Кіріспе

1980 жылы Ричард Флейшер мен Сидни Дж. Фьюридің түсірген "Джаз әншісі" – Ричард Флейшердің режиссерлік еткен және Джерри Лайдердің продюсерлік еткен 1980 жылғы американдық музыкалық драмалық фильм. Фильмде Нил Даймонд (оның актерлік дебюті), Лоуренс Оливье және Люси Арназ түскен. Фильм жас әншінің дәстүр мен поп-жұлдыз болу арманы арасындағы тартысын көрсетеді. Самсон Рафаэльсонның 1925 жылғы осы аттас пьесасы негізінде түсірілген бұл фильм, 1927 және 1952 жылғы театрлық қойылымдардан кейін төртінші бейімделуі, сондай-ақ 1959 жылғы теледидарлық нұсқасы. 1970-ші жылдардың соңында танымалдылығын қайта тапқан Нил Даймонд үшін арнайы жасалған бұл фильмді Paramount және AFD компаниялары түсіруді жоспарлаған, режиссерлікке Сидни Дж. Фьюриді, ал Даймондпен бірге Дебора Раффинді түсіруді көздеген. Алайда, түсірілім кешікті, Фьюри мен Раффин жобадан бас тартып, сценарий көп рет қайта жазылды. "Джаз әншісі" 1980 жылдың 19 желтоқсанында AFD компаниясы арқылы шығарылды. Фильм сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланып, коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, бірақ 13 миллион долларлық бюджетіне қарсы 27,1 миллион доллар табыс әкеліп, айтарлықтай пайда тапты. Тәнтігерлер Даймонд пен Оливьедің актерлік шеберлігін сынға алды, ал Арназдың ойынына, саундтрекке және фильмдегі тікелей музыкалық өнерлеуге жоғары баға берді. Саундтрек көп платиналық статусқа ие болып, Даймондтың ең табысты альбомы және тарихтағы ең сәтті кино саундтректерінің біріне айналды.

Сюжет

Юссель Рабинович – жас, бесінші буын еврей кантор, әкесінің қатал мінезді мәжілісінде өнер көрсетеді. Юссель балалық шағынан бергі досы Ривкаға үйленген және дінінің үйретімдеріне адал өмір сүреді. Бірақ ол қара нәсілді әншілер тобы үшін әндер жазады, ал квартет мүшесі тұтқындалғанда, Юссель оның концертінің бірінде қара бояумен бетін жауып, оның орнына сахнаға шығады. Түнгі клубтағы қойылым сәтті аяқталады, бірақ бір мейманкүл Юссельдің қолы ақ екенін байқап, наразылық білдіреді. Дау-жанжал болып, топ тұтқындалады. Юссельдің әкесі оларды босату үшін түрмеге келеді де, онда Юссель Рабинович емес, Джесс Робин бар екенін біледі. Әкесі оны есімі туралы сұрайды, ал Юссель ол сахналық есім екенін мойындайды. Әкесі оған ән дауысының Құдайдың қалауымен пайдаланылуы керек екенін, өзінің жеке мүддесі үшін емес екенін айтады. "Төрт бауыр" әнші тобының мүшесі Бабба Юссельдің жақын досы, бірақ ол оны Джесс деп ғана біледі. Бабба оған топтың Лос-Анджелесте концерті бар екенін, танымал әншіге (Кит Леннокс) қосалқы вокал орындайтынын айтады. Бабба кеткеннен кейін көп ұзамай Юссель "Love on the Rocks" әнін жаза бастайды. Оның әйелі Ривка оның бос уақытында ән жазып жатқанын байқайды және Юссельдің дауысы үшін үлкен сахнаға ұмтылуын сезінеді, бірақ оның құндылықтары оны олар құрған өмірге байланысты ұстап тұрады. Бабба Лос-Анджелестен Джесске Леннокс "Love on the Rocks" әнін тыңдап, ұнатып, оны жазғысы келетінін хабарлайды, бірақ Джесске екі аптаға келіп, жаздыру сессиясын қадағалау керек. Джесс мұны күткен мүмкіндігі ретінде қарастырады, бірақ Ривка мен әкесі оның кетуіне қарсы. Кейінірек, әкесінің канторлық қызметінің 25 жылдығына арналған кеште, әкесі оны жіберуге келіседі. Джесс Лос-Анджелеске келгенде, оны музыка агенті Молли Белл күтеді. Ол оны Леннокс жаздырып жатқан студияға апарады, ал Джесс оның балладасы қазір хард-рок ән ретінде жазылғанын көріп, таңғалады. Жаздыру үзілісі кезінде Джесс продюсер мен Леннокстан әнді ол ойлағандай баллада ретінде орындауға рұқсат сұрайды, осылайша Леннокс әннің мағынасын түсіне алады. Олар оған рұқсат береді, ал әнді жазған кезде Молли Джесс осылай орындауы керек деп шешеді. Алайда, Леннокс сенбейді және Джессті де, Баббаны да, оның тобын да жұмыстан шығарады. Кейіннен Моллиге досы Эдди Гиббстің қай жерде түскі ас ішіп отырғанын айтады. Ол оның көлігіне рұқсатсыз кіріп, оған Джесстің "Love on the Rocks" әнін тыңдатады. Гиббс оның кім екенін сұрағанда, Молли оған Зэни Грейдің телешоуының жаңа жұлдызы екенін айтады. Гиббс таңғалады, бірақ ол тек жазбадан ешкімді шақыра алмайтынын айтып, оны машинасынан шығарып жібереді. Алайда, Молли Баббаның көмегімен Гиббсті Джесс ойнайтын клубқа баруға көндіреді. Оның тікелей эфирдегі қойылымы Гиббсті Джессті телешоудың ашылу актісі ретінде шақыруға көндіреді. Осы арада Нью-Йоркте Кантор Рабинович Ривкаға оның орны күйеуінің жанында екенін еске салады. Ол оны Калифорнияға барып, оны үйге қайтаруға қысым жасайды. Ривка Джесс-тің ашылу кешінде келіп, Моллиге Джесс үйге оралуы керектігін айтады. Джесс сахна артына барып, Ривкамен қайта қосылады. Кейінгі кеште Джесс құлшыныспен қарсы алынады және оған жаздыру келісімшарты беріледі. Джесс Ривкадан қалуын сұрайды, бірақ ол басқа нәрсе қалайтынын айтады. Ол оны жоғалтып алғанын түсінгеннен кейін үйіне оралады. Бірнеше күннен кейін Джесс Моллиді кемежайда кездестіреді және оған өзінің сүйіспеншілігін білдіреді, Ривкамен бөлініп кеткенін айтады. Уақыт өте келе екеуі жақындасады, ал Джесс мансабында табысқа жетеді. Әкесі келіп, оны үйге қайтаруға көндіруге тырысады, бірақ Джесс өзінің музыкалық мансабымен өзін танытуды талап етеді. Джесс Ривкамен ажырасып жатқанын айтады, бұл оның әкесін қатты күйретеді. Одан да жаман, кенеттен Молли келіп қалады. Джесс әкесіне мәселені түсіндіруге тырысады, бірақ ол ештеңе істей алмайды, ол ашуланып, ұлынан бас тартып, жылап кетеді. Жүрегі жараланған Джесс өзінің жаздыру сессияларында күресіп, ашуын топтастарына шығарады, ол жаздыру сессияларын шабуылдап тастап, мақсатсыз қашып кетеді. Автомобилінің бензині бітіп, автокөлікпен жолға шыққанда, ол бірнеше ай бойы жол жүріп, кедейдей өмір сүреді. Алайда, ол ақырында Моллиге қайтып келеді, ол оны тауып, оның ұлын туғанын айтады. Молли тағы да Эдди Гиббстің көлігінде кездеседі және оны Джессті Зэни Грейдің телешоуында өнер көрсетуге рұқсат беруге көндіреді. Мәжіліске дейінгі күні, Йом-Кипур күні, Джесс әкесі ауруханада жатыр екенін және мәжілісте қатыса алмайтынын біледі. Джесс бастапқыда баруға құлықсыздық танытады, өзінің әкесі үшін өлгендей екенін айтады, бірақ Молли оның баруын талап етеді, әйтпесе олардың арадағы қарым-қатынастың уақытша тоқтауына өзі кінәлі болады деп сезінеді. Джесс ақырында келіседі және мәжілісте ән салу үшін оралады. Ол әкесімен келісуге тырысады, бірақ ол Джесспен сөйлемейді, оның немересі болғанын білгенге дейін, содан кейін әкесі ақыры бұзылып, екеуі де татуласады. Соңғы сахнада Джесс "America" әнін орындайды, оның ынталы әкесі мен Молли қатысады.

Өндіріс

Ремейк идеясы продюсер Джерри Лайдерден туындады, ол 1976 жылы телеарнада Diamond-ты көрген. Лайдер Diamond-тың Элвис Пресли мен Барбра Стрейзанд сияқты кең аудиторияға танымал болатынына сенді, соңғысы жақында «Жұлдыз туды» фильмінің табысты ремейкінде ойнаған еді. «Жұлдыз туды» фильмінің қайта түсірілімінің сәттілігіне ынталанған Лайдер «Джаз әншісін» қайта түсіруді шешті. Дегенмен, ремейк құқықтарын анықтауға бір жыл уақыт кетті, себебі Warner Bros. және United Artists екеуі де меншік құқығын талап етті. 1977 жылдың күзінде Metro Goldwyn Mayer ремейк әзірлеу жұмыстарын бастады, түсірілімдерді 1978 жылдың күзінде бастау жоспарланған. Бірақ 1978 жылдың қыркүйегінде студия «фильмнің тым еврейлік болып көрінетініне алаңдаған басшылардың» себебімен ремейктен бас тартты, деп жазды жазушы Стивен Х. Форман. Associated Film Distribution құқықтарды сатып алып, 1979 жылдың мамырында Сидни Дж. Фьюри режиссерлігімен түсірілімдерді қайта бастауға жоспарлады. Алайда 1979 жылдың басында Даймондқа арқа операциясы жасалды, ол өзінің контрактісіндегі ереже бойынша түсірілімдер басталғанға дейін түпнұсқа музыканы аяқтауға мүмкіндік алды. Осы уақыт ішінде студия мен Лайдер Даймондты Барри Мэнилоумен алмастыруды қарастырды, бірақ соңында бұл идеядан бас тартты. Темірқасықта Жаклин Биссетке басты әйел рөлі ұсынылды, бірақ ол тым көп ақша талап етті. Фьюри бастапқыда Люси Арназды қалаған, бірақ ол Бродвейде «They're Playing Our Song» спектаклінде ойнап жатқандықтан, Дебора Раффин телефильмде ойнағаннан кейін рөлге ие болды. Сэр Лоренс Оливье Кантор Рабинович рөліне 1 миллион долларлық, 10 апталық келісімшартқа қол қойды.

Кассалық жинақ

Инвестор Лью Грейд кассадағы "нәтижелер көңіл көншітпеді және біз баспа және жарнама шығындарын өтеуге үлкермедік" деді. Дегенмен, фильм американдық теледидарға 4 миллион долларға сатылғандықтан, залал азайтылды. Сонымен қатар, саундтрек фильмнен әлдеқайда табысты болды. Фильм 13 миллион долларлық бюджетпен 27 миллион доллардан астам табыс тапты. Rotten Tomatoes сайтында 23 рецензия бойынша 26% рейтингке ие, ал сайттағы сыншылардың консенсусы: "Нил Даймондтың актерлік дебюті – бұл жарқыраған, бірақ сенімсіз қайта түсірілімдегі толық сәтсіздік, онда Лоуренс Оливье өте әсерлі, комедиялық рөлді сомдайды". Chicago Sun-Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың біреуін беріп, "қайта түсірілімде соншама кемшілік бар, сын мақала тізімге айналу қаупі бар" деп жазды. Оның әріптесі, Chicago Tribune газетінен Джин Сискел Арназдың актерлік шеберлігін жоғары бағалап, "Люси мен Дезидің қызы сахнадағылардың бәрінен де асығыс болғанда тыныш, бірақ сенімді өнер көрсетеді" деп атап өтті. Ал Даймондтың өзі балладаларын жақсы орындайды. Бірақ оның басты мәселесі – оны бар-мицва әуенінен поп-романтикалық әнге ауыстыру сияқты, өте ақылсыз нәрселерге мәжбүр ететін сценарий. Ол сондай-ақ, ұзақ демалыс күндері мас болған Уилли Нельсонның бейнесін сомдауға және өзі жазған, "Америка" ("My Country 'Tis of Thee") әнінен үзіндіні қамтитын қорытынды өндіріс нөмірін орындауға мәжбүр болды. Бұл ән "Джаз әншісі" тарихындағы қызықты өзгеріске нұсқайды. 1925 жылғы пьеса ата-анасының дәстүрінен үзіліп, жаңа өмірге бастауды қалаған иммигрант балалардың ұрпағына арналған еді. Бірақ 55 жыл өткен соң, Американың этникалық топтары өз дәстүрлерін қайта жаңартып келе жатқанда, біз Джесс мансабының өзгеруін оңай қабылдамаймыз. Шындығында, біз оның діни дәстүрін ол құштарлықпен іздейтін Голливудтың жасанды поп-музыка әлемінен гөрі әлдеқайда құндырақ деп санаймыз. (Жолсон джаз әнін орындауға ниеттенген). Басқаша айтқанда, фильмнің соңында ескі кантор Оливье ұлын концертте шапалақтаса, "Эй, кантор, Нейл Даймондтың концертіне барудан артық шаруаң жоқ па?" дегіміз келер еді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Джанет Маслин де фильмге жағымсыз пікір білдірді. Time Out London журналы Нил Даймондтың кинодағы дебютін "Сіз көретін ең сақты, жұмсақ рок жұлдызының кинодебюті" деп атады. Rotten Tomatoes сайтына сәйкес, фильмге оң баға берген жалғыз белгілі сыншы – Chicago Reader газетінен Дейв Кехр. Ол былай деп жазды: "Ричард Флейшердің режиссерлігі орынды түрде жақын және кішкентай, ал Даймондтың өзі актер болмаса да, күшті, ойлы бейне береді". Фильм "Алтын малина" сыйлығының негізін қалаушы Джон Дж. Б. Уилсонның "Расмий Рази кинолар туралы нұсқаулық" кітабында "Ең қызықты жаман 100 фильмнің" бірі ретінде тізілген.

Саундтрек

Диамонд фильміне арналған саундтрек 1980 жылдың 10 қарашасында Capitol Records лейбелімен жарық көрді. Саундтрек Billboard 200 альбомдар тізімінде үшінші орынға дейін көтерілді және шыққаннан бері 5 рет платиналық статусқа ие болды. Альбомнан "Love on the Rocks", "Hello Again" және "America" синглдары шықты, олардың барлығы АҚШ Billboard Hot 100 тізіміндегі топ ондыққа енді.