Жаһандық процестерді зерттеу: саясат, экономика, құқық, экология, география, мәдениет. Ғаламданудың нәтижесінде халықаралық қарым-қатынастар мен өзгерулер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Глобалды макропроцестерді зерттеу
Study of global macro processes
Глобалды зерттеулер (GS) немесе әлемдік істер (GA) – бұл глобалды макропроцестерді зерттейтін салааралық ғылым. Басты пәндері – әлемдік саясат нысанындағы саяси ғылым, сондай-ақ экономика, құқық, құқық социологиясы, экология, қоршаған ортаны зерттеу, география, социология, мәдениет, антропология және этнография. Ол халықаралық қатынастармен байланысты мамандықтан ерекшеленеді, себебі халықаралық қатынастардағы негізгі талдау бірлігі – ұлттық мемлекетке салыстырмалы түрде аз көңіл бөлінеді, ал оның орнына мәдени және экономикалық жаһандану, жаһандық билік құрылымдары, сондай-ақ адамның жаһандық ортаға тигізетін әсері сияқты кең мәселелерге назар аударылады.
Global studies (GS) or global affaires (GA) is the interdisciplinary study of global macro processes. Predominant subjects are political science in the form of global politics, as well as economics, law, the sociology of law, ecology, environmental studies, geography, sociology, culture, anthropology and ethnography. It distinguishes itself from the related discipline of international relations by its comparatively lesser focus on the nation state as a fundamental analytical unit, instead focusing on the broader issues relating to cultural and economic globalisation, global power structures, as well of the effect of humans on the global environment.
Тарих және мәнмәтін
Орта және жоғары білім берудегі жаһандық зерттеулердің дамуы, әрине, жаһанданудың өні және оның халықаралық қауымдастыққа тигізген салдары. 20-ғасырдың соңында әлемде коммуникациялық технологиялар мен компьютерлендірудің бесiлiмді өркендеуі орын алды, бұл жаһандану процестерін одан әрі күшейтті: «Бұл – өмірлік жағдайымыздағы өзгеріс, өзгерістердің қарқыны коммуникацияның өсуімен тығыз байланысты, ал ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың дамуы экспоненциалды сипатта болды. Жаһандану – бұл біз кері шегінуге мүмікін емес өмір шындығы». Осы үнемі өзгеріп отыратын жаһандық қауымдастықтың нәтижесінде білім беру ұйымдары орта мектептердің оқу бағдарламаларына жаһандық зерттеулерді енгізу қажеттігін (яғни, қолданыстағы пәндер арқылы жаһандық мәселелерді қарастыру) және жоғары білім беру студенттері үшін жаһандық зерттеулер бакалаврлық бағдарламаларын (яғни, жаһандық мәселелерге толыққанды бағытталған бағдарламалар) құруды көздеді. Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің жаһандық зерттеулер және социология профессоры Ян Недервен Питерсе айтуынша: «Жаһандық зерттеулер» жөніндегі алғашқы конференция 2008 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінде өтті. 2009 жылғы конференция Дубайда «Дубайден көріністер: Персид шығанағы және жаһандану» тақырыбында ұйымдастырылды. 2010 жылғы конференция Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында «Жаһандық тепе-теңдікті қайта орнату: Шығыс Азия және жаһандану» тақырыбымен өтті; 2011 жылғы конференция Рио-де-Жанейрода «Жаңадан пайда болатын қоғамдар және азат ету» тақырыбында, ал 2012 жылғы конференция Мәскеу университетінде «Еуразия және жаһандану: күрделілік және жаһандық зерттеулер» тақырыбында өтті. 2013 жылғы конференция Оңтүстік Азиядағы әлеуметтік даму тақырыбымен Нью-Делиде өткізілді. «Global Studies Journal» журналы 2008 жылы құрылды және «жаһанданудағы жаңа тенденциялар мен үлгілерді зерттеуге және түсіндіруге» арналған.
The development of global studies in secondary and tertiary education is arguably a product of globalization, and its consequent results on the international community. In the late 20th century, an unprecedented rise in communications technologies and computerization occurred around the world, again enhancing the processes of globalization: “it is a shift in our very life circumstances the speed of change is closely allied to the growth of communication, and development in information and communication technologies have been exponential globalization is a fact of life from which we cannot retreat.”. As a result of this constantly changing global community, education providers began to see a need for the introduction of global studies into secondary school curricula (i. e. introduction of global issues through already existing subjects), and to create global studies degrees for tertiary students (i. e. sole degrees with a global focus). According to Jan Nederveen Pieterse, Mellichamp Professor of Global Studies and Sociology at the University of California, Santa Barbara:The first Global Studies conference took place at the University of Illinois Chicago in 2008; the 2009 conference was held in Dubai on the theme Views from Dubai: The Gulf and Globalization. The 2010 conference was in Busan, South Korea under the heading Global Rebalancing: East Asia and Globalization; the 2011 conference took place in Rio de Janeiro on Emerging societies and Emancipation; the 2012 conference was at Moscow University on the theme of Eurasia and Globalization: Complexity and Global studies; and the 2013 conference took place in New Delhi on the theme of Social Development in South Asia. The Global Studies Journal was founded in 2008 and is "devoted to mapping and interpreting new trends and patterns in globalization".
Қызығушылық туғызатын тақырыптар
Глобалды зерттеулер саласы жаһанданудың әсері және мемлекеттердің, экономикалардың, қоғамдардың, мәдениеттердің және адамдардың өзара байланысының күшейе түсуімен айналысады. Әлемдік зерттеулердегі ең маңызды мәселелердің қатарында ұлттық қауіпсіздік және дипломатия, қатысу демократиясында тиімді азаматтық, әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілік, сондай-ақ көмек және даму саласына қатысуға деген ниет жатыр.
The field of global studies revolves around the impacts of globalization and the growing interdependence of states, economies, societies, cultures, and people. Some of the most pressing issues in global studies are national security and diplomacy, effective citizenship in a participatory democracy, global competitiveness in a world market and the desire to enter the aid and development sector.
Ұлттық қауіпсіздік
Халықаралық білім беруді қаржыландырудың алғашқы маңызды қадамы – АҚШ-та 1966 жылы қабылданған Халықаралық білім беру туралы заң болды. Ол жоғары білім беру мекемелеріне халықаралық зерттеулер бағдарламаларын құру және күшейту үшін қаржылай қолдау көрсетті. Суық соғыс кезеңінде қабылданған бұл заң, барлық азаматтардың (оның ішінде АҚШ азаматтарының) дипломатиялық шеберліктерді дамыту үшін жаһандық мәселелерді түсіну қажеттігін баса көрсетті. Дипломатияның саяси дамудың қозғаушы күші ретіндегі маңыздылығы жақсы белгілі және түсінікті. Ол қақтығыстарды алдын алудың ұзақ мерзімді құралы ретінде зор маңызға ие.
The first major funding for international education was the 1966 International Education Act in the US. It provided funding to institutions of higher education to create and strengthen international studies programs. Created at the time of the Cold War, this act stressed the need for all citizens (with a focus on USA citizens) to understand global issues in order to build skills for diplomacy.”The importance of diplomacy as a driving force for political development is well known and understood. It is of great importance as a long term instrument for conflict prevention.”
Халықаралық терроризм, климаттың өзгеруі және қоршаған ортаның нашарлауы, пандемиялар (мысалы, Эбола), және Ұлы дағдарыс сияқты жаһандық деңгейдегі мәселелер мен дағдарыстардың күшеюі саясаткерлерді жаһандық зерттеулер мен халықаралық білімнің ұлттық қауіпсіздік және дипломатия үшін маңыздылығына көндірді.
The development of issues and crisis on a global scale such as international terrorism, climate change and environmental degradation, pandemics (such as ebola), and the Great Recession have convinced policymakers of the importance of global studies and international education to national security and diplomacy.
Әлемдік экономика
Глобалды зерттеулердің екінші бір себебі – әлемдік нарықты жақсырақ түсінуге көмектесу. Көптеген халықаралық компаниялар мәдениаралық қарым-қатынас дағдыларымен қатар, жаһандық нарықтың қажеттіліктерін анықтап, оларды қанағаттандыра алатын жұмыс күшіне зәру екенін анықтады. Microsoft сияқты кейбір халықаралық компаниялар білім беруге қосымша инвестиция салу қажеттігін талап ету үшін саясаткерлер мен маңызды тараптарды жинауға бастама көтерді. АҚШ штаты мен федералды үкіметтері де бәсекеге қабілетті жұмыс күшін дайындау үшін глобалды зерттеулерді маңызды басымдық ретінде қарастырды. Сонымен қатар, 2002 жылы Австралияның федералды үкіметі (өзінің даму агенттігі AusAID арқылы) қаржысының бір бөлігін «Global Education Program» бағдарламасын енгізуге жұмсады. Бұл бағдарлама австралиялық студенттердің даму және халықаралық мәселелер туралы білуін арттыруға бағытталған. Ол мұғалімдерге ҮЕҰ-дармен кәсіби даму мүмкіндіктерін және толыққанды оқу бағдарламалық қолдауды ұсынады. Бағдарлама мұғалімдерді хабардар етеді және сыныпта оқушыларды әлемдік мәселелермен таныстыруға ынталандырады. Жоғары білім беру мекемелері де түрлі салаларда халықаралық зерттеулерді интеграциялауды белсенді түрде қолдап келеді. Кез келген жетекші бизнес-мектептің халықаралық бағыты болмауы сирек кездеседі.
A second motivation for global studies is facilitating a better understanding of the global marketplace. Many international companies have identified the need for a workforce that has the skills to work cross culturally and identify and serve the needs of a global market. Some international companies, such as Microsoft, have taken the lead in convening policymakers and key stakeholders to demand additional investment in education. The US state and federal governments have also placed global studies as a key priority for preparing a competitive workforce. Furthermore, in 2002 the Australian federal government (through its development body AusAID) used some of its funding to introduce a ‘Global Education Program.’ This program aims to increase understanding of development and international issues among Australian students. It provides teachers with professional development opportunities with NGOs and thorough curriculum support. The program “informs and encourages teachers to introduce students to global issues in a classroom setting.” Higher education institutions have closely followed with integrating international studies across disciplines. It is rare to find a leading business school without an international focus.
Дүниежүзілік азаматтық және құқықтары
Глобалды зерттеулердің үшінші себебі – тиімді азаматты қалыптастыру. АҚШ-та Ұлттық әлеуметтік зерттеулер кеңесі әлеуметтік зерттеулердің мақсаты – «оқушыларға қатысу демократиясында азаматтық міндеттерін орындау үшін қажетті мазмұндық білім, интеллектуалдық дағдылар және азаматтық құндылықтарды үйрету» екенін мәлімдейді. NCSS-тің басты мақсаты – «жаһандық білім беру». Жаһандану ұлттық және халықаралық шекараларды нашарлатуға алып келгендіктен, азаматтардың жаһандық қарым-қатынастарды түсінуі күннен-күнге маңыздырақ болып келеді. Тиімді жаһандық азаматтықты құру – жергілікті және жаһандық мәселелерге қатысуға дайын және қабілетті адамдарды даярлауға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда Лондон төңірегіндегі жергілікті басқару органдары жүргізген зерттеулер көрсеткендей, азаматтардың қатысуға мүмкіндігі болуы керек, сондай-ақ қатысу үшін білік, білім және сенімділікке ие болуы шарт. Мұндай іс-қимылдардың нәтижесі көбінесе жақсы болады, қызметтердің сапасын жақсартуға, демократиялық қатысудың деңгейін көтеруге және қоғамдық білім беруді дамытуға ықпал етеді. Тиімді азаматтыққа қол жеткізу үшін студенттерді оқыту кезінде жаһандық мәселелердің маңыздылығына баса назар аударылып, олардың қызығушылығын ояту қажет. Глобалды зерттеулер сияқты пән арқылы оқу студенттерге тиімді азамат болу үшін қажетті білімді ұсынуға көмектеседі. Кейбір сыншы ғалымдар мазмұннан өзге, студенттерге жаһандық перспективаны толық түсіну үшін «жаһандық танымды» үйрету қажет екенін атап көрсетеді. Олардың пікірінше, әлемдік мәселелерді толыққанды түсіну үшін студенттер өз көзқарастарының барлық адамдар үшін ортақ емес екенін мойындап, олардың пікірлеріне әсер ететін әлеуметтік күштерді түсінуі керек.
A third motivation for global studies is the creation of an effective citizenry. In the US, the National Council of Social Studies states that the purpose of social studies is to “teach students the content knowledge, intellectual skills, and civic values necessary for fulfilling the duties of citizenship in a participatory democracy.” A key goal of the NCSS is “global education”. As globalization causes the lines between national and international to become blurred, it becomes increasingly important for citizens to understand global relationships. The creation of effective Global citizenship results in people who are willing to, and have the capacity to become involved in local and global issues. In the UK, local government research conducted in the surrounding areas of London has found that citizens must have the opportunity to become involved and then possess the skill, knowledge and confidence to take part. The outcomes are often very positive, leading to an improvement in services, better quality of democratic participation and community education. To achieve effective citizenship, students must be educated in ways that engage and place emphasis on the importance of global issues. By studying a subject such as global studies, students can gain the knowledge required to become effective citizens. Some critical scholars note that beyond content, students must be taught "global cognition" in order to truly understand global perspectives. These scholars believe that in order to fully understand world issues, students must recognize that their perspective is not necessarily shared by others and understand the social forces that influence their views.
Халықаралық институттар
2006 жылға қарай халықаралық даму секторы экспоненциалды түрде кеңейіп, "ҮЕҰ секторы қазір әлемдегі ең ірі экономикалардың 8-інші орнында тұр, онда шамамен 19 миллион жалақы алатын жұмысшы еңбек етеді". Денсаулық сақтау жобаларын қаржыландыру бұрынғыда әлемдік көмек көрсетудегі ең басты мәселе болды, бірақ Билл мен Мелинда Гейтс қоры сияқты жеке және мемлекеттік ұйымдар осы қиындықтарды еңсеруге көмектесті. Қазіргі мәселе – ақшаның тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету, өмірдің ең қажетті жағдайларына мұқтаж жандарға көмектесу. Халықаралық зерттеулерді оқып білу көмек және даму секторына түрлі жолдармен қатысуға мүмкіндік береді. Оларға қақтығыстардан кейінгі немесе табиғи апаттар болған аймақтарда жұмыс істеу, дамып келе жатқан елдердегі мемлекеттік қызметтерді (денсаулық сақтау, білім беру, инфрақұрылым, ауыл шаруашылығы) жақсарту, сондай-ақ бизнес және нарықтық үлгілер арқылы жеке сектордың өсуіне қолдау көрсету кіруі мүмкін.
By 2006, the international development sector had expanded exponentially, with the “NGO sector now being the 8th largest economy in the world employing nearly 19 million paid workers." Financing health projects used to be the biggest issue in global aid, but private and public organizations like the Bill and Melinda Gates Foundation have helped overcome such problems. The issue now is making sure that the money is used in a proper manner to help those in need of the primary essentials of life. Studying global studies may lead to involvement in the aid and development sector in multiple ways. These can include working in post conflict or natural disaster zones, improving public services in developing communities (health, education, infrastructure, agriculture) or aiding private sector growth through business and market models.