Кіріспе
Неміс-американ психологы Ульрик Ричард Густав Найссер (8 желтоқсан 1928 – 17 ақпан 2012) – неміс-американ психологы, Корнелл университетінің профессоры және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Ол «когнитивтік психологияның әкесі» деп еске алынады. Найссер қабылдау және есте сақтау саласында зерттеулер жүргізіп, жазбалар қалдырды. Ол адамның ойлау процестерін өлшеуге және одан кейін талдауға болатынын айтты. 1967 жылы Найссер «Когнитивтік психология» атты еңбегін жариялады, ол кейіннен мінезшілдік психологиялық бағыттарға қарсы шабуыл ретінде қарастырылғанын мәлімдеді. «Когнитивтік психология» Найссерге психология саласында бірден даңқ мен танымалдық әкелді.
Ulric Richard Gustav Neisser (December 8, 1928 – February 17, 2012) was a German American psychologist, Cornell University professor, and member of the US National Academy of Sciences. He has been referred to as the "father of cognitive psychology". Neisser researched and wrote about perception and memory. He posited that a person's mental processes could be measured and subsequently analyzed. In 1967, Neisser published Cognitive Psychology, which he later said was considered an attack on behaviorist psychological paradigms. Cognitive Psychology brought Neisser instant fame and recognition in the field of psychology.
Ерте өмір
Ульрик Густав Найссер 1928 жылғы 8 желтоқсанда Германияның Киль қаласында дүниеге келген. Нейсердің әкесі Ханс Нейссер – көрнекті еврей экономисі болған. 1923 жылы ол Нейсердің анасы Шарлоттаға ("Лотте") үйленген, ол Германиядағы әйелдер қозғалысында белсенді болып, католиктік дінінен бас тартып, социология мамандығын бітірген. Нейсердің 1924 жылы туған үлкен әпкесі Марианна да болды. Бейсболға деген құштарлығы Нейсерді кейін "шақырғыш жад" деп атайтын идеяға бастады. Одан кейін ол Свартмор колледжінің магистратура бағдарламасына қабылданды. Нейсер Гештальт психологиясының негізін қалаушылардың бірі Вольфганг Кёлер оқытушы болып жұмыс істейтін Свартмор колледжіне түсуді қалаған. Нейсер сондай-ақ жаңа ассистент-профессор Генри Глейтманмен танысып, дос болды. Оның әйгілі Challenger зерттеуі ол Эмориде жұмыс істеген кезде жүргізілді. 1998 жылы ол "The Rising Curve: Long Term Gains in IQ and Related Measures" атты кітабын жариялады. Нейсер Гуггенхайм және Слоан стипендиясын алған. Ең маңыздысы, Дин әртүрлі уақытта болған оқиғаларды бір "естеліктерге" біріктірді. Нейсердің айтуынша, "есте сақталған эпизодтар шын мәнінде қайталанатын оқиғалар тізбегін көрсетеді". Нейсер мұндай есте сақтау қателіктерінің жиі кездесетінін, жадтың құрылымдық процесс екенін көрсетеді деп санайды.
Жарық шамындағы естеліктер
Флеш-естеліктер туралы ұғымды Браун мен Кулик алғаш рет 1977 жылғы Джон Ф. Кеннединің қазасына байланысты естеліктер туралы мақаласында сипаттады. Осылайша, күрт, қатты әсер ететін және маңызды оқиға жоғары эмоционалдық қозғышқа ие болып, оқиға туралы білген кездегі уақыт, орын және басқа да жағдайларды айқын, дәл есте сақтауға мүмкіндік береді. Нейсер осы естелік туралы түсінікті талдауға тырысты, Challenger ғарыш шаттлының жарылысы туралы адамдардың естеліктерін зерттеуге кірісті. 1986 жылдың қаңтарында Challenger жарылысынан кейін Нейсер колледж студенттеріне сауалнама таратып, олардың қайда болғанын, кіммен бірге болғанын және жарылыс қай уақытта болғанын жазуды сұрады. Үш жыл өткен соң Нейсер сол сауалнаманы пайдаланып, олардың есте сақтауының дәлдігін тексеру үшін енді жоғары сынып студенттерін сауалнамалады.
Өлім
2012 жылдың 17 ақпанында Нью-Йорк штатының Итака қаласында Паркинсон ауруынан көз жұмды.
Кітаптар мен кітап тараулары
Нейсер, У. (1967). Когнитивтік психология. Энглвуд Клиффс: Прентис Холл. Нейсер, У. (1976). Когниция және шындық: когнитивтік психологияның принциптері мен салдары. Нью-Йорк: Фримен. Нейсер, У., және Хайман, И. Э. (1982). Көзге көрген есте сақтау: табиғи контексте есте сақтау. Нью-Йорк: Worth Publishers. Нейсер, У. (1987). Тұжырымдар және тұжырымдамалық даму: категориялаудағы экологиялық және интеллектуалдық факторлар. Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ: Кембридж университетінің баспасы. Нейсер, У., және Харш, Н. (1992). Фантомдық жарқылдар: «Челленджер» туралы жаңалықты естудің жалған естеліктері. Э. Виноград, У. Нейсер (ред.), Еске алудағы әсер және дәлдік: «Жарқылдық» естеліктерді зерттеу (9–31 беттер). Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ: Кембридж университетінің баспасы. Нейсер, У. (1993). Қалыптасқан өзіндік: өзін-өзі танудың экологиялық және жеке қарым-қатынастардағы көздері. Кембридж, Англия: Кембридж университетінің баспасы. Нейсер, У., және Жоплинг, Д. А. (1997). Контексттегі тұжырымдық өзіндік: мәдениет, тәжірибе, өзін-өзі түсіну. Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ: Кембридж университетінің баспасы. Нейсер, У., және Америкалық Психологиялық Ассоциация. (1998). Өрбу қисығы: IQ және оған байланысты өлшемдердегі ұзақ мерзімді үлкендік. Вашингтон, округ Колумбия: Америкалық Психологиялық Ассоциация. Нейсер, У. (2003). Когнитивтік психология. Психология тарихы: негізгі сұрақтар (447–466 беттер). Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ: Оксфорд университетінің баспасы. Нейсер, У., және Виноград, Е. (2006). Есте сақтауды қайта қарастыру: есте сақтауды зерттеуге экологиялық және дәстүрлі тәсілдер. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Нейсер, У. (2007). Ульрик Нейсер. Г. Линдзи, В. М. Рунян (ред.), Психология тарихы автобиографияда, 9 том (269–301 беттер). Вашингтон, округ Колумбия, АҚШ: Америкалық Психологиялық Ассоциация. Нейсер, У., және Фивуш, Р. (2008). Есте сақтаушы өзіндік: өзіндік баяндамадағы құрылым және дәлдік. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы.