Марсден тасы – Тайн мен Уир аймағының табиғи құрылысы
Marsden Rock
Марсден Скаласы: Ұлыбританиядағы Тайн-энд-Уир аймағындағы әдемі табиғи құрылым. 27 метрлік әктас тірегі, бұрын сағасы болған, қазір екі бөлікке бөлінген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марсден жартасы – Ұлыбританияның Тайн және Уэр аймағында, Солтүстік-Шығыс Англияның Марсден қаласында орналасқан жартас. Оған Марсден үңгірінен көрініс ашылады. Жартас 90 фут (27 метр) биіктіктегі магнезийлік әктастан тұратын теңіз үймесі, ол негізгі жартастан шамамен 300 фут (91 метр) қашықтықта жатыр. Бұрын ол табиғи аркасымен әйгілі болған. 1996 жылы қысқы дауылдардан кейін арка құлап, екі жеке үйме пайда болды. Олардың кішісі 1997 жылы қауіпсіздік мақсатында бұзылды. Қалған үймеге жарық су кезінде жаяу жетуге болады, бірақ толқын күшті болғанда толығымен сумен қоршалған. Марсден жартасын айнала қоршаған жартастар теңіз құстарының көбеюіне маңызды орын болып табылады және олардың үстінде, оның ішінде киттивактар, шағалақайлар және тоқылдақтарды көруге болады.
Rock formation in Tyne and Wear, United Kingdom
Marsden Rock is a rock in Tyne and Wear, North East England, situated in Marsden, South Shields. It is overlooked by the Marsden Grotto. The rock is a 90 feet (27 m) sea stack of Magnesian Limestone which lies approximately 300 feet (91 m) off the main cliff face. It was formerly known for its naturally formed arch. The arch collapsed in 1996 following a winter of storms creating two separate stacks. The smaller of the two was demolished in 1997 due to safety concerns. The remaining stack is reachable on foot during low tide but is completely surrounded by water at high tide. The cliffs surrounding Marsden Rock are an important breeding ground for seabirds and colonies can often be seen on top of the rock itself, including kittiwakes, herring gulls, and razorbills.
Жасау
Карбон кезеңінде Марсден жағалауы экватор бойында созылған құрлықтың және тропикалық батпақты жерлердің бір бөлігі болды. Уақыт өте келе, торф, құм және саз қатып, көмір қабаттарын құрады, ал жер экватордан солтүстікке қарай жылжыды. Бұл аймақ шөлге айналып, содан кейін теңіз деңгейінің астында қалды, шамамен 260 миллион жыл бұрын Зехштейн теңізінің суына батты, ол мерзімімен көтеріліп, төмендеді. Марсден жағалауында табылған Пермдік магнийлі тау жыныстары шамамен 250 миллион жыл бұрын пайда болған. Жер келесі 250 миллион жыл бойы солтүстікке қарай жылжуын жалғастырып, қазіргі орнына жетті. Шамамен 15 000 жыл бұрын болған мұз дәуірі Марсден жағалауының және оны қоршаған аймақтың қазіргі ландшафтын қалыптастыруға басты себепкер болды.
During the Carboniferous Period, the Marsden coast was part of a continent and tropical swampland which stretched across the equator. Over time, the peat, sand and mud hardened to form the coal measures and the land drifted north of the equator. This land became a desert and subsequently lay below sea level, flooded around 260 million years ago by the Zechstein Sea which periodically rose and fell. The Permian Magnesian rocks found on Marsden coast were formed around 250 million years ago. The land continued to drift northwards over the next 250 million years until it reached its current position. The ice age which occurred around 15,000 years ago was largely responsible for shaping the current landscape of the Marsden coastline and surrounding area.
Эрозия
Тайн және Уэр аймағындағы магнезийлік әктас жағалауы әртүрлі; кейбір бөліктері берік және тығыз болса, ал басқалары сынғыш және теңіз бен ауа райының әсерінен оңай ыдырайды. Марсден жартасы Марсден шығанағының жартастарының жарықтары бойымен нашар төзімді тастардың эрозиясы нәтижесінде пайда болған, соның салдарынан тығыз әктастан тұратын жеке жартас қалыптасқан. Толқындар тасқа арна ойып, табиғи арка жасаған. 1800 жылдарға қарай, арканың мөлшері үлкейіп, жосық су кемелері үшін үлкен су тасқыны кезінде өтуге мүмкіндік берді. Уақыт өте келе тасқа кішкентай үңгірлер ойылып, оларды су деңгейі төмендеген кезде көруге болады. Айналасындағы жағажай құм мен қиыршық тастан тұрады, олар теңіз жағалауына қарай ағынмен келген шөгінділерден пайда болған. Марсден жартасы тарихында эрозияға ұшырап, әртүрлі құлдыраулар болған. 1865 жылы тау жынысының бір бөлігі құлап, 5 тонна тас төмендегі ғимаратқа түскен. 1996 жылдың басында қысқы дауылдардан кейін табиғи арканың жоғарғы бөлігі құлап кетті. Бұл жартасты екі бөлікке бөлді. Жағдай тексеріліп, тұрақсыз және құлау қаупі бар деп танылды. 1997 жылы Ұлттық сенім қоры халық қауіпсіздігі үшін оны бұзды. Қалған жартас 27 метр биіктікте тұр. 2018 жылы Марсден жартасына жақын жартастарды құрайтын материалдардың нашар және фрагментацияға бейім екендігі, сондай-ақ ауа райының әсерінің жалғасуы туралы хабарланды. 2020 жылы жартас "жалпы алғанда тұрақты" екендігі хабарланды, бірақ үңгірлердің жергілікті құлдырауы әлі де мүмкін.
The Magnesian Limestone coast along Tyne and Wear is variable; some sections are firm and compact whilst other sections are brittle and easily disintegrated by the sea and weather. Marsden Rock was formed by erosion of less resistant stone along the joints of the cliffs of Marsden Bay, resulting in an isolated stack of compacted limestone. A channel was carved through the rock by waves which formed a natural arch. By the 1800s, the arch had become large enough for sailing boats to pass through at high tide. Small caves have been carved into the rock overtime which can be observed at low tide. The surrounding beach is composed of sand and gravel generated by shoreward drifting of sediment. Marsden Rock has eroded and had various collapses throughout its history. In 1865, part of the rock gave way and five tons of rock fell through a building below. In early 1996 following a winter of storms, the top of the natural arch collapsed. This caused the rock to split into two separate stacks. was inspected and deemed unstable and in danger of collapsing. It was demolished by the National Trust in 1997 in the interest of public safety. The remaining stack stands at 90 feet (27 m) high. In 2018, it was reported that the materials forming the cliffs near Marsden Rock were weak and highly prone to fragmentation, with continued evidence of weathering. In 2020, the Rock itself was reported as "broadly stable", but local collapses of cave formations were still possible.
Жабайы табиғат
Марсден жартасын қоршап тұрған әк тасты жартастар Англияның солтүстік-шығысындағы теңіз құстарының ең маңызды көбейетін ошақтарының бірі болып табылады. Жазда Марсден жартасының жартастарында фулмар, корморан, киттивак, шағала, бритвенділер қоныстанады. Бұл жартастың өзі 1960 жылдан бері осы жерде мекендейтін, бірақ ешқашан көбеймеген корморандар үшін маңызды тіршілік ортасы болып табылады. Пуффин мен гагаркалар осы аймақтың жанынан жиі ұшып өтеді, ал жағалау суларында шағалалар қоректенеді. Күздің соңында көшіп келетін шағалалар, морской орлан мен баклан жартаста кездеседі. Қыста кейде сарыарқалық және қарлы кескіштермен бірге сұңқарларды да кездестіруге болады. 1998 жылы Марсден жартасы материктік Ұлыбританияның шығыс жағалауында Манкс сширвотерінің жалғыз тіркелген көбейту орны екені хабарланды.
The limestone cliffs which surround Marsden Rock are among the most important breeding colonies for seabirds in the north east of England. In the summer, the cliffs by Marsden Rock are home to fulmars, cormorants, kittiwakes, herring gulls, and razorbills. The rock itself is an important habitat for cormorants, which have been there since 1960 but have never been seen to breed. Puffin and guillemot fly past the area regularly and terns feed offshore. In the late autumn, migrant terns, skuas, and gannets can be seen on the rock. Peregrine falcons can occasionally be found in the winter along with Lapland bunting and snow bunting. In 1998, it was reported that Marsden Rock was the site of the only recorded breeding ground for Manx shearwater on the east coast on mainland Britain.
Тарихи және мәдени маңызы
[[Файл:South Shields пошта карточкасы Марсден Рок, Вестоу ауылы, Пирс, Терраса, Батыс паркі. Ортасында Марсден Рок виньеткасы бар Оңтүстік Шилдстің 20-ғасырдың басындағы пошта карточкасы, бұл тас пен оны қоршаған биік жартастарды бейнелейтін көптеген басылымдардың бірі. Тас өзінің ерекше тұрғындарымен де танымал: Джек Бластер – 18 ғасырда әйелімен Марсден шығанағында тұрған контрабандист, браконьер және кенші. Джек 1780 жылы, 80 жасқа жуық болғанда, Алленхедстегі үйі үшін жалдау ақысын төлеуден бас тартып, Марсден шығанағына көшіп кеткені хабарланды. Кейіннен Марсден шығанағындағы жартастардан үй салып, жергілікті эксцентрикалық таверна иесі және құрылысшы болған Питер Аллан да осы жерде тұрды. 1828 жылы ол әйелі мен отбасымен бірге көшіп келді. 19 ғасырдың соңына қарай Питер Аллан мен оның отбасы салған баспалдақтар арқылы Марсден Рок тасқа көтерілуге болады. Археологиялық жұмыстар мен көркем көріністер демалыс жасаушылардың қызығушылығын тудырды. 1887 жылға қарай, Аланның баспалдағының арқасында мыңдаған адам тасқа көтерілгені хабарланды. 1903 жылы хор тасқа шығып, хорлық өнер көрсетті. Сол кездегі газет хабарламасында бұл оқиға «жағалаудың биік жартастарында тұрған тыңдаушыларды ерекше шабыттандырды, ал кең су үстінен аспанға көтерілген хор әндері естілді» деп жазылған. Марсден Рок жергілікті маңызға ие екені оның түрлі суреттері мен көркем бейнелеулерінен көрінеді. Тас көптеген пошта карточкаларында, фотосуреттерде және суреттерде бейнеленген. Бұл сурет Марсден ложасының туында қолданылған, ол Уитберн шахтасында жұмыс істеген шахтерлерді бейнелейді және «Жас тас сияқты берік тұрмыз» деген сөздермен бірге келеді. Сонымен қатар, ол Солтүстік-Шығыс аймағындағы Кэтрин Куксон драмасында фон ретінде пайда болды. Марсден Рок туралы көптеген әндер мен өлеңдер жазылған. «Марсден Рок аңызы; немесе тастың адамы Кішкентай Споттидің өмірі мен оқиғалары» – Джон Янгтың 1800 жылы жазған төрт бөлімді өлең және әуесқойларға арналған оқиға. 19 ғасырда «Jockey to the Fair» әуенімен Марсден Рок туралы ән орындалды. Джон Лодж 1842 жылы шығарған «Бард» өлеңдер жинағына «Марсден Рокқа арналған ода» атты өлеңін және Принц Альбертке арналған ұсақ өлеңдерін қосты. Өлеңде Марсден Рок тасының физикалық қасиеттері мен айналасы жұмырлап сипатталған.]]
[[File:South Shields postcard with Marsden Rock, Westoe Village, Pier, Terrace, West Park. jpg|thumb|Early 20th century postcard of South Shields with Marsden Rock vignette at centre, one of many publications featuring the rock the surrounding high cliff faces providing cover for the moor boats. The rock is also famous for its eccentric inhabitants: Jack the Blaster was a smuggler, poacher and miner who inhabited Marsden Bay in the 18th century with his wife. It was reported that Jack moved to Marsden Bay in 1780 when he was almost 80 years old after refusing to pay rent at his house in Allenheads. A subsequent inhabitant, Peter Allan, was a local eccentric tavern owner and builder who carved a home out of the rocks in Marsden Bay. In 1828, he moved in with his wife and family. By the late 19th century, the top of Marsden Rock was accessible by ladders and stairs which had been constructed by Peter Allan and his family. The excavations and access to picturesque views attracted the attention of holiday makers. By 1887, it was reported that thousands of people had scaled the rock thanks to Allan's stairs. In 1903, a choir climbed onto the rock to perform a choral service. A contemporary news report recorded the event as "most inspiring to the listeners as they stood on the high cliffs of the mainland, and heard the great swell of choral praise floating over the wide waters and ascending to heaven." The significance of Marsden Rock as a local landmark is evident in its various pictorial and artistic depictions. The rock has been featured on many postcards, photographs and paintings of the area. It is pictured on the Marsden Lodge Banner which represents the pitmen who worked in Whitburn Colliery alongside the phrase "Firm as a rock we stand". It has also appeared as a backdrop in the North East drama Catherine Cookson. There have been a number of songs and poems written about Marsden Rock. The Legend of Marsden Rock; or the life and adventures of Little Spottee, the hermit of the rock, is a four part poem and ghost story written by John Young in 1800. A song about Marsden Rock, to the tune of Jockey to the Fair, was sung in the 19th century. John Lodge included a poem entitled Ode the Marsden Rock in his 1842 poetry collection – The Bard, and minor poems – dedicated to Prince Albert. The poem marvels in the physical qualities and surroundings of Marsden Rock.