Филиппин қауымдастығы: Илокано жазушыларының тарихы мен дамуы

Кіріспе

GUMIL Filipinas (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas) немесе Филиппиннің Илокано жазушылар қауымдастығы – Филиппиннің ең белсенді аймақтық жазушылар ұйымдарының бірі. Оның провинциялық және муниципалитеттік бөлімшелерінде, сондай-ақ АҚШ материгінде, Гавайиде және Грециядағы шетелдік бөлімшелерінде жүздеген белсенді жазушы мүшелері бар.

Тарих

Іллоко жазушыларының алғашқы ұйымдары 1923 жылы құрылды, 37 жазушы Сан-Фернандода (Ла-Унион) Корнелио Вальдестің бастамасымен «Гиммон ти Умилуко» (Иллоко жазушылары қауымдастығы) ұйымын құрды, ол ақын және елордадағы Солтүстік Лусон колледжінің негізін қалаушы болған. Мена Пексон Крисолого президент болып сайланды. Крисолого қайтыс болғаннан кейін, Игнасио Вилламор 1927 жылдың 8 қазанында Манила қаласындағы Instituto de Mujeres-те өткен сайлауда президент болды. Бенито С. де Кастро 1988 жылдың 29 ақпанында «Bannawag» журналында жариялаған мақаласында, 1947 жылы «Gimong dagiti Mannurat nga Ilokano» (Илокано жазушылар қауымдастығы) да құрылғанын, ал Бенджамин А. Грей президент болып сайланғанын айтты. Оның басты мақсаты – илоко тілін сақтау, илоко тілінде жазуды ынталандыру және жақсарту, сондай-ақ мүшелерінің ең жақсы жазбаларын жариялау болды. 1960 жылдары Манила және айналасындағы аймақтарда Илоко жазушыларының «Кутибенг» (Лира) қауымдастығы құрылды. Пацифико Д. Эспанто президент болып сайланды. Бірақ «Кутибенг» ұзаққа соқпады. Сол кездегі хатшысы Гиллермо Р. Андая «Bannawag» журналының әдеби редакторы болды. Эспанто президент болып Лас-Банос, Лагуна штатында оқытушы болып тағайындалды. Вице-президент Бенджамин Л. Виернес радио хабарларын таратуға ден қойды. Директорлар кеңесінің мүшесі Пол Б. Зафаралла да У. П. Лос-Баносқа нұсқаушы болып тағайындалды, ол ақырында гуманитарлық факультеттің төрағасы болды. Басқа директорлар кеңесінің мүшелері, соның ішінде Хосе А. Брагадо мен Леонардо К. Беленнің қызығушылығы азайды. 1964 жылдың қазан айында Илокос Сур қаласында «Gunglo dagiti Mannurat iti Iluko» (Илоко жазушылары қауымдастығы) құрылды. Пелажио А. Алкантара, сол кездегі мемлекеттік мектеп директоры, президент болып сайланды. Оның алғашқы жобасы – Ста. Марияда (Илокос-Сур) әдеби семинар-шеберхана өткізу болды. Бірнеше жылдан кейін «Bannawag» журналының қызметкері Хуан С. П. Идальго кіші, Илоко, ағылшын, испан және басқа тілдерде жазатын жазушылардың мүше болуы үшін «Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano» атауын өзгертуді ұсынды. «GUMIL La Union» 1966 жылы құрылды, ал Йовен Косталес оның бірінші президенті болды. Сол жылы «GUMIL Abra» да құрылды, оның президенті Пасита С. Салюдес болды, сондай-ақ «GUMIL Laoag» да құрылды, оның президенті Питер Ла. Джулиан сайланды. 1966 жылдың желтоқсанында доктор Гермогенмен бірге «GUMIL Manila» құрылды. Ф. Белен Ла Юнионнан, содан кейін академиялық істер жөніндегі вице-президент және Филиппин өнер және сауда колледжінің аспирантурасының деканы президент болып сайланды. 1967 жылы «GUMIL Pangasinan» құрылды, оның президенті мемлекеттік мектеп директоры Мауро Ф. Гуико болды. 1968 жылдың 19 қазанында Багиода «GUMIL Filipinas» (Филиппиннің илокано жазушылар қауымдастығы) құрылды. Артуро М. Падуа, сол кезде Пангасинанның Сисон қаласының мэрі, президент болып сайланды. Офицерлер президент Фердинанд Э. Маркос алдында ант берді. «GUMIL Filipinas» немесе «Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas, Inc.» 1977 жылдың 8 қаңтарында Филиппин бағалы қағаздар және биржалар комиссиясында тіркелді.

The first Iloko writers' organizations was organized in 1923 when 37 writers organized the Gimong dagiti Umiiluko (Association of Iloko Writers) in San Fernando, La Union, spearheaded by Cornelio Valdez, a poet and founder of the Northern Luzon College in the capital town. Mena Pecson Crisologo was elected president. When Crisologo died, Ignacio Villamor became president in an election at the Instituto de Mujeres in Manila on October 8, 1927. Benito S. de Castro, in his feature article in Bannawag magazine on February 29, 1988, said the Gimong dagiti Mannurat nga Ilokano (Ilokano Writers Association) was also organized in 1947 with Benjamin A. Gray elected as president. Its main purpose was to preserve Iloko, to encourage and improve how to write better Iloko, and to publish the members' best Iloko writings. In the 1960s, Kutibeng (Lyre), an association of Iloko writers in Manila and suburbs, was organized. Pacifico D. Espanto was elected president. But Kutibeng did not last long. Guillermo R Andaya, then secretary, accepted the literary editorship of Bannawag. Espanto, the president, was appointed to teach in U. P. Los Baños, Laguna. Benjamin L. Viernes, the vice president, focused on radio broadcasting. Paul B. Zafaralla, a member of the Board of Directors, was also appointed as instructor in U. P. Los Baños where he eventually became chairman of the humanities department. The interest of the remaining board members, including Jose A. Bragado and Leonardo Q. Belen, waned. In October 1964, Gunglo dagiti Mannurat iti Iluko (Association of Iloko Writers) was organized in Ilocos Sur. Pelagio A. Alcantara, then a public school principal, was elected president. Its first project was a literary seminar workshop in Sta. Maria, Ilocos Sur. After a few years, Juan S. P. Hidalgo, Jr., a staff member of Bannawag, suggested a change in name to Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano to enable Ilokano writers in Iloko, English, Spanish and other languages to become members. GUMIL La Union was itself organized in 1966, with Joven Costales as its first president. That same year, GUMIL Abra was also born, with Pacita C. Saludes as president, as was GUMIL Laoag, with Peter La. Julian elected president. In December 1966, GUMIL Manila was organized, with Dr. Hermogenes. F. Belen of La Union, then vice president for academic affairs and dean of graduate studies of the Philippine College of Arts and Trades, as president. In 1967, GUMIL Pangasinan was organized, with Mauro F. Guico, a public school principal, as president. On October 19, 1968, GUMIL Filipinas (Ilokano Writers Association of the Philippines) was organized in Baguio. Arturo M. Padua, then municipal mayor of Sison, Pangasinan, was elected president. The officers took their oath of office before President Ferdinand E. Marcos. GUMIL Filipinas or Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas, Inc., was incorporated and registered with the Philippine Securities and Exchange Commission on January 8, 1977.

Баликас аралдары

"Баликас" – GUMIL Filipinas ұйымының ресми басылымы. Екі апта сайын жарық көретін "Баликас" журналының кейбір нөмірлері оның онлайн нұсқасы арқылы қолжетімді.