Кіріспе

Шотланд колледжінің басшысы Уильям Эппс Кормак (5 мамыр 1796 – 30 сәуір 1868) – шотланд зерттеушісі, қайырымдылық жасаушы, ауыл шаруашылығымен айналысушы және жазушы, Ньюфаундленд штатының Сент-Джонс қаласында дүниеге келген. Кормак – еуропалық тегінен тараған алғашқы адам, аралдың ішкі аймақтарына саяхат жасаған. Оның саяхаты туралы жазған еңбегі алғаш рет 1824 жылы Ұлыбританияда жарияланды. Жергілікті халықтың мәдениетін зерттеуге және сақтап қалуға ынталы болған ол 1827 жылы Беотик институтын құрды.

Ерте өмір және білім

Шотландияның жақсы жағдайдағы отбасының ұлы Кормак Ньюфаундлендте дүниеге келді. Ол білім алу үшін Шотландияға сапар шегіп, Ортағасыр ғылымының орталықтары болған Глазго университеті мен Эдинбург университетінде оқыды. 1818 жылы ол елден шығып, шотланд эмигранттарының тобын Принс-Эдвард аралына жетектеп, олар Шарлоттаун қаласының жанындағы Хантер өзеніне қоныстанды.

Мансап

1822 жылы ол туған жері Ньюфаундлендке отбасының ісі және мүліктік мүдделерін реттеу үшін оралды. Кормак еуропалықтардың ешқашан жасаған емес бір ісқа бел буып, Ньюфаундлендтің ішкі аймақтарын зерттеуге кірісті. Оның тағы бір мақсаты – беотхұқтармен байланыс орнатып, аман қалған аз ғана жергілікті халықпен достық қарым-қатынас құру болатын. 1822 жылдың 5 қыркүйегінде Кормак экспедициясы Смит шығанағынан, Тринити шығанағынан, жалғыз серігі Джозеф Сильвестрмен бірге, Миавупектен, Эспоир шығанағынан келген жас микмак аңшысымен бірге аттанды. Қазан айының басында олар аралдың ортасына жетіп, Кормак өзінің Эдинбургтегі ұстазы (Роберт Джеймсон) құрметіне атаған дөңгелек таулы жотаға тап болды – Джеймсон таулары (қазіргі Джеймисон таулары). Олар сол жылдың 4 қарашасында Сент-Джордж шығанағына келді, бірақ ешқандай беотхұққа кездеспеді. Кормак Литтл-Бей және Фортунаға қарай сапарды жалғастырды. 1823 жылдың 10 ақпанында ол Англияның Дартмут қаласына келді. Кормак саяхаты туралы есеп дайындады, ол алғаш рет 1824 жылы Англияда жарияланды. Оның саяхатының басқа нұсқалары 1828 және 1856 жылдары жарық көрді. Ол ішкі аймақты ешбір келешек саяхатшыға жетпеген дәлдікпен сипаттады; оның баяндамасы Ньюфаундленд саяхаттарының даусыз классикасы болып табылады. Оның ботаникалық байқаулары 1766 жылы сэр Джозеф Бэнкстің байқауларынан кейін ең маңыздысы болды. Оның ішкі аймақтың минералогиясы және геологиясы туралы есебі 1840 жылы Джозеф Бити Жукстің барлауына үлкен үлес қосты. Оның жұмысы Уильям Эдмонд Логанның 1864 жылғы геологиялық зерттеуін Ньюфаундлендке кеңейту туралы шешіміне де ықпал етті. Оны Александр Мюррей және Джеймс Патрик Хоули басқарды. 1823 жылдың 22 шілдесінде Кормак британдық отарлау министрі лорд Батерстке аралдың ішкі аймағының суретін және сапар маршрутының қысқаша сипаттамасын қоса жазды. Ол беотхұқтардың қиын жағдайына назар салып, олардың жағдайына қатысты қосымша зерттеулер жүргізуге, сондай-ақ колонияның табиғи ресурстарын одан әрі зерттеуге ниеттенгенін білдірді. Ньюфаундлендке оралғаннан кейін Кормак беотхұқтарға арналған орталық құрды және олардың қалдықтарын жойылудан құтқару үшін қоғамдық қолдау көрсетуді бастады. Ол 1827 жылдың 2 қазанында Твиллингтеде Боотхик институтын (қазіргі Беотхук институты) құрды. Оның мақсаты – Ньюфаундлендтің қызыл үнділерімен байланыс орнату, олардың өркениетін британдық стандарттарға сәйкес дамыту және олардың тарихын зерттеу болды. Көптеген белгілі азаматтар оның экспедициясына жазылды. Кормак үш жергілікті жетекшімен – канадалық Абенаки, Лабрадор Монтане және жас Микмакпен бірге Эксплойтс өзені және Қызыл үнді көлі маңындағы аймақты зерттеу үшін жолға шықты, бірақ ол аймақ тастамалы болды. Соңғы шара ретінде Боотхик институты Нотр-Дам шығанағы және Уайт-Бей аймағына жергілікті іздеу тобын жіберді, бірақ олар ешқандай беотхұққа кездеспеді. Халықтың жойылуға жақын тұрғаны қаупі болды. Кормак беотхұқ мәдениетінің көптеген артефакттарын және басқа да дәлелдерін тапса да, оның оларды құрып кетуден құтқаруға жасаған тырысы сәтсіз аяқталды. 1828 жылдың қысында ол Сент-Джонс қаласындағы қоныстанушылармен бірге тұратын жас беотхұқ әйелі Шанаудит туралы білді, оны аштықтан құтқарылғаннан кейін әкелген еді. 1828-1829 жылдардың қысында Кормак оны өз орталығына алып келді, сонда ол одан үйренуге үміттенеді. Ол институтынан ақша жинап, оны күтіп бағуға жұмсады. Ол одан аралдың, сондай-ақ беотхұқтардың тұрғын үйлерінің, құрал-саймандарының және мәдениетінің он суретін салдыртты. Ол беотхұқ тарихы мен аңыздарын айтып беріп, оған өз сөздік қорын үйретті. Туберкулезбен ауырып, ол 1829 жылдың көктемінде қайтыс болды. 1829 жылдың қаңтарында Кормақтың бизнес-жобалары сәтсіз аяқталып, ол Ньюфаундлендтен кетіп қалды. Кейде Ұлыбританияға және 1862 жылы Ньюфаундлендке жасаған қысқа сапардан басқа, Кормак өмірінің соңғы жылдарын Тынық мұхитының жағалауындағы Британдық Колумбияда өткізді. Ол үйленбеген күйеуі ретінде Нью-Вестминстерде (Британдық Колумбия) қайтыс болды.

Мұра мен құрмет

Экспедицияның басталған жерін белгілейтін ескерткіш Тринити шығанағындағы Смит бұғазындағы Милтон қаласында орналасқан. Ньюфаундлендте граниттен жасалған оба орнатылды, онда Кормак пен Сильвестр қазіргі Бей-д'Эспоир тас жолымен, алып арал арқылы өтетін жолмен өтіп кеткен. Кормак, 1947 жылы құрылған және Хамбер өзенінің жағасындағы ішкі ауылшаруашылық қауымдастығы, оның құрметіне аталған.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Джонс, Роберт және В. Е. Кормак. Коньки тебу өнері практикалық тұрғыда түсіндірілген. Лондон: Бейли ағайындылары, 1800 жыл. Кормак, В. Е. Ньюфаундленд аралы арқылы жасалған саяхат туралы есеп. Эдинбург: А. Констебл үшін басылған, 1824 жыл. Кормак, В. Е. Ньюфаундлендтегі қызыл индейлерді іздеу сапары туралы В. Е. Кормактың баяндамасы / Ньюфаундлендтегі Сент-Джонс қаласының Бөтик институтында оқылған. С. л.: s. n., 1828 жыл. Кормак, В. Е. Ньюфаундленд аралы арқылы жасалған саяхат туралы әңгіме. Сент-Джонс, НФЛД.? : s. n.], 1856 жыл. Кормак, В. Е. Гисборнс жерінің геологиялық картасы. 1800-ші жылдар. Хаули, Джеймс Патрик және В. Е. Кормак. Беотхактар немесе қызыл индейлер, Ньюфаундлендтің түпкі тұрғындары, Кембридж: Университет баспасы, 1915 жыл.