Кіріспе
Бірақ фельдмаршал Висенте Серна бастаған консерваторлар генералдар Мигель Гарсия Гранадос пен Юсто Руфино Барриостың либералды күштерінен жеңілгенде билік ауысты. Сан-Лоренцо тума жерімен шыққан либералдылар билікке келгеннен кейін, Теджутланы олардың негізгі әкімшілік және басшылық қолдауынан, мерседариялықтардан, айырып тастап, Гватемаладан тұрақты дін қызметкерлерін қуып жіберді. Шын мәнінде, Барриос үкіметі монастырларды, егістік жерлердің үлкен аумақтарын, қант диірмендерін және индейлік ілімдерді мерседериялықтардан және басқа да тұрақты ордендерден тартып алды, содан кейін оны либералды досы мен жолдастарына таратты, олар осы аймақта ірі жер иелері болды.
ХХІ ғасыр: Алтын өндіру
2004 жылы Ванкуверде (Британдық Колумбия) орналасқан Канаданың Goldcorp компаниясы Марлин кенішінің құрылысын бастады. Марлин кеніші - Сан-Мигель Иктахуакан мен көршілес Сипакапа муниципалитеті арасындағы шекарада орналасқан алтын және күміс кеніші. Шахтаның шамамен 80%-ы Сан-Мигель Иктахуакан қаласында орналасқан. Марлин кеніші туралы дау-дамайлар болды, өйткені кейбір қауым мүшелері оларды Гватемаланың ұлттық заңы мен халықаралық заң талап еткендей, кеніш салу алдында дұрыс кеңес берілмеген деп айыптады. Сан-Мигель Иктахуакан қаласында кен өндіруге қарсы және кен өндіруге қарсы күрес жалғасуда. 2009 жылы баспасөз конференциясында Сан-Маркос кафедрасының католик епархиясы Марлин кенішінің айналасындағы жер бетіндегі судың сапасы туралы екі жылдық зерттеудің нәтижелерін ұсынды. Баспасөз конференциясына Гватемала қаласында экологиялық белсенділер, адам құқықтары жөніндегі белсенділер, кен өндірушілер және қоғам өкілдері қатысты. Зерттеу барысында Сан-Мигель Иктахуаканның тұрғындары егін суару, мал бағу және адам тұтыну үшін пайдаланатын жер үсті суының мыс, мырыш сияқты ауыр металдармен ластанғанын анықтады. Бұл ауыр металдардың мөлшері Гватемаланың нормаларынан, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық нормаларынан және АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігінің ауыз суға арналған нормаларынан асып түседі. Зерттеу суды тексеру үшін нақты қадамдарды түсіндірді және испан және ағылшын тілдерінде онлайн жарияланды. Алайда, зерттеуде өз нәтижелерін өзендердегі металл деңгейімен салыстырмаған, бастапқы зерттеуде металл деңгейі табиғи түрде жоғары екені, ол кейбір пайдаланулар үшін, соның ішінде ауыз су үшін, тау-кен операциясы басталғанға дейін берілген нұсқаулардан асып кеткені көрсетілген. Гватемаланың табиғи ресурстар және қоршаған орта министрлігі (MARN) мен Голдкорптың баспасөз конференциясына қатысқан лауазымды адамдары католик епархиясын ғылыми емес қате әдістерді қолдануда деп айыптады. Олар YouTube-қа испан тілінде су бетін тексеру үшін қолданатын әдістерін көрсететін бейнелерді орналастырды. MARN сынақтарының нәтижелері жұртшылыққа жарияланбаған, бірақ Goldcorp өз веб-сайтында жыл сайын олардың мониторингі туралы хабарлайды. 2010 жылы епархияның бастамасымен жүргізілген зерттеуде бір үлгідегі алюминий мөлшерін қоспағанда, өзен суының барлық үлгілері "АҚШ-тың эталондық көрсеткіштері" бойынша болды және барлық ішпе судың үлгілері АҚШ EPA-ның Ұлттық ауыз су ережелерінде белгіленген шектерден төмен металл мөлшерінде болды. Бұл зерттеу және жүргізіліп жатқан экологиялық мониторинг туралы мақалада егжей-тегжейлі сипатталады.
Қауымдастықтар
Муниципалитетте он тоғыз ауыл және қырық елді мекен бар. Ауылдар өздерінің елді мекендерімен: Ауылдар мен елді мекендерАуылдарКабажхун Нумальце, Суаналь, Язала. Кольмито-Кансела, Мулебак, Сакила, Ксанбох. ЧиливеСакчилон, Тви' Киакья, Тцижул Лос-Домингос, Сакмуж, ИккилЛа ЭстансияЭль ПараизоЭль ПуэблоН/АЭль ЗапотеКанчилуб, Эксну, Матасано, Сия, Туйло, Уюман, Чимоб, Йовенче, Пломдигас, Туйхул, Туйвентана, Ксеканлельж. Ла Патрия, Ла Вега, Ляно Гранде, Рекрео, Туйчун, Туилов, Тзале, Цуга. Макивиль-Чайнож, Чанжул, Икцук, Икчук, Джоя-Верде, Ла-Хамака, Покс, Квианож. Салитре Чиквилила, Чуена, Тихасниц, Туиканксак, Туине, Туизиетеплатос. Сикабе-Алькинке, Чунай, Икспуна, Ла Лагуна, Пармедеро, Квиакол, Туджеквей. Субхал-Катзаха, Хуитон, Икснуб'е, Мишель-Халькана, Шаклинан, Ипитол, Ла-Эскоба-Павиль. Триумфо-Чожола, Инксунгуэль, Ладрильера, Туисака, Интуиджо, Импульмадера, Туинтипокс, Туискаб. Сонымен қатар, оның келесі ашық алаңдары бар: Ален, Чумаж, Эстансия, Жольвох, Моксман, Сихвил, Чумай, Экснубе, Ламака, Сакумуж, Сугуал, Брамадеро, Чумбел, Иксмучипеке, Лас-Эскобас, Сакабжле, Танан, Кампана, Эль Пито, Лимона, Сакила, Тужукс, Канцела, Эль Потреро, Джацмап, Мания, Сатла, Тзале, Чилила, Эль Рекрео.
Villages and settlementsVillageSettlementsCabajchúnNumaltzé, Suanal, Yzalá. ColmitoCancela, Mulebac, Saquilá, Xanboch. ChiliveSakchilon, Twi' Kyaqja, Ttzijul Los Domingos, Sakmuj, IxcailLa EstanciaEl ParaísoEl PuebloN/AEl ZapoteCanchilub, Exnú, Matasano, Sija, Tuiloj, Uyumán, Chimob, Jovenche, Plomdigas, Tuichul, Tuiventana, Xecanlelj. La PatriaLa Vega, Llano Grande, Recreo, Tuichun, Tuilov, Tzale, Tzuga. MáquivilChajnoj, Chanjul, Ixtuc, Ixcuc, Joya Verde, La Hamaca, Pox, Quiacnoj. SalitreChiquilila, Chuena, Tijasnic, Tuicanxac, Tuiné, Tuisieteplatos. SicabeAlquinque, Chunay, Ixpuna, La Laguna, Parmedero, Quiaccol, Tujequiej. SubchalCatzaja, Huiton, Ixknub'e, Michel Xalcana, Chaclinan, Ipitol, La Escoba Pavillé. TriunfoChojola, Inxungüel, Ladrillera, Tuisaca, Intuijoj, Impulmadera, Tuintipox, Tuiscab. BaljetreN/AIxpunaN/ALa cumbreN/AAgelN/ALa FloridaN/A
It also has the following open fields: Alen, Chumaj, Estancia, Jolvoch, Moxman, Síchvil, Chumay, Exnubé, Lámaca, Sacumuj, Sugual, Bramadero, Chumbel, Ixmuchipeque, Las Escobas, Sacabjlé, Tanán, Campana, El Pito, Limoná, Saquilá, Tujxux, Cancelá, El Potrero, Jatzmap, Maniajá, Satla, Tzalé, Chililá, y El Recreo.
Климат
Сан-Мигель Иктахуаканның климаттық үлгісі бар (Köppen: Cwb).