Кіріспе

Буннок (сонымен қатар сүйек ойыны немесе жай ғана сүйек деп те аталады) – орыс тілінен шыққан деп саналатын лақтыру ойыны. Бунноктың мақсаты – сүйектерді қарсыластың сүйектерінің қатарына лақтыру, мүмкіндігінше аз лақтырумен оны жасауға тырысу. Қарсыластың барлық сүйектерін бірінші болып құлатқан команда жеңіске жетеді. Буннок төрт ойыншыдан тұратын командалармен ойналады, мұнда командада кем дегенде бір әйел немесе ер адам болуы керек. Кез келген жастағы адамдар қатыса алады. Дәстүр бойынша буннок аттың тоқпан сүйектерімен ойналған, бірақ қазіргі көптеген жиынтықтарда оның шайырдан жасалған көшірмесі қолданылады.

Тарих

Бунноктың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ең көп қабылданған нұсқасы бойынша Буннок 19-ғасырдың басында Солтүстік Сібірде пайда болған. Ол монғолдың шагай ойынының бір түрі деп саналады, оны Сибирьдің шалғай аймақтарында орналасқан ресейлік сарбаздар көңіл көтеру үшін ойлап тапқан. Сарбаздардың жылқының тоқпан жыртығынан қалған сүйектері көп болғандықтан, олардың тік тұратынын байқаған. Сондай-ақ, бастапқыда ойыншылар шеңбердің ортасында тұрып, сүйектерден жасалған шеңберге сыртқа қарай лақтыған деп есептеледі. Буннокты 1900 жылдардың басында Канадаға орыс және неміс иммигранттары әкелген. Осы иммигранттардың көпшілігі Саскачеванға қоныстанды, онда Буннок шаруалардың арасында танымал ойынға айналды, шаруалар өздерінің жылқыларының тоқпан жыртығынан қалған сүйектерін пайдаланды. 1960 жылдары жылқы етін өңдеу зауытында жұмыс істейтін Джозеф Г. Гартнерге әкесі үшін жиынтық жасау үшін жылқының тоқпан жыртығынан қалған сүйектерді жинауға рұқсат берілді. Маклин, Саскачеван маңында тұратын адамдар бұл туралы естіп, өздеріне де жиынтық жасауды сұрады. Гартнер Бунноктың ережелерін және орнату тәртібін стандарттаған ережелер жинағын жасады. Осы ережелер бүгінге дейін қолданылып келеді.

Шолу

Буннок екі параллель қатардағы сүйектерден тұрады, әрқайсысында 20 сарбаз (ақ түсті) және 2 күзетші (қара түсті). Ойынның мақсаты – қарсыластың сүйектерін құлату, ең алдымен күзетшілерді құлатып, содан кейін сарбаздарды кез келген ретпен ұру. Бірінші кезектегі команда өздерінің лақтырушыларын (көзге түсетін ерекше түсті) қарсыластың қатарына лақтырады. Лақтыру аяқталғаннан кейін, қарсы команда өз лақтырушыларын лақтыруға мүмкіндік алады. Бұл ойын аяқталғанша жалғаса береді. Қарсыластың барлық сүйектерін бірінші құлатқан команда жеңіске жетеді, алайда әр командаға бірдей сандағы сүйектерді лақтыруға рұқсат етіледі. Егер бірінші кезектегі команда қарсыластың барлық сүйектерін бірінші болып құлатса, қарсы команда олардың лақтырған сүйектерін қайта лақтыруға құқылы. Егер тең түссе, қосымша ойын ойналады.

Командалар

Команда кез келген жастағы 4 ойыншыдан тұрады, олардың арасында кем дегенде бір адам қарама-қарсы жынысты болуы керек. Адам тек бір командада ғана ойнай алады. Егер ойыншы жарақаттанса, оның орнына басқа ойыншы қойылады. Егер команда қарсы командаға сыпайы емес тіл қолданса, төреші оларды ойыннан шеттетуге құқылы. Егер команда төрешінің шешімімен келіспесе, олар төрешіден басқа екі төрешінің көмегімен шешімді қайта қарауды сұрай алады. Осы шешім соңғы және күшін жоймайды.

Құрылғы

20 солдаттан тұратын екі қатар бір-біріне параллель орналасады, арақашықтығы 10 метр (32 фут 10 дюйм). Қатардың әр екі басында сақшылар қатардан 40 см (16 дюйм) қашықтықта орналасады. Төреші монета лақтырып, капитанға "сырға" немесе "қиырға" шақырады. Монетаны ұтып алған капитан өзіне қолайлы жақтан ойнауды немесе бірінші немесе соңғы болып атуды таңдай алады. Қарсы команда қалған мүмкіндікті алады.

Ойнаңыз

Бұл ережелер Бунноктың ресми нұсқаулығынан алынған. Барлық сүйектер қолдан төмен лақтырылады. Лақтыру сызығы – сүйектер орналастырылған сызық, және ол әрбір күзеттен 1 метрге (3 фут 3 дюйм) дейін созылады. Қате сызығы лақтыру сызығының алдынан 1 метрге (3 фут 3 дюйм) белгіленеді. Сіз ешқандай жағдайда қате сызығын басып өтпеуіңіз керек. Егер сүйек қате сызығынан лақтырылса, оны қашықтығына қарамастан қайтаруға болмайды. Егер лақтыру қате деп танылса, ол есепке алынбайды. Кез келген құлатылған сүйектер бастапқы орнына қайта орналастырылады. Кездейсоқ құлатылған қарсылас сүйектері де құлаған деп есептеледі. Егер сол сызықтағы екі күзет құлатылмай тұрып, күзеттен басқа сүйек құласа, ол ең жақын күзеттен 5 см (2 дюйм) ішке орналастырылады. Күзеттердің алдында құлаған басқа сүйектер алдыңғы сүйектен 5 см қашықтықта орналастырылады. Егер орын жетпесе және тағы бір сүйек құласа, ол ауыстырылған сүйектің 5 см (2 дюйм) артына орналастырылады. Егер осы сүйектердің бірі екінші рет құласа, ол ең жақын күзеттен 5 см (2 дюйм) сыртқа орналастырылады, және т.с.с. Егер осы сүйектердің бірі үшінші рет құласа, ол құлаған жеріне қайта орналастырылады. Егер күзеттің жанындағы сүйек бірінші күзетпен бірге құласа, сүйек қалған күзеттен 5 см (2 дюйм) сыртқа орналастырылады. Бірінші күзет құлаған деп есептеледі. Лақтырылған сүйек тоқтаған жерінде соңына дейін қалады. Екі күзет те құлағаннан кейін, соңына дейін ешбір сүйек жылжытылмайды. Егер соңы аяқталғаннан кейін сүйек құлаған сүйекке сүйенсе, төреші құлаған сүйекті алып тастайды, егер екі команда да сүйекті сол жерде қалдыруға келіспесе. Егер сүйек тік тұрса, ол тік деп есептеледі. Егер лақтыру кезінде сүйек сынса, бірақ оның негізі тұрса, сынған сүйек жаңасымен ауыстырылады. Командадағы сүйектерді лақтыру тәртібі кез келген уақытта өзгеруі мүмкін, бірақ келесі ойыншы лақтырмас бұрын ойыншы екі сүйекті де лақтыруы керек. Егер бірнеше ойын ойналатын болса, командалар жақтарын ауыстырады, ал соңғы ойынның жеңімпазы бірінші лақтырады.

Көрікті жерлер

Буннок Альберта және Саскачеван шекарасына жақын орналасқан Саскачеван провинциясының Маклин шағын қаласында кеңінен танымал болды. Маклин қаласы әр тамыз айында Бунноктан әлем чемпионатының өту орны болып табылады, осы шара кезінде қала халқы шамамен екі есеге артады. Маклинде туристік ақпарат бюросы бар, ол 9,8 метр (32 фут) биіктіктегі шыны талшықтан жасалған жылқының аяқ сүйегінің үлгісінен тұрады. Бұл ақпарат бюросы 31 және 14 тас жолдарының тоғысында орналасқан.