Кіріспе

Транс-Араб құбыр жолы (Таблайн) - 1950-1976 жылдар аралығында Сауд Арабиясындағы Каисумадан Ливандағы Сидонға дейін созылып жатқан мұнай құбыры. Өзінің гүлдену кезінде ол әлемдік мұнай саудасында, сондай-ақ Америка мен Таяу Шығыстың саяси қатынастарында маңызды фактор болды, сонымен бірге Ливанның экономикалық дамуына жергілікті деңгейде көмектесті. Құбыр желісін қазір Aramco компаниясының толық меншігіндегі еншілес компаниясы Trans Arabian Pipeline Company құрып, басқарады. 1980 жылдардың басында оның жұмысы тоқтап, 1990 жылы толықтай тоқтады.

Тарих

Транс-Араб құбыржолының құрылысы 1947 жылы басталды және оны негізінен американдық Bechtel компаниясы басқарады. Лос-Анджелестің Консолидацияланған Болат компаниясы 980 мильді 30 және 31 дюймдік құбырларды 31 фут ұзындықтағы бөлімдермен 1947 жылдың наурыз айында (баспасөз хабарламасының күні) және Питтсбургтің Ұлттық құбыр компаниясымен (АҚШ Болат компаниясының еншілес компаниясы) тағы 70 мильді қамтамасыз ету үшін келісімшарт жасады. Бұл Consolidated компаниясының екінші құбыржол келісім-шарты болды, ол кезде олар әлі де Техас-Калифорния құбыржолдарының 214 миль 30 дюймдік бөлімінде зауыттың ашылуымен айналысып жатты. Бастапқыда Tapline Хайфада аяқталуы тиіс еді, ол сол кезде Палестинаның Британдық мандатында болды, бірақ Израиль мемлекетінің құрылуына байланысты Сирия (Голан биіктіктері) мен Ливан арқылы Сидондағы экспорттық терминалмен баламалы бағыт таңдалды. 12 дюймдік Хайфа тармағы және Киркук-Хайфа мұнай құбырының 16 дюймдік циклдік желісі 1948 жылдың сәуірінде аймақтық қақтығысқа байланысты жабылуға мәжбүр болды және ол ешқашан қайта ашылмады. Сирия үкіметі бастапқыда бұл жоспарға қарсы болды. Демократиялық билікті құлату үшін жасалынған әскери төңкерістен төрт күн өткен соң келісім ратификацияланды. Төңкеріс жетекшісі Хусни әл Заим 136 күннен кейін құлатылып, өлтірілді, бірақ жобаны тоқтату мүмкін болмады. Суэц дағдарысы кезінде мұнайдың ең үлкен артериясы - Суэц каналы жабылды. Сирия жеріндегі Киркук-Баньяс құбыр желісінің (Триполидің 12 және 16 дюймдік қатардағы желілерімен бірге) үш сорғы станциясы саботажға ұшырады. Tapline компаниясы бұған әсер етпей, күніне 340 000 ббл су өндірді. Қазіргі станцияларда 4 мың ат күші бар газ турбинасы көмекші сорғыларын орнатуды қамтитын жаңғырту бағдарламасы жүргізіліп жатыр, жоспарланған өсім 90 000 ббл/күнді құрайды. 1967 жылғы алты күндік соғыстан бастап Голан биіктіктерінен өтетін құбырдың бөлігі Израильдің бақылауына түсті, бірақ израильдіктер құбырдың жұмысын жалғастыруға рұқсат берді. Құбыр желісіне Палестинаны азат ету халықтық майданы 1969 жылы 31 мамырда шабуыл жасап, зақым келтірді.

Техникалық ерекшеліктері

Транс-Арабия құбыр желісі ұзындығы және диаметрі 31 дюйм болатын. Құрылысы кезінде ол әлемдегі ең үлкен мұнай құбыры жүйесі болды. Құбырдың бастапқы қуаты (бпд) болды, ақыр соңында бірнеше сорғы стансаларын қосу арқылы шамамен ең жоғары қуатына дейін өсті. Құрылыс кезінде құбыр желісі жаңашыл және инновациялық болып саналған, бірақ егер ол әлі күнге дейін жұмыс істесе, ол ескірген болып саналады. Қазіргі кезде ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап салынған қазіргі заманғы ұзақ қашықтыққа арналған құбыр желілерінің көпшілігі диаметрі 1,5 м немесе одан да үлкен болып құрылған, сондықтан олар күн сайын Tapline-тің гүлденген кезіндегі шикі мұнайдан әлдеқайда көп мұнай тасымалдауға қабілетті. Құбыр Abqaiq маңындағы мұнай кен орындарынан жеткізілетін. Tapline дәлізі Еуропа мен АҚШ-қа Персия шығанағы мұнайын экспорттаудың әлеуетті экспорттық жолы болып қала береді. Кем дегенде бір талдау мұнайды экспорттаудың тасымалдау шығындары Суэц каналы арқылы танкермен тасымалдаудан 40 пайызға арзан болады деп көрсетті. 2005 жылдың басында 100-300 миллион АҚШ доллары шамасында Tapline қалпына келтіру Иордания үкіметі мұнай қажеттілігін қанағаттандыру үшін қарастырған стратегиялық нұсқалардың бірі болды.

Құбыр желісі компаниясы

Құбыр желісін Транс-Арабия құбыр желісі компаниясы салдырды және басқарады. Ол Нью-Джерсидің Standard Oil (қазіргі ExxonMobil), Standard Oil of California (Chevron), Texas Company (қазіргі Texaco ретінде жақсы танымал, Chevron құрамына кіреді) және Socony Vacuum Oil Company (қазіргі ExxonMobil құрамына кіреді) бірлескен кәсіпорны ретінде құрылды, алайда ол ақыр соңында Aramco толық меншікті еншілес компаниясына айналды. Компания 2002 жылдың соңына дейін мұнай тасымалдамай жұмыс істеді, ол кезде Aramco Tapline еншілес компаниясын толықтай жапты.