Кіріспе

Матакуинтла (науатль тілінен аударғанда "иттерді ұстауға арналған тор" дегенді білдіреді) – Гватемаланың оңтүстік-шығысындағы Жалапа департаментіндегі қала және муниципалитет. Матакуинтла 19 ғасырдың бірінші жартысында маңызды рөл атқарды, ол 1838 жылы Мариано Гальвес басқарған либералдық үкіметке қарсы католик шаруаларының төңкерісін жетекшілік еткен, содан кейін 1840 жылдан 1865 жылы қайтыс болғанға дейін Гватемаламен басқарған консервативті генерал Рафаэль Каррераның операцияларының орталығы болды. Қала 6 аймаққа бөлінген.

Топонимика

"Mataquescuintla" топонимі науатль тілінен шыққан, "matatl" (мәні "торлы қап"), "Itzcuintli" (мәні "ит") және "tlan" (мәні: "молдық") сөздерінен тұрады және "иттерді ұстауға арналған тор" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Матакескуинтлаға алғаш қоныс аударғандар – Эль-Сальвадор провинциясынан келген пипильдер.

Орталық Америка тәуелсіздігін алғаннан кейін

Гватемаланың 1825 жылғы Конституциясында Матакескуинтла Куилапаның бір бөлігі ретінде 3-ауданға енгізілді; сондай-ақ Куилапада Лос-Эсклавос, Ораторио, Консепсьон, Ла Вега, Эль Пино, Лос-Вердес, Лос-Аркос, Коррал-де-Пьедра, Сан-Хуан-де-Арана, Эль-Сапоте, Санта-Роза, Джумайтепеке, Лас-Касильяс және Эпаминондас орналасқан.

Мариано Гальвестің құлдырауы

1837 жылы Гватемала, Комаягуа (кейін Гондурас аталды), Сальвадор, Никарагуа және Коста-Риканы қамтитын саяси бірлестік – Орталық Америка Федеративтік Республикасының президенті Франсиско Морасан режиміне қарсы қарулы күрес басталды. Көтеріліс Гватемала мемлекетін басқарғандарға, атап айтқанда мемлекет басшысы Мариано Гальвесқа қарсы да бағытталды. Көтеріліс жетекшісі Рафаэль Каррера болды, оның қатарында көптеген жергілікті тұрғындар болды, себебі 1837 жылдың 9 маусымында Гватемала мемлекеті Кадис кортестерінен бері үлкен шектеулерге ұшыраған жергілікті халықты қайта құрады. Көтерілісшілер партизандық соғыс арқылы жаулық әрекеттерге кірісті: үкіметтік әскерлермен кездесу мүмкіндігін бермей, елді мекендерге шабуыл жасады. Сонымен қатар, Гальвестің дін қызметкерлері жаулары идеяларын таратып, оны аймақтағы халық санының артуымен және денсаулық сақтау жүйесінің нашарлығымен байланысты холера ішек ауруын тарату үшін өзен суын улады деп айыптады. Бірақ бұл айыптау Каррераға тиімді болды, халықтың көп бөлігі Мариано Гальвес пен жалпы либералдарға қарсы шықты. Каррераның шайқастарында ерекше көзге түскендері: Матакескуинтладағы казармадағы шайқас; Санта-Розадағы Амбелисте, Теодоро Мехиа басқарған әскерді жеңгені; 1837 жылдың 7 желтоқсанында Жалападағы алаңда жеңілгені; және 1838 жылдың 13 қаңтарында Гватемала гарнизонына жасалған шабуыл. Кейбір әскери оқиғалар тонаулармен, қарақшылықпен, іздестірулермен және қорғанышсыз адамдарды өлтірумен бірге жүрді. Атап айтқанда, Гальвес үкіметі Каррераның көтеріліс жетекшісі екенін білгеннен кейін Матакескуинтлаға басып кірді және оның әйелі, Петрона Альваресті тұтқынға алды, оны әскерлер күшпен ұстады. Каррера бұл туралы естігенде, әйелі үшін кек алуға ант берді және онымен бірге күресті жаңа күшпен қайта бастады. Петрона Альварес кек алу ниетімен либералдық әскерлерге қарсы көптеген зұлымдықтар жасады, тіпті Каррераның дінбастары одан каудильодан да қорқып қалды, бірақ сол кезде Каррера өзінің әскери басшылық қабілетін және кейіннен оны сипаттайтын тәжірибесін көрсеткен болатын. Күрес қасиетті соғыс сипатын алды, себебі діндар дін қызметкерлері шаруаларды діни құқықтарды қорғауға және либералды атеистерге қарсы күресуге шақырып, дауласты. Каррераны Матакескуинтланың дін қызметкері тәрбиелеген, ол католицизмді үйреткен және либералдардың билігі туралы алаңдаған. Көтеріліске әсер еткен тағы бір фактор – Франсиско Морасанның либералды үкіметінің ағылшындарға берген жеңілдіктері, оларды протестанттар болғандықтан «еретиктер» деп атады. Гватемалада оларға Белиз және Саламадағы Сан-Херонимо берілді, бұл либералдар 1829 жылы доминикандықтардан тартып алған қымбат және пайдалы мүлік болды. Белизден контрабандалық ағылшын тауарлары Гватемалалық қолөнершілерді кедейлендірді, олар Каррераның көтерілісіне қосылды. Діни қызметкерлер жергілікті тұрғындарға Каррера олардың қорғаушы періштесі екенін жариялады, ол көктен түсіп, еретиктерден, либералдардан және шетелдіктерден кек алу үшін және олардың ежелгі билігін қалпына келтіру үшін келді. Олар жергілікті тұрғындарды осыған сендіру үшін түрлі айла-шарғылар ойлап тапты. Олардың арасында бір шіркеудің төбесінен жергілікті тұрғындардың үлкен қауымының ортасына бір хат лақтырылды. Бұл хатты, яғни, Карераға үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оны басқаруды тапсырған Қасиетті Мария жазған деп есептелді. Гальвес шаруа партизандарының зорлық-зомбылық шабуылдарына қарсы тұру үшін көтеріліске шыққан халықтарға қарсы жерді өртеп жіберу саясатын қолдады, содан кейін оны мақтады. Бірнеше қолдаушысы оған бұл тактикадан бас тартуды кеңес берді, өйткені бұл тек қана жаулықты арттырады. 1838 жылдың басында Гватемаланың либералды көшбасшысы Хосе Франсиско Баррундья Гальвестің басқаруынан көңілі қалды, Гватемала қаласын Каррераның қол астында ұстап, мемлекет басшысымен шайқасты. Сол жылдың соңында Гватемаладағы жағдай тұрақты бола алмады: қауіпсіздік пен жолдардың жоқтығынан экономика шалдықты, ал либералдар соғысты тоқтату үшін Каррерамен келіссөздер жүргізді. Гальвес биліктен 1838 жылдың 31 қаңтарында «Халық армиясының» алдында кетіп, Рафаэль Каррераға билікті берді, ол он мыңнан он екі мыңға дейінгі адамнан тұратын армиямен Гватемала қаласында шайқасты бастады. Каррераның әскерлері жеңіске жетіп, «Дін тірі болсын!» деп айқайлады. «Шетелдік еретиктерден аулақ болыңдар!» Негізінен нашар қаруланған шаруалардан тұратын олар Гватемала қаласын күшпен басып алды, либералды үкімет ғимараттарын тонап, қиратты, оның ішінде Гальвес тұрған Архиепископ сарайын және ағылшын өкілі Уильям Холлдың үйін. 1838 жылдың 2 наурызында Гальвестің қатысуын Конгресс бірауыздан қабылдады, ал кейбір белгісіздіктерден кейін Рафаэль Каррера билікке келді, бірақ алдымен бірнеше жеңілістерге ұшырады.

Санта-Роза департаменттің құрылуы

Гватемала Республикасы 1847 жылғы 21 наурызда президент-генерал Рафаэль Каррера басшылығымен құрылды, осылайша бұрынғы Гватемала мемлекеті шетелдік елдермен еркін сауда жасау мүмкіндігіне ие болды. 1848 жылғы 25 ақпанда Мита аймағы Чикимула департаментінен бөлініп, жеке департамент болып құрылды және үш округке бөлінді: Джутиапа, Санта-Роза және Жалапа. Санта-Роза департаментіне Санта-Роза қаласы орталық ретінде, сондай-ақ Куаджиникилапа, Чикимуллила, Гуазакапан, Таксиско, Пасако, Нансинта, Текуако, Синакантан, Искуатан, Сакуальпа, Ла-Леона, Джумай және Матакескуинтла кірді.

Либералды революциядан кейін

1871 жылғы Либералды революциядан кейін либералдар Карера режимін жағымсыз жағдайда бейнелеуге кірісті. Хосе Мария Бонилья, Рамон Роза, Лоренцо Монтуфар и Ривера сияқты либерал тарихшылар Гватемала Республикасының құрылуындағы Матакескуинтланың рөлін екінші планға ысырып тастады. 1889 жылы Матакескуинтла полковник Иполито Руано бастаған генерал Мануэль Лисандро Бариллас Берсиан үкіметіне қарсы көтерілістің ошағы болды. Барилластың саясатына қарсы Руано және басқа зейнеткер әскерилер қаруға көтерілді, бірақ үкімет тарапынан олардың көтерілісі тез басылды. Руано тұтқындалып, Матакескуинтла алаңында атылды. 1935 жылдың 3 қыркүйегінде Матакескуинтла Санта-Роза департаментінен бөлініп, Жалапа департаментінің құрамына қосылды. 1850 жылдың 29 қазанында ауыл қала мәртебесіне ие болды.

Үкімет

Муниципалитеттер республиканың әртүрлі заңдарымен реттеледі, олар олардың ұйымдастырылу нысанын, әкімшілік органдарын және салықтарын белгілейді. Олар автономды құрылымдар болғанымен, ұлттық заңнамаға бағынады және 1985 жылдан бері оларды басқаратын негізгі заңдар: +Гватемала муниципалитеттерін басқаратын негізгі заңдар № (Номер) Заңның атауы 1. Гватемала Конституциясы 253-262-баптарда муниципалитеттерге қатысты нақты құқықтық ережелерді қамтиды. 2. Саяси партиялардың сайлау заңы Конституциялық заң, муниципалитеттерге олардың сайланған лауазым иелері арқылы қолданылады. 3. Муниципалды кодекс Гватемала Конгресінің 2002 жылғы 12-ші Декреті. Бұл жалпы заң болып табылады және барлық муниципалитеттерге қолданылады, сондай-ақ муниципалитеттерді құруға қатысты заңнаманы қамтиды. 4. Муниципалды қызмет туралы заң Гватемала Конгресінің 187-ші Декреті. Еңбек мәселелері бойынша муниципалитет пен мемлекеттік қызметшілер арасындағы қатынастарды реттейді. Оның конституциялық негізі 262-бапта, ол осы заңды қабылдауды тапсырады. 5. Жалпы орталықсыздандыру заңы Гватемала Конгресінің 2002 жылғы 14-ші Декреті. Мемлекеттің, демек муниципалитеттің децентрализацияны экономикалық және әкімшілік тұрғыдан ілгерілету және іске асыру конституциялық өкілеттігін реттейді. Муниципалды үкіметтің басшысы – Муниципалды кеңес, ал муниципалды кодекс – барлық муниципалитеттерге қолданылатын ережелерді қамтитын жалпы заң – «Муниципалды кеңес муниципалитеттердің қарастыру және шешім қабылдау жөніндегі жоғары ақпараттық органы болып табылады және оның кеңсесі бас муниципалитет ауданында орналасқан» деп белгілейді; аталған кодекстің 33-бабы «Муниципалды кеңес муниципалитеттің басқаруын жүзеге асыруға толық жауапкершілікті көтереді» деп көрсетеді. Муниципалды кеңес қала әкімімен, сенім білдірілген адамдармен және кеңесшілермен бірлесіп жұмыс істейді. Сонымен қатар, Қоғамдық дамудың көмекші комитеттері (COCODE), Муниципалды даму комитеті (COMUDE), мәдени бірлестіктер және жұмыс комиссиялары бар. Көмекші әкімдер қауымдастықтар тарапынан олардың өз принциптері мен дәстүрлеріне сәйкес сайланады және әр айдың бірінші жексенбісінде муниципалды әкіммен кездеседі, ал Қоғамдық даму комитеттері мен Муниципалды даму комитеті қауымның қажеттіліктері мен проблемаларын басымдыққа бөліп, қатысуын ұйымдастырады және жеңілдетеді. 2012 жылдан 2016 жылға дейін қала әкімі Хьюго Манфредо Лой болды.

Климат

Матакескуинтланың Кёппен климаттық жіктелімі Cwb.

Орналасқан жері

Санта-Розадағы Сан-Рафаэль-Лас-Флорес, Касильяс, Санта-Роза-де-Лима және Нуэва-Санта-Розадан солтүстікке қарай, Гватемала департаментіндегі Сан-Хосе-Пинуладан шығысқа, Жалападағы Сан-Карлос-Альзататтан батысқа, Гватемала департаментіндегі Эль-Прогрессо және Паленсиядағы Сансареден оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл Аярза лагунасына және тастап кетілген висмут кенішіне өте жақын.