джонни Доукинстің «Толқын» фильмі үшін жазған телеспектаклінің романға айналған нұсқасы. Роман Рон Джонстың «Үшінші толқын» деп аталатын оқыту тәжірибесінің көркемделіп суреттелген оқиғасын баяндайды, бұл тәжірибе Калифорния штатының Пало-Альто қаласындағы Элвуд П. Кубберли орта мектебіндегі тарих сабағында өтті. Штрассердің бұл романы 1981 жылы балалар мен жасөспірімдер әдебиеті саласындағы Массачусетс кітап сыйлығына ие болды.

Сюжет

Кітаптың оқиғасы 1969 жылдың көктемінде Гордон орта мектебінде өтеді. Сюжеттің негізгі тақырыбы тарих мұғалімі Бен Росс мырзаның, оның орта мектеп оқушыларының және үшінші рейх Германиясында өмір сүрген адамдардың сезімін түсіну үшін жүргізген тәжірибесінің айналасында құрылады. Шәкірттерінің «қалай және неге?» деген шын сұрақтарына жауап бере алмағанына қанағаттанбаған Росс мырза, немістердің Адольф Гитлер мен нацистік партияның билікке келуіне қалай жол бергенін түсіну үшін тәжірибе (Толқын) бастайды. Олардың өтіріктері мен күнәларына қайшы келетін әрекеттерге қалай бара жатқандарын білуді үміттенеді. Росс осыны ойластырып, тәжірибе жоспарлайды: келесі күні ол сыныпты «ДИСЦИПЛИНА арқылы күш» деген ұранмен тәрбиелеуді бастайды, оларға белгілі бір тәртіпте отыруды және сұрақтарға қалай жауап беру керектігін айтады. Сынып осыған жақсы жауап береді, оларға күш беретін сезімді қабылдайды және жаңа тәртіптелген мінез-құлқымен екінші сабақ күніне де жалғастырады, бұл Росс мырзаны таң қалдырады. Ол тәжірибені одан әрі дамытып, «Толқын» атты топ құруға шешім қабылдайды, оған тағы екі ұран қосады: «ҚОҒАМДЫҚ БІРЛІК АРҚЫЛЫ КҮШ» және «ІС-ҚЫРЫЛ АРҚЫЛЫ КҮШ». Бұл мінез-құлық ережелеріне, символға, сәлемдесуге және ұйымдық құрылымға әкеледі. Росс мырзаның сабақтарында оқитын Лори Сондерс апта басында «Толқынның» тым күшті әсер ететінін сезінеді. Лори мектеп газетінің бас редакторы ретінде, мүшелердің басқаларды қорқытып қалай жалдауға тырысатынын егжей-тегжейлі баяндайтын хат алады. Сол демалыс күні футбол командасы Кларкстаунға қарсы ойында жеңіске жете алмайды, себебі олардың жаңадан тапқан жігері дұрыс дайындық пен жоспарлаудың жетіспеушілігін толықтыра алмайды. Лоридің жігіті Дэвид оқиғаның бұрылысынан қыңырланады, өйткені футбол командасы «Толқынға» қосылған, ал Лори мен оның «Грейпвайн» газетінің қызметкерлері газеттің арнайы нөмірін «Толқын» және оның мектепке тигізген жағымсыз әсеріне арнауды жоспарлайды. Кейбіреулер, әсіресе мұғалімдер мен мектеп директоры, ризашылық білдірсе, ал басқалары білдірмейді. Бастапқыда «Толқынға» қатысқан Дэвид оны жамандауын тоқтатуға тырысады. Ақырында ол оны жерге итеріп жібереді, содан кейін «Толқынның» қаншалықты қауіпті екенін түсінеді. Енді «Толқынды» тоқтату қажет деген сенімде бірігіп, Лори мен Дэвид Беннің үйіне барып, оны бағдарламаны тоқтатуға көндіруге тырысады. Ол оларға дәл осылай істейтінін, бірақ олар келесі күні оның қадамдарын сеніммен күтулері керектігін айтады. Ол аудиторияда «Толқын» жиналысын шақырады және тек «Толқын» мүшелерінің қатысуын сұрайды. Олар нацистердің митингілеріне ұқсас түрде жиналады, тіпті «Толқын» символы бар байрақтар мен ленталармен де жабдықталады. Бен «Толқын» мүшелеріне олардың бүкіл елдегі көптеген мектептердегі «Толқынға» қатысқан жалғыз адамдар екенін және олар ұйымның басшысын көретінін, ол телеарнадан жастарға арналған ұлттық «Толқын» партиясын құру туралы сөйлейтінін айтады. Барлығы Росс мырзаның Адольф Гитлердің суретін көрсеткеніне таңғалады. Ол олардың басшысы жоқ екенін, сондай-ақ ұлттық «Толқын» партиясы да жоқ екенін түсіндіреді. Егер басшы болса, ол экрандағы адам болар еді. Ол олардың мойынсұнушылығы қалай нацистер сияқты әрекет етуге итермелегенін түсіндіреді. Оқушылар «Толқынмен» байланысты барлық заттарын тастап, бөлмені баяу қалдырады. Бен кетуге бұрылғанда, «Толқынның» ішінде шынымен өркендеген Роберт жалғыз тұр, «Толқынның» аяқталуына ренжіді. «Толқын» кезінде ол теңдес ретінде қабылданды, ешкім оны мазаламады және оның достары болды, бірақ оның жаңа әлеуметтік мәртебесі «Толқынсыз» құнды емес.

The setting of the book is Gordon High School in Spring 1969. The plot revolves around a history teacher Mr. Ben Ross, his high school students, and an experiment he conducts in an attempt to teach them what it may have been like living in Third Reich Germany. Unsatisfied with his own inability to answer his students' earnest questions of how and why, Mr. Ross initiates the experiment (The Wave) in hopes that it answers the question of why the Germans allowed Adolf Hitler and the Nazi Party to rise to power, acting in a manner inconsistent with their own lies and sins. Ross considers this and plans an experiment: the next day, he starts to indoctrinate the class using the slogan STRENGTH THROUGH DISCIPLINE, ordering them around in ways such as sitting in a specific way, and telling how to answer questions. The class reacts well to this, embracing the sense of empowerment it gives them, and they continue their newly disciplined behavior into a second day of class, surprising Ross. He decides to take the experiment further and create a group, The Wave, adding two more slogans—STRENGTH THROUGH COMMUNITY and STRENGTH THROUGH ACTION—which leads to further rules of conduct, a symbol, a salute, and an organizational structure. Laurie Saunders, a student in Mr. Ross's class early in the week, starts to think that The Wave is having too much of an impact. Laurie receives a letter for the school paper, of which she is editor in chief, detailing how members try to recruit others with bullying. That weekend, the football team is unable to win against Clarkstown, as their newfound drive does not compensate for a lack of proper training and planning. Laurie's boyfriend David is confused by this turn of events, as the football team had joined the Wave, while Laurie and her staff on The Grapevine plan a special issue of the paper devoted exclusively to The Wave and the negative impact it has had on the school. While some thank her, especially the teachers and the principal, others do not. David, who has been in The Wave since the beginning, tries to get her to stop bad mouthing it. He eventually shoves her to the ground and this makes him realize how dangerous The Wave really is. Now united in the belief that The Wave must be stopped, Laurie and David go to Ben's home to convince him to terminate the program. He tells them he will do exactly that, but that they must trust his moves the next day. He calls a Wave meeting in the auditorium and requests that only Wave members be present. They gather in a similar fashion to the Nazi rallies, even equipped with banners and armbands emblazoned with the Wave. Ben tells The Wave members that they are only one in many schools across the nation that is involved in the Wave, and that they are about to see the leader of the whole organization and that he is going to speak to all of them on television to create a National Wave Party for Youths. Everyone is shocked when Mr. Ross projects the image of Adolf Hitler. He explains that there is no leader, and that there is no National Wave Party. If there were a leader, it would be the man on the projection screen. He explains how their obedience led them to act like Nazis. The shocked students drop all their Wave branded trinkets and items, and slowly leave the room. As Ben turns to leave, the one person who really flourished in the Wave, Robert, is standing alone, upset that The Wave ended. During The Wave, he was finally accepted as an equal, no one picked on him, and he had friends, but his new found social status is now worthless without The Wave.

Кейіпкерлер

Лори Сондерс: Романның басты кейіпкері, үздік оқушы және "Гордон Грейпвайн" мектеп газетінің редакторы. Бастапқыда "Толқынды" қолдайды, бірақ роман дамыған сайын оның шынайы мағынасын түсіне бастайды – Үшінші рейхтің қайта жаңғыруы. "Толқынның" мәнін сезінген соң, Лори одан және оның жақтастарынан алыстап, "жау" атанды. Эми Смит: Лоридің көп жылдық досы, үнемі оған бәсекелес, бұл олардың достығына керіс күш түсіреді. Бұл керіс күш "Толқынның" ең шарықталу кезінде, Лори енді "ерекше" болмағанда, толыққанды күйге жетеді. Роберт Биллингс: Сыныпта әзілге жиі ұшырайтын, сәтсіз оқушы. Оны "қорқынышты және есімнен шығарылмайтын, киімдері жиі түсіп, шашы шатақ" деп сипаттайды. Роберт Биллингстің сыртқы келбетінің шалаңдықтары мен оқуға қызығушылық танытпауының себебі – оның үлгілі ағасы Джефф Биллингстің көлеңкесінде өмір сүруі. "Толқын" Робертке ағасының көлеңкесінен шығып, жеке тұлғасын қалыптастыруға мүмкіндік береді (дегенмен "Толқын" бірлік туралы болса да), сондықтан "Толқынның" құлауынан кейін шынайы зиян көретін жалғыз адам Роберт. Дэвид Коллинз: Лоридің жігіті, "футбол командасының қашықтыққа жүгіретін, бойлы, әдемі жігіті". Ол "Толқынға" тым терең бойлап, оны сыныптан футбол алаңына көшіріп, жеңіліске ұшыраған команданы біріктіруге тырысады. Бен Росс: Орта мектептің тарих мұғалімі, жұмысына осылықпен беріліп, "қалған әлемнің бар екенін ұмытып кетеді". Бен Росс назарын аударатын көптеген нәрселердің ішінде: американдық индейлер, бридж және тіпті Үшінші рейх. Оның мінезіне тән ең басты қасиет – қызығушылық танытқан саласына зор уақыт пен күш жұмсауының нәтижесінде пайда болатын, ақыл-естен шығуға жақын машықтану. Ол жас, әдемі және харизматикалық жаңа мұғалім, оның ынтасы жұқпалы, сондықтан оқушылары оның ізінен еруге мәжбүр. Сондай-ақ, ол сыныпты сабаққа қызықтыруда және оларды уақытында келуге, таза тапсырмаларды тапсыруға көндіруде қиындық көреді. "Толқынды" нацистік Германиядағы өмірді көрсету үшін ойлап тапты, бірақ ол да соған тартылып қалады. Бастапқыда үлкен жетістікке жетеді, бірақ көп ұзамай шектен шығады. Карл Блок: "Гордон Грейпвайн" газетінің тергеуші журналисі, "сары шашы бар, бойлы, жұқа жігіт", әзілге құмар. Алекс Купер: "Гордон Грейпвайн" газетінің музыка сыншысы және Карл Блоктың досы. "Денелі және қараңғы" болып сипатталған. Брэд: Роберт Биллингсті мазақтауды ұнататын бала.

Laurie Saunders: Main protagonist of the novel, straight A student and head of her high school newspaper, The Gordon Grapevine. Initially supports the Wave but as the novel progresses she begins to see it for what it really is, a mini revival of the Third Reich. Because Laurie sees the Wave for what it is that she chooses to distance herself from it and all those who are involved which subsequently causes her to be branded as an "enemy". Amy Smith: Laurie's long time friend, in constant competition with Laurie, which puts a strain on their friendship; a strain which finally comes to a boil when the Wave is in full swing and Laurie is no longer "special." Robert Billings: Class loser who is more often the butt of many jokes. Described as creepy and weird, "he was a heavy boy with shirttails perpetually hanging out and his hair always a mess". Robert Billings's sloppy appearance and lack of interest towards his studies stems from the fact that he lives in the shadow of his older brother, Jeff Billings, who was the quintessential model student. It is through the Wave that Robert is able to step out of his brother's shadow and establish his own personality (even though the Wave is all about unity), hence why Robert is really the only one who actually stands to lose something after the downfall of the Wave. David Collins: Laurie's boyfriend, described as "a tall, good looking boy who was a running back on the football team". He winds up getting in too deep with the Wave and carries it out from the classroom and onto the football field in an attempt to unite their losing team. Ben Ross: High school history teacher who tends to get engrossed in his work "to the point where he tended to forget that the rest of the world existed". Some of the many things in which Ben Ross would devote his attention to were: American Indians, bridge, and even the Third Reich. His personality is best described as obsessive to the point of insanity, mainly due to the incredible time and effort he puts into a particular field of interest. He's described as a young, good looking and charismatic new teacher, his excitement being 'contagious' so his students can't help but go along with him. He also has a hard time getting the entire class interested in the lessons, and also has trouble getting them to come in on time and hand in neat assignments. Devises The Wave to show what life in Nazi Germany was like, but he gets caught up in it as well. Initially it is met with great success, but soon goes too far. Carl Block: Investigative reporter for The Gordon Grapevine, he is a perpetually funny "tall, thin guy with blond hair." Alex Cooper: Music reviewer for The Gordon Grapevine and friend to Carl Block. Is " stocky and dark." Brad: A boy who enjoys bullying Robert Billings.

Тану

Штрассердің романы 1981 жылы балалар және жасөспірімдер әдебиеті саласындағы Массачусетс кітап сыйлығына ие болды.