Кіріспе

Канада үкіметінің сауалдамасы

Маккензи аңғары құбыржолы сауалдамасы, сондай-ақ оның төрағасы судья Томас Бергердің атымен Бергер сауалдамасы деп белгіленген, 1974 жылғы 21 наурызда Канада үкіметімен Юкон және Солтүстік-Батыс территориясының Маккензи өзені аңғары арқылы өтетін жоспарланған газ құбырының әлеуметтік, экологиялық және экономикалық әсерін зерттеу үшін тапсырылды. Бұл жоспарланған құбыр Маккензи аңғары құбыржолы деп аталды. Сауалдаманың құны 5,3 миллион канад долларын құрады және 283 томдық 40 000 беттен астам мәтін мен дәлелдерді қамтыды. Комиссия солтүстік Юкон арқылы құбыр салудан бас тартуды және Маккензи аңғарындағы құбыр салуды 10 жылға кейінге шегеруді ұсынды.

Іс жүргізу

Тергеуді судья Томас Бергер басқарды, ол құбыр желісіне мүдделі әртүрлі топтардың куәліктерін тыңдады. Он төрт топ тергеуге толыққанды қатысып, барлық отырыстарға қатысып, комиссия алдында куәлік берді. Бұл тергеу құбыр желісінің өтетін аумағындағы халықтың дауысын естіртуімен ерекшеленді. Бергер тыңдауларға дайындалу үшін Солтүстікке кеңінен саяхат жасады. Ол комиссиясын Маккензи өзені аңғарының бойындағы 35 қауымның барлығына, сондай-ақ Канаданың басқа қалаларына алып барды, халықтың пікірін білу үшін. Саяхаты барысында ол аборигендермен (Дене, Инуиттер, Метистер) және абориген емес тұрғындармен кездесті. Ұсыныс бойынша сарапшылардың пікірін алу үшін Йеллоунайф қаласында ресми тыңдаулар өткізді. Содан кейін ол Солтүстік-Батыс Аймақтары мен Юкон аймағында қоғамдық тыңдаулар өткізді, бұл оның көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Қорытындылар

Бергердің баяндамасының бірінші томы 1977 жылғы 9 маусымда жарық көрді, ал бірнеше айдан кейін екінші томы жарық көрді. "Солтүстік шекара, солтүстік отаны" деп аталған екі томдық баяндамада Маккензи аңғары "еркін кәсіпкерлік тарихындағы ең ірі жобаға" арналған орын болуы мүмкін екені, сонымен қатар оның құбыр желісі салдарынан өмірі түбегейлі өзгеретін көптеген халықтың мекені екені көрсетілді.

Қоршаған ортаға әсері

Бергер баяндамасында Солтүстік Юконның қоршаған ортаға келтірілетін зиянға аса осал екені қорытындыланды. Бергер газ құбыры мұнай құбырының алғы шарты болады деп ескертті. Осылай құрылатын энергия тасымалдау дәлізіне оны қамтамасыз ету үшін үлкен жол, әуежай, техникалық қызмет көрсету базалары және жаңа елді мекендерден тұратын инфрақұрылым қажет болар еді. Экожүйеге (табиғи орта және оның халқына) тигізілетін әсер Канада бойынша теміржол салумен тең келер еді. Комиссия тіпті Маккензи дельтасы аймағында энергетикалық дәліз салуға қарсы ұсыныс жасады. Сонымен бірге, комиссия Маккензи аңғарының оңтүстігінде экологиялық тәуекелдің айтарлықтай еместігін көрді. Бергер Арктикалық Ұлттық Жануарлар Қорғында (ANWR) мекендейтін, қорғауға алынған және жоғалу қаупі бар түрлер, әсіресе, қарбағалы карибу, ақ кит, бірнеше құс түрлері және басқа да жануарлар үшін бірнеше қасиетті орындар мен қорғалған аймақтар құруды ұсынды.

Экономикалық әсері

Комиссия құбырлардан айтарлықтай экономикалық пайда таппады. Есепте жаңартылмайтын энергия көздеріне негізделген ірі жобалар ұзақ мерзімді жұмыспен қамтамасыз етуді сирек қамтамасыз ететіндігі және құрылыс кезінде жұмыс тапқан жергілікті тұрғындар төмен білікті, аз төленетін жұмыстарға ғана орналаса алатыны туралы қорытынды жасалды. Бұған қоса, Бергер құбыржолдарды дамыту жергілікті экономиканы – аңшылық, балық аулау және аулауға негізделген экономиканы әлсіретеді деп қорқып, аймақтағы экономикалық қиындықтарды күшейте алады деп санады. Бергер соңында құбыр салудан бас тарту аймақ экономикасына зиян келтірмейтінін анықтады.

Әлеуметтік әсері

Комиссия құбыржол құрылысы процесінде жергілікті мәдениетке тиісінше мән берілмегенін және кез келген даму жобасы сол жерде тұратын адамдардың тілегіне сәйкес болуы керек деп санды. Бергер «құбырдың әлеуметтік салдары ауыр ғана емес, толыққанды құрылыстарды қиратады» деп болжады. Комиссияны даму жоспарларындағы жергілікті халықтың рөлі ерекше алаңдатты. Есеп жарияланған кезде, аймақтағы жер дауына қатысты бірнеше келіссөздер жүріп жатты, және Бергер құбыржол құрылысын осы даулар шешілгенге дейін кейінге жылдыруды ұсынды. Комиссия жергілікті халықтың жергілікті бақылаусыз даму шараларын қабылдамайтынын анықтады. Бұдан өзге, жер дауы үкімет пен алғашқы ұлттар арасында шешілуі тиіс, жергілікті құқықтардың кең ауқымды мәселесінің бір бөлігі болды. Бергердің пікірінше, солтүстіктегі қарқынды даму осы маңызды мәселелерді шешуге кедеріл келтіреді, себебі жергілікті емес халықтың көшіп келуі және бизнес мүдделерінің күшеюіне байланысты.

Ұсыныстар

Сот Бергер ұсынылған құбыржолды салуға кіріспес бұрын, аборигендердің жер талаптарын реттеу және маңызды табиғат қорғау аймақтарын белгілеу сияқты өте маңызды мәселелерді шешу үшін он жылдық тыйым салуды ұсынды. 1999 жылы Солтүстік-Батыс Аймақтарының аборигендер басшылары тарапынан бастама көтерілген Маккензи аңғары құбыржолы, Маккензи аңғары арқылы газ құбырын салудың екінші әрекеті болды.