Кіріспе

Нидерландыдағы киноиндустрия

Кассалық жинақ

2000 жылы Нидерландыдағы кинопрокаттан түскен жалпы кіріс 128,5 миллион евроны құрады; голланд фильмдерінің үлесі 5,5%, яғни 7,1 миллион евроны құрады. 2006 жылы жалпы кіріс 155,9 миллион евроны құрады; голланд фильмдерінің үлесі 11,5%, яғни 17,4 миллион евроны құрады. Нидерланд кинофестивалі және Нидерланд кино қоры Нидерландыдағы кинопрокаттағы жетістіктерін мойындайтын төрт жүлде бастамашылары болып табылады. Бұл жүлделердің мақсаты – фильмнің көрсетілімінен кейін бұқаралық ақпарат құралдарының назары азайған кезде фильмге оң жарнама жасау. «Алтын фильм» жүлдесі 100 000 кино билеті сатылған фильмдерге, «Платиналық фильм» 400 000 билетке, ал «Алмаз фильм» 1 000 000 билетке беріледі. «Кристалл фильм» Нидерландының деректі фильмдеріне арналған және фильм 10 000 кино билеті сатылғаннан кейін табыс етіледі. Нидерланд кино тарихындағы ең көп көрермен жинаған фильм – «Титаник», ол 3 405 708 көрерменді тартты. Пропорционалды түрде ең көп көрермен жинаған голланд фильмі – 1973 жылы 3 328 804 көрерменді қамтыған «Түрік рахаты» фильмі, ол сол кездегі халықтың шамамен төрттен бірін құрады. «Титаник» салыстыру үшін, 90-жылдардың соңында Нидерланд халқының шамамен бестен бір бөлігін тартты.

Тарих

Голландияның алғашқы фильмі - М. Х. Ладденің «Gestoorde hengelaar» (1896) комедиясы. Вилли Мулленс 1900 жылдардың басында голланд киносының ықпалды пионерлерінің бірі болды. Оның қысқа комедиясы «Зандоворт жағажайында шалбарсыз француз джентльменінің бақытсыз оқиғасы» – ең көне голланд көркем фильмдерінің бірі. Голланд киноиндустриясы салыстырмалы түрде кішкентай болғанымен, голланд киноөндірісі гүлденген бірнеше белсенді кезең болды. Бірінші өрлеу Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды, Голландия бейтарап мемлекеттердің бірі болғандықтан. Hollandia сияқты студиялар көркем фильмдердің әсерлі циклын жасады. Екінші толқын 1930 жылдары келді, дыбысты фильмдер голланд тіліндегі фильмдерге сұранысты тудырды, нәтижесінде өндіріс өсті: 1934 және 1940 жылдар аралығында 37 көркем фильм шықты. Герард Рюттен режиссерлік еткен «Өлі су» (1934) фильмі Венеция кинофестивалінде (1934) үздік операторлық жұмысы үшін «Coppa Istituto Luce» сыйлығын жеңіп алды, бұл жұмыс Андор фон Барсиге тиесілі болды. Голланд киноиндустриясы жылдам өсуді қамтамасыз ету үшін дыбысты фильмдер технологиясында тәжірибесі бар шетелдік мамандарға жүгінді. Көбінесе бұл Гитлер билікке келгеннен кейін елден қашқан немістер немесе Германияда жұмыс істеген адамдар еді. Осы кезеңде Голливудта жұмыс істеуге кеткен бірнеше танымал неміс режиссерлері Голландияда фильмдер түсірді, ең белгілілері – Дуглас Сирк («Boefje», 1939) және Людвиг Бергер («Ergens in Nederland», 1940). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жеке голланд киноиндустриясы дерлік тоқтап қалды. Алайда, неміс басқарушы оккупациялық үкіметі үшінші рейхті қолдау үшін көптеген шағын үгіт фильмдерін қаржыландырды. Олардың ең танымаллары: «De nieuwe tijd breekt baan» («Жаңа дәуір басталады», 1941), «Met Duitschland tegen het Bolsjewisme» («Германиямен бірге большевизмге қарсы», 1941) және «Werkt in Duitschland» («Германияда жұмыс істеңіз», 1942). 1943 жылдан кейін Голландияның Мәдениет палатасының ішкі тартыстары мен оккупациялық үкіметтің қаржы тапшылығына байланысты бұл қаржыландыру тоқтатылды. 1946 жылы Голландия тарихи кино мұрағаты құрылды, ол кейін Нидерланд кино мұражайына, бүгінгі Eye Filmmuseum-ға айналды. Ол киноны, әсіресе голланд киносын сақтау және көрсетуде маңызды рөл атқарды. Оның қорына көркем және деректі фильмдер, анимация, әуесқой фильмдер және тәжірибелік фильмдер кіреді. Соңғысы Нидерландта беймәлім фильмдерге ұқсас бай дәстүрге ие. «Polygoon journaal» сияқты киножаңалықтар жинақтары, мемлекеттік қолдаумен түсірілген фильмдер, тапсырыспен түсірілген фильмдер, жарнамалар және (телевизиялық) деректі фильмдер, сондай-ақ басқа телевизиялық өнімдер Нидерландтың дыбыс және бейне институтында сақталады.

Голландияның деректі фильмдер дәстүрі

Нидерландының деректі фильмдері әлемге танымал, бұл ең алдымен 1920-1930 жылдардағы авангардтың, әсіресе Filmliga қозғалысының, Пол Шутема, Маннус Франкен, Андор фон Барси және Йорис Ивенс сияқты кинорежиссерлердің еңбегінің арқасында мүмкін болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары елді қайта құруға басты күш-жігер жұмсалды, ал кино түсіру көбінесе осы мақсатқа бағышталды. Осы кезеңде «Голланд деректі фильмдер мектебі» (немесе «Голланд деректі фильмдер дәстүрі») пайда болды. Герман ван дер Хорст, Берт Хаанстра және Джон Фернхаут сияқты сыншылардың жоғары бағасын алған жаңа режиссерлер көзге түсті. Ван дер Хорст Роттердамды қайта құру туралы «Стейди!» (Houen Zo!) қысқаметражды фильмімен үлкен жетістікке жетті, ол 1953 жылы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды, ал Ван дер Хорст Суринамдағы өмір туралы «Фаджа Лобби» (1960) фильмімен де танымал болды, ол Берлиналеде «Алтын аю» жүлдесін жеңіп алды. Хаанстра, өз кезегінде, 1958 жылғы әйнек өндірісі туралы «Glass» қысқаметражды фильмімен өзін таныстырды, ол Берлин мен Канн қалаларында жүлделі орындарға ие болды, сондай-ақ «Үздік қысқа метражды деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Джон Фернхаут 1967 жылы Монреальдегі Дүниежүзілік көрмеге арналған ел және оның бейнелеу өнерімен байланысы туралы «Голландия аспаны» фильмін түсірді. Бұл көрменің басты тартымдылығы болды, ол Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды және «Үздік қысқа метражды деректі фильм» номинациясына ұсынылды. 1960 жылдары VPRO сияқты телеарналардың қолдауымен жаңа жолдарды іздеуге және фильмді медиум ретінде сынап көруге құштар болған көптеген басқа режиссерлер де көзге түсті. Олардың арасында Ян Шапер, Эд ван дер Эльскен және ең бастысы, голланд деректі фильмдер тарихына үлкен әсер еткен Йохан ван дер Кеукен болды. Осы кезеңде Йорис Ивенс Чили мен Вьетнам сияқты әлемнің түкпір-түкпірінде фильмдер түсіруді жалғастырды, сонымен қатар Нидерландыда «Роттердам Европорт» (1966) фильмін жасады. Оның басқа фильмдері – «Ең іздестірілген адам» және «Америкалық».

1980-2000 жылдар

1980 және 1990 жылдары Хауэр мен Краббеден артық халықаралық табысқа жеткен голланд актері болған жоқ. Олардың құрбылары Моник ван де Вен, Дерек де Линт, Рене Саутендик және Хуб Стейпель Голливудтағы әрекеттері сәтсіз аяқталған соң, голланд фильмдерін түсіруге қайта оралды. «Түрік рахаты» фильмімен танымал актриса Ван де Вен сол кездегі күйеуі Ян де Бонтпен бірге АҚШ-қа көшіп, бірнеше ұсақ американдық фильмдерде ойнады, бірақ айқын жетістікке жете алмады. Де Линт «NYPD Blue» және «The L Word» сияқты түрлі телешоуларда эпизодтық рөлдерде ойнады, сондай-ақ «The Unbearable Lightness of Being» (1988) фильміндегі ең белгілі рөлі бар бірқатар екінші пландағы рөлдерді сомдады. Саутендик «Жазғырудың түні» (1991) фильмінде басты әйел рөлін ойнады, ал Дик Маас фильмдерінің табысқа ие болған жұлдызы Хуб Стейпель 1988 жылы Анна Франк туралы телефильмде екінші рөлде ойнады. 1992 жылы Краббе мен Мартен Смит қатысқан «Voor een Vorloren Soldaat» атты ересектерге арналған романтикалық драмасы шықты.

20002020 жыл

2000-жылдардың басында актер Антони Камерлинг америкалық тәуелсіз фильмде ойнады – «Бес саусақ», онда, ирониялық түрде, американдық актер Райан Филипп голландтық кейіпкердің рөлін сомдады. Камерлинг сондай-ақ «Диуананы қуып шығарушы: Бастауы» фильмінде де қосалқы рөлде ойнады. «Егіз бауырлар» фильмінің жұлдызы Текла Ройтен «Гайленд: The Source» фильмінде АҚШ-та дебют жасады. Ұзақ өтпей «Брюггеде», «Транзит» және «Америкалық» сияқты фильмдер жарық көрді. Ол сонымен қатар «Sleeper Cell» сериалының 2-ші маусымында қосалқы рөлде ойнады және «Lost» сериалында шағын рөлде көрінді. Онжылдықтың соңына қарай актер Йорик ван Вагенен «Шекарадан тыс» (2003), «Риддиктің хроникасы» (2004) және «Жаңа әлем» (2005) фильмдерінде өзін таныстырды. Оның «Minority Report» фильмінде қосалқы рөлде ойнауы жоспарланған еді, бірақ виза мәселесіне байланысты ол бұл фильмде жұмыс істей алмады. Голливудта сәттілікке жеткен басқа голланд актерлерінен айырмашылығы, Ван Вагенен американдық фильмдерде түсуге дейін өз елінде үлкен жұлдыз болған жоқ. Сол сияқты, Саския Малдер (модель Карен Малдердің әпкесі) француз және ағылшын фильмдері мен телесериалдарында халықаралық дебют жасады. Ол «Жағажай», «Төмендеу» және «Төмендеу: 2-бөлім» фильмдерінде түсті. Сонымен қатар, ол шотландтық «Кітап клубы» ситкомында тұрақты рөлде ойнады. 2010 жылдың басында кино өнеріндегі жаңа таланттар халықаралық деңгейде танымал болды. Осы онжылдықта пайда болған таланттардың ішінде Марван Кензари, Лотте Вербек, Сильвия Хокс және Михель Хьюсман бар. Кензари голландтық «Құрқақ» фильмінде танымал болғаннан кейін, АҚШ-та Энтони Хопкинспен бірге «Соқтығысу» фильмінде дебют жасады. Ұзақ өтпей «Бен-Хур», «Мумия» және «Ориент экспресстегі кісі өлтіру» сияқты фильмдер жарық көрді. 2017 жылы Кензари Диснейдің «Аладдин» фильмінің жанды нұсқасында Жафар рөлін ойнайтыны жарияланды. Лотте Вербек «Борджиалар», «Шет елдегі», «Қара тізім» және «Marvel-дің Агент Картер» сияқты халықаралық телешоуларда ойнап, сәттілікке жетті. Ол сондай-ақ Вин Дизельмен бірге «Соңғы сиқыршы аңшысы» фильмінде де түсті. 2010 жылдардың басында Сильвия Хокс «Қыз және өлім» және «Ең жақсы ұсыныс» фильмдерінде ойнады. 2017 жылы Хокс ғылыми-фантастикалық фильмде Люв репликантын сомдады – «Жарыс машинасы 2049». Михель Хьюсман «Жас Виктория», «Z әлемдік соғысы» және «Адалин дәуірі» фильмдерінде көрінді. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол «Тәжді ойын» сериалында Дарио Нахарис рөлін ойнады. Тельбургте туған оператор Тео ван де Санде «Жәбірлі ниеттер» және «Жүрексіз» сияқты фильмдерді түсіргеннен кейін, үлкен бюджетті фильмдерді түсірумен әсерлі өмірбаян жасады. Халықаралық жобаларда жұмыс істеген басқа да голландтық мамандардың арасында Голливуд дыбыс дизайнері Чарльз Динен, 1997 жылы «Миссис Даллоуэй» фильмін бейімдеген және қазіргі уақытта бірнеше британдық жобаларда жұмыс істейтін Оскар иегері Марлин Горрис, Ридли Скотттың «Аспан патшалығы» үшін қосымша музыка жазған DJ және композитор Junkie XL, сондай-ақ «Эммануэль» рөлімен танымал Сельвия Кристал бар. Кристал қысқаша Агент 34 рөлінде көрінеді. Кюрасаода туған Робби Мюллер баламалы кино сахнасында Вим Вендерс, Ларс фон Триер және Джим Ярмушпен бірнеше рет жұмыс істеді. Өзінің мансабының басында режиссер болған Кис ван Острум АҚШ-қа көшіп, әртүрлі телефильмдер мен мини-сериалдардағы жемісті оператор болды. Эндрю Николь және Оливер Стоунмен жұмыс істеген екі рет Академия сыйлығына ұсынылған суретші Ян Рольфс, Джордж Слуйзер өзінің танымал «Жоғалған із» фильмінің американдық қайта жасалуын жасады, пан-европалық копродукциялармен жұмыс істеді және Роб Шнайдердің «Таңдалған» комедиясы (2009) фильмінде түсті. 2000-жылдары АҚШ-тың бірнеше кассалық хиттерін түсірген оператор Роджиер Стофферс, ең бастысы – «Қауіпсіздік». Ұзын бойлы Картель Струкен, оның дене бітімі оған Барри Зонненфельдтің «Аддамс отбасы» фильмдеріндегі Лурч және «Твин Пикс» сериалындағы Ғұмырлық рөлін әкелді. Жани Темим «Гарри Поттер» фильмінің соңғы үш бөлімінде, «Брюггеде» және «Адамдар баласы» фильмдерінде костюм дизайнері болды. Арьен Туйтен, «Панның лабиринты» сияқты фильмдерде жұмыс істеген, Stan Winston Studio үшін жұмыс істейтін арнайы грим эффектілерінің шебері. Голланд туған костюм дизайнері Эльза Зампарелли, «Құстармен билеу» үшін Оскарға ұсынылған. 2016 жылы Мартин Кульховен өзінің халықаралық дебюттік фильмін – «Бримстоунды» түсірді (халықаралық жұлдыздармен). Қараңғы және зорлық-зомбылыққа толы вестерн/триллер Вена кинофестивалінде көрсетілді және Еуропада жақсы қабылдалды, бірақ АҚШ-та аралас пікірлерге ие болды. Голланд фотографы Антон Корбейн өзінің кино режиссерлік дебютін жасады, британдық «Control» фильмін түсірді, ол Joy Division тобының жетекші әншісі Иан Кертис туралы баяндайды.

Академия сыйлығының номинациялары мен жеңімпаздары

Жеңімпаз фильмдер осы «Оскар» сыйлығына ұсынылған фильмдер тізімінде көк түспен белгіленген. Жыл Фильм атауы Сыйлық санаты 1942 Шығыстағы жоғары тәуекелдер (High Stakes in the East) Кументалды фильм 1959 «Шыны» (Glas) Кументалды қысқа фильм 1959 «Өзендегі ауыл» (Dorp aan de rivier) Ең жақсы шетелдік фильм 1962 «Үлкен қалалық депрессия» (Big City Blues) Ойнатылатын қысқа фильм 1962 «Pan» Ойнатылатын қысқа фильм 1964 «Адам Голландиясы» (Alleman) Толық метражды кументалды фильм 1967 «Голландия аспанының үстінде» (Sky over Holland) Ойнатылатын қысқа фильм 1971 «Тәжірибедегі оқиғалар» (Adventures in Perception) Кументалды қысқа фильм 1972 «Маймыл және Супер маймыл» (Bij de beesten af) Толық метражды кументалды фильм 1972 «Бұл кішкентай әлем» (Deze kleine wereld) Кументалды қысқа фильм 1973 «Түрік рахаты» (Turks fruit) Ең жақсы шетелдік фильм 1978 «О, менің жаным» (Oh My Darling) Анимациялық қысқа фильм 1986 «Анна және Белла» Анимациялық қысқа фильм 1986 «Шабуыл» (De aanslag) Ең жақсы шетелдік фильм 1995 «Антонияның желісі» (Antonia's Line) Ең жақсы шетелдік фильм 1997 «Сипаттама» (Karakter) Ең жақсы шетелдік фильм 1999 «3 қарындас» (3 Misses) Анимациялық қысқа фильм 2000 «Әке және қызы» (Father and Daughter) Анимациялық қысқа фильм 2002 «Параизо қонақ үйі» (Hotel Paraiso) Ең жақсы шетелдік фильм 2003 «Егіз қыздар» (De tweeling) Ең жақсы шетелдік фильм Дереккөзі: «Оскар» сыйлығының ресми дерекқоры.