Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чагос аралдарының тұрғындарын мәжбүрлеп көшіру
Forced relocation of the inhabitants of the Chagos Islands
Ұлыбритания, АҚШ-тың өтініші бойынша, 1968 жылы Чагос архипелагының тұрғындарын шығара бастады және 1973 жылдың 27 сәуірінде Перрос Банхос атолындағы қалған шагос тұрғындарын шығарып тастаумен мәжбүрлі депортациясын аяқтады. Ол кезде Илои деп аталған тұрғындар қазір Чагос аралдарының тұрғындары немесе шагосиялықтар деп танылады. Шагосиялықтар мен адам құқықтарын қорғаушылар британдық Сыртқы істер министрлігінің 1966 жылғы британдық және американдық үкіметтер арасындағы АҚШ әскери базасы үшін халықсыз арал беру туралы келісім нәтижесінде шагосиялықтардың жерді иелену құқығын бұзғанын, сондай-ақ қосымша өтемақы және қайта оралу құқығын беру қажеттігін айтады. Өтемақы мен Чагос аралдарында тұру құқығын талап ету үшін сот шаралары 1973 жылдың сәуірінде басталды, онда маврикийлік адвокаттың өкілдігіндегі 280 арал тұрғыны Маврикий үкіметінен 1972 жылы британдық үкімет ұсынған 650 000 фунт стерлингтік өтемақыны бөлуді сұрады. Бұл қаражат 1977 жылға дейін үлестірілмеді. Содан бері түрлі шағымдар мен сот процестері жалғасып келеді. 2019 жылы Халықаралық сот Ұлыбританияның Чагос аралдарына егемендігі жоқ екенін және архипелагтың басқаруын «мүмкіндігінше жылдам» Маврикийге беру керектігін айтқан кеңес беруші пікір жариялады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы кейін Британияға аралдарды беру процесін бастау үшін алты ай мерзім берді.
The United Kingdom, at the request of the United States, began expelling the inhabitants of the Chagos Archipelago in 1968, concluding its forced deportations on 27 April 1973 with the expulsion of the remaining Chagossians on the Peros Banhos atoll. The inhabitants, known at the time as the Ilois, are today known as Chagos Islanders or Chagossians. Chagossians and human rights advocates have said that the Chagossian right of occupation was violated by the British Foreign Office as a result of the 1966 agreement between the British and American governments to provide an unpopulated island for a U. S. military base, and that additional compensation and a right of return be provided. Legal action to claim compensation and the right of abode in the Chagos began in April 1973 when 280 islanders, represented by a Mauritian attorney, petitioned the government of Mauritius to distribute the £650,000 compensation provided in 1972 by the British government. It was not distributed until 1977. Various petitions and lawsuits have been ongoing since then. In 2019, the International Court of Justice issued an advisory opinion stating that the United Kingdom did not have sovereignty over the Chagos Islands and that the administration of the archipelago should be handed over "as rapidly as possible" to Mauritius. The United Nations General Assembly then voted to give Britain a six month deadline to begin the process of handing over the islands.
Шагослықтар
Еуропалық зерттеушілер алғаш келгенде Чагос архипелагында адам қоныстанбаған, француздар Диего Гарсия аралында 50-60 адамнан және "құлдардан" тұратын шағын колония құрғанға дейін ол аралдар бос жатты. Құлдар қазіргі Мозамбик пен Мадагаскардан Маврикий арқылы әкелінген. Осылайша, алғашқы шагостықтар банту және австронезиялық халықтардың ұрпақтары болды. Француз үкіметі 1794 жылдың 4 ақпанында (16 Pluviôse) құлдықты жойды, бірақ Үнді мұхитындағы жергілікті әкімшіліктер оның іске асуына кедергі келтірді. 1814 жылғы Париж шарты бойынша француздар Маврикийді және оның тәуелділіктерін (соның ішінде Чагос аралдарын) Ұлыбританияға өткізді. Дегенмен, колония ішінде құлдарды тасымалдауға ешқандай тыйым салынбады, сондықтан шагостықтардың ата-бабалары Маврикийден Родригеске, Чагосқа, Сейшель аралдарына және басқа да жерлерге үнемі тасылып отырды. Сонымен қатар, 1820 жылдан 1840 жылға дейін Чагостағы Диего Гарсия атолы Суматра, Сейшель аралдары мен француздық Бурбон (Реюньон) арасындағы құл кемелерінің тоқтау орны болды, бұл Чагос генофондына малай құлдарының қосылуына әкелді. Бұл келісімшарт бойынша жұмыс істегендердің көпшілігі сот төрешісінің келуіне дейін ондаған жылдар бойы қалып қойды, ал кейбіреулері тіпті өмір бойы сол жерде тұрды. Шагостықтардың өмірі бұрынғысынша жалғасты, еуропалық басшылар мен илои жұмысшылары мен олардың отбасылары бірге жұмыс істеді. Чагоста бұл белгілі бір міндеттерді орындау және оған сәйкес сыйақы алуды қамтыды, соның ішінде тұрғын үй, азық-түлік және ром берілді, нәтижесінде ерекше креолдық қоғам қалыптасты. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Маврикий, Сейшель, Қытай, Сомали және Үндістан жұмысшылары әр түрлі уақытта аралда жұмыс істеді, бұл шагостық мәдениетіне үлес қосты. Сондай-ақ, плантация басшылары мен әкімшілері, кемелер экипаждары мен жолаушылары, ІІ дүниежүзілік соғыста аралда орналасқан британдық және үнді гарнизондық әскерлері, сондай-ақ Маврикий тұрғындары да үлес қосты, олар Чагосқа сапар шегіп, ұзақ уақыт өткізді. Плантациялар Сейшель аралдарындағы Chagos Agalega компаниясына сатылды, ол Диего Гарсия лагунасының аузындағы алты акр жерді қоспағанда, бүкіл Чагос архипелагына ие болды. Алайда, 1962 жылдан бастап Chagos Agalega компаниясы негізінен сейшельдік келісімшарт жұмысшыларын, сондай-ақ Маврикийден бірнеше адамдарды жұмысқа қабылдай бастады, өйткені көптеген илоилер басқарудың өзгергеніне байланысты Чагосты тастап кетті. 1964 жылға қарай халықтың 80% -ы 18 айлық немесе 2 жылдық келісімшарттар бойынша сейшельдіктерден тұрды. Осы кезеңде Ұлыбритания мен АҚШ Үнді мұхиты аймағында әскери база құру мақсатында келіссөздер жүргізе бастады. База британдық аумақта орналасуы керек болды, өйткені АҚШ-тың бұл аймақта ешқандай иелігі болған жоқ. АҚШ кез келген база орналасқан елдің тұрақтылығына қатты алаңдады және БҰҰ-ның отарсыздандыру талаптарынан және оның нәтижесінде туындауы мүмкін егемендік немесе Батысқа қарсы көзқарас сияқты саяси мәселелерді болдырмау үшін халық тұрмайтын аумақты іздеді. Үнді мұхитының орталық бөлігіндегі алыстағы британдық аралдарды басқаратын тәуелсіз Маврикийдің саяси ұстанымы толық анық болмаса да, базаның қауіпсіздігіне қаукел келтіретіні күдік тудырды. 1965 жылдың қаңтарында АҚШ-тың Лондондағы елшілігі Чагосты бөліп беру туралы ресми өтініш жасады. Бұл және басқа да дәлелдер сот процесінде Ұлыбританияның Жоғары соты Корольдік сотының 2003 жылы Ұлыбритания үкіметінің БҰҰ-ның Колониялық елдер мен халықтарға тәуелсіздік беру туралы декларацияны іске асыру жөніндегі арнайы комитетінің ( "24-тің комитеті" деп белгілі) бақылауынан қашу үшін бүкіл Чагосты халықсыз ету туралы шешім қабылдағанын анықтады. 1966 жылы аралда 924 адам тұрды.
The Chagos Archipelago was uninhabited when first visited by European explorers, and remained that way until the French established a small colony on the island of Diego Garcia, composed of 50–60 men and "a complement of slaves". The slaves came from what are now Mozambique and Madagascar via Mauritius. Thus, the original Chagossians were a mixture of the Bantu and Austronesian peoples. The French Government abolished slavery on 4 February 1794 (16 Pluviôse) but local administrations in Indian Ocean hindered its implementation. The French surrendered Mauritius and its dependencies (including the Chagos) to the UK in the 1814 Treaty of Paris. However, nothing precluded the transport of slaves within the colony, and so the ancestors of the Chagossians were routinely shipped from Mauritius to Rodrigues to the Chagos to the Seychelles, and elsewhere. In addition, from 1820 to 1840, the atoll of Diego Garcia in the Chagos became the staging post for slave ships trading between Sumatra, the Seychelles, and the French island of Bourbon (Réunion), adding a population of Malay slaves into the Chagos gene pool. and that meant that these contract workers often stayed for decades between the visits of the Magistrate, and there is little doubt that some remained for a lifetime. life continued for the Chagossians as before, with European managers and Ilois workers and their families. On the Chagos, this involved specific tasks and rewards, including housing, rations and rum, and a relatively distinct Creole society developed. Over the decades, Mauritian, Seychellois, Chinese, Somali, and Indian workers were employed on the island at various times in the late 19th and early 20th centuries, contributing to the Chagossian culture, as did plantation managers and administrators, visiting ships' crews and passengers, British and Indian garrison troops stationed on the island in World War II, and residents of Mauritius — to which individual Chagossians and their families traveled and spent lengthy periods of time. sold the plantations to the Seychelles company Chagos Agalega Company, which then owned the entire Chagos Archipelago, except for six acres at the mouth of the Diego Garcia lagoon. However, beginning in 1962, the Chagos Agalega Company began hiring Seychellois contract workers almost exclusively, along with a few from Mauritius, as many of the Ilois left the Chagos because of the change in management; by 1964, 80% of the population were Seychellois under 18 month or 2 year contracts. At this same time, the UK and U. S. began talks with the objective of establishing a military base in the Indian Ocean region. The base would need to be on British Territory, as the U. S. had no possessions in the region. The U. S. was deeply concerned with the stability of the host nation of any potential base, and sought an unpopulated territory, to avoid the U. N.'s decolonization requirements and the resulting political issues of sovereignty or anti Western sentiment. The political posture of an independent Mauritius, from which the remote British islands of the central Indian Ocean were administered, was not clearly known, but was of a nature expected to work against the security of the base. In January 1965, the U. S. Embassy in London formally requested the detachment of the Chagos as well. This and other evidence at trial led the UK High Court of Justice Queen's Bench to decide in 2003 that the UK government ultimately decided to depopulate the entire Chagos to avoid scrutiny by the U. N.'s Special Committee on the Situation with Regard to the Implementation of the Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples, known as the "Committee of 24". In 1966, the population was 924.
Наразылықтар
Маврикийдің оппозициялық партиясы «Муавимент Милитант Маврисиан» (МММ) Чагос аралдарын сатып алудың және чагостықтарды күштеп шығарудың халықаралық құқық бойынша заңдылығына күмән келтіре бастады. 1975 жылы «The Washington Post» газетінің журналисі Дэвид Оттавей «Арал тұрғындары АҚШ базасы үшін шығарылды» деген мақала жазып, жариялады, онда чагостықтардың қиын жағдайы егжей-тегжейлі сипатталды. Бұл АҚШ Конгресінің екі комитетін мәселені зерттеуге итермеледі. Оларға «Диего-Гарсия мәселесінің барлығы құпия деп саналады» делінді. 1975 жылдың қыркүйек айында «The Sunday Times» газетінде «Британия сатқан арал тұрғындары» деген мақала жарық көрді. Сол жылы Кенттен келген методист пасторы Джордж Чемпион өзін Джордж Чагос деп атап алып, Сыртқы істер министрлігінің (FCO) алдында жеке пикет ұйымдастырды, оның плакатында тек «ДИЕГО ГАРСИЯ» деп жазылған. Ол 1982 жылы қайтыс болғанға дейін осы пикетті жалғастырды. 1976 жылы Сейшель үкіметі Ұлыбритания үкіметін сотқа берді. Алдабра, Десрош және Фаркуар аралдары BIOT-тан бөлініп, 1976 жылы тәуелсіздік алған Сейшель аралдарына қайтарылды. 1978 жылы Порт-Луистегі Bain Des Dames жерінде алты чагос әйелі аштық жариялады, ал Диего-Гарсия үшін көшеде демонстрациялар өтті (оларды негізінен МММ ұйымдастырды). 1979 жылы Маврикий комитеті Венкатассен мырзаның адвокатына одан да көп өтемақы алу үшін келісімдер жүргізуді тапсырды. Жауап ретінде Ұлыбритания үкіметі Венкатассен ісін кері тартып алуы және барлық чагостықтар аралға оралу құқығынан бас тарту туралы «толық және түпкілікті» құжатқа қол қою шартымен аман қалған чагостықтарға 4 миллион фунт стерлинг ұсынды. Сол кезде өтемақы алуға құқылы болған 1579 чагостықтың 12-сінен басқа барлығы құжатқа қол қойды.
The Mauritian opposition party Mouvement Militant Mauricien (MMM) began to question the validity under international law of the purchase of the Chagos and the removal of the Chagossians. In 1975, David Ottaway of The Washington Post wrote and published an article titled "Islanders Were Evicted for U. S. Base" which related the plight of the Chagossians in detail. This prompted two U. S. Congressional committees to look into the matter. They were told that the "entire subject of Diego Garcia is considered classified". In September 1975, The Sunday Times published an article titled "The Islanders that Britain Sold". That year, a Methodist preacher from Kent, George Champion, who changed his name to George Chagos, began a one man picket of the FCO, with a placard reading simply: 'DIEGO GARCIA'. This continued until his death in 1982. In 1976, the government of the Seychelles took the British government to court. The Aldabra, Desroches, and Farquhar Islands were separated from the BIOT and returned to the Seychelles as it achieved independence in 1976. In 1978, at Bain Des Dames in Port Louis, six Chagossian women went on a hunger strike, and there were demonstrations in the streets (mainly organised by the MMM) over Diego Garcia. In 1979, a Mauritian Committee asked Mr. Vencatassen's lawyer to negotiate more compensation. In response to this, the British Government offered £4m to the surviving Chagossians on the express condition that Vencatassen withdraw his case and that all Chagossians sign a "full and final" document renouncing any right of return to the island. All but 12 of the 1,579 Chagossians eligible to receive compensation at the time signed the documents.
Құқықтық даму
2000 жылы Ұлыбританияның Жоғарғы соты арал тұрғындарына архипелагқа оралу құқығын берді. Алайда оларға қайта оралуға рұқсат берілмеді, және 2002 жылы арал тұрғындары мен олардың ұрпақтары, қазір саны 4500-ге жеткен, британдық Сыртқы істер министрлігінің екі жылдық кешігуінен кейін өтемақы талап етіп қайтадан сотқа жүгінді. 2001 жылдың желтоқсан айында үш шагостық – Оливье Банко, Мари Тереза Майн және Мари Изабел Франс Шарло аралдардан күштеп шығарылғаны және өз еркіне қарсы басқа жерге ауыстырылғаны үшін АҚШ үкіметін сотқа берді. Сот процесінде АҚШ "құқық бұзушылық жасады, қасақана эмоционалдық ауыртпалық тудырды, мәжбүрлі түрде көшіруге ұшыратты, нәсілдік дискриминация жасады, азаптады және геноцидке ұшыратты" деп айыпталды. 2004 жылдың 10 маусымында британ үкіметі 2000 жылғы сот шешімінің күшін жою мақсатында арал тұрғындарына үйлеріне оралуға мәңгі тыйым салатын Патшалық құқығына сәйкес екі жарлық шығарды. 2010 жылдың мамыр айына қарай, шагостықтардың бір бөлігі Диего Гарсияны қант құмырасы және балық аулау кәсіпорнына айналдыру жоспарларын әлі де жасап жатқан еді, қорғаныс келісімі аяқталғаннан кейін (кейбір деректер бойынша 2016 жылы). Тағы да бірнеше ондаған шагостықтар Ұлыбританияда тұруға тырысып бақты. 2006 жылдың 11 мамырында Ұлыбританияның Жоғарғы соты 2004 жылғы жарлықтардың заңсыз екенін және шагостықтардың Шагос архипелагына оралуға құқылы екенін мәлімдеді. Банкольтқа қарсы Макнамара ісінде, Роберт Макнамараға, АҚШ-тың бұрынғы қорғаныс министріне қарсы Колумбия округінің федералды сотындағы іс, қарастырылмай қалды. 2007 жылдың 23 мамырында Ұлыбритания үкіметінің 2006 жылғы Жоғарғы сот шешіміне шағымдануы қабылданбады, және мәселе Лордтар палатасына жеткізілді. 2008 жылдың 22 қазанында Ұлыбритания үкіметі апелляцияда жеңіске жетті, Лордтар палатасы 2006 жылғы Жоғарғы сот шешімін жоққа шығарды және 2004 жылғы екі жарлықты бекітті, сонымен қатар үкіметтің қайта оралуға тыйым салуын қолдады. 2016 жылдың 29 маусымында Ұлыбританияның Жоғарғы соты бұл шешімді 3:2 көпшілік дауыспен бекітті. 2005 жылы 1786 шагостық Еуропалық адам құқықтары сотына шағым түсірді. Шағымда британ үкіметі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны бұзғаны айтылды, атап айтқанда: 3-бап – қадір-қасиетті қорлауға тыйым салу; 6-бап – әділ сотқа құқық; 8-бап – жеке өмірге құқық; 13-бап – ұлттық соттарда өтемақы алу құқығы және; 1-протокол, 1-бап – меншікті бейбіт пайдалану құқығы. 2012 жылдың 11 желтоқсанында сот шағымның сотта қаралуы туралы өтінішін қабылдамады, себебі B.I.O.T. ЕҚҚС-ның қарауына кірмейді, және барлық талаптар бұрын тиісті ұлттық, яғни британдық соттарда қаралып, шешілген. 2009 жылы БИОТ-та шагостықтардың қоныстануына кедерес келтіру мақсатында Ұлыбритания БИОТ-ты "теңіз қорығы" деп жариялауды ұсынды, бұл бұрынғы тұрғындарының өз жерлеріне оралуына жол бермеуді көздеді. Дипломатиялық жеделхаттың мазмұны төмендегідей:
In 2000 the British High Court granted the islanders the right to return to the Archipelago. However, they were not actually allowed to return, and in 2002 the islanders and their descendants, now numbering 4,500, returned to court claiming compensation, after what they said were two years of delays by the British Foreign Office. In December 2001, three Chagossians Olivier Bancoult, Marie Therese Mein, and Marie Isabelle France Charlot sued the US government for being expelled from the islands and transferred against their will to another location. The lawsuit accused the United States of "trespass, intentional infliction of emotional distress, forced relocation, racial discrimination, torture, and genocide." On 10 June 2004 the British government made two Orders in Council under the Royal Prerogative forever banning the islanders from returning home, to override the effect of the 2000 court decision. As of May 2010, some of the Chagossians were still making return plans to turn Diego Garcia into a sugarcane and fishing enterprise as soon as the defence agreement expired (which some thought would happen as early as 2016). A few dozen other Chagossians were still fighting to be housed in the UK. On 11 May 2006 the British High Court ruled that the 2004 Orders in Council were unlawful, and consequently that the Chagossians were entitled to return to the Chagos Archipelago. In Bancoult v. McNamara, an action in the United States District Court for the District of Columbia against Robert McNamara, the former United States Secretary of Defense, was dismissed as a nonjusticiable political question. On 23 May 2007, the UK Government's appeal against the 2006 High Court ruling was dismissed, and they took the matter to the House of Lords. On 22 October 2008, the UK Government won on appeal, the House of Lords overturned the 2006 High Court ruling and upheld the two 2004 Orders in Council and with them the Government's ban on anyone returning. On 29 June 2016, this decision was upheld by the Supreme Court of the United Kingdom, again by a 3–2 majority. In 2005, 1,786 Chagossians made Application for a Trial of the issues with the European Court of Human Rights. The Application said that the British Government violated their rights under the European Convention on Human Rights, specifically: Article 3 – The prohibition against degrading treatment; Article 6 – The right to a fair trial; Article 8 – The right to privacy in one's home; Article 13 – The right to obtain remedy before national courts, and; Protocol 1, Article 1 – The right to peaceful enjoyment of one's possessions. On 11 December 2012, the court rejected on the Application's request for a trial ruling that the B. I. O. T. did not come under the jurisdiction of the ECtHR, and that in any event, all claims had previously been raised and settled in the proper national, that is British, courts. in a calculated move in 2009 to prevent re settlement of the BIOT by native Chagossians, the UK proposed that the BIOT become a "marine reserve" with the aim of preventing the former inhabitants from returning to their lands. The summary of the diplomatic cable is as follows:
2017 жылғы БҰҰ Бас Ассамблеясының дауысы
2017 жылғы 23 маусымда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы (БҰҰБА) Маврикий мен Ұлыбритания арасындағы аумақтық дауды Халықаралық сотқа (ХС) жолдау туралы шешім қабылдады, бұл Үнді мұхитындағы Чагос аралдары архипелагының құқықтық мәртебесін нақтылау мақсатында жасалды. 94 дауыспен қолдалып, 15 дауыс қарсы болғандықтан, ұсыныс көпшілік дауыспен мақұлданды. 2019 жылғы 25 ақпанда ХС Ұлыбритания Чагос аралдарының халқының өзін-өзі анықтау құқығын бұзғанын және аралдардың бақылауын беруге міндетті екенін мәлімдеді.
On 23 June 2017, the United Nations General Assembly (UNGA) voted in favour of referring the territorial dispute between Mauritius and the UK to the International Court of Justice (ICJ) in order to clarify the legal status of the Chagos Islands archipelago in the Indian Ocean. The motion was approved by a majority vote with 94 voting for and 15 against. On 25 February 2019 the ICJ ruled that the United Kingdom infringed on the right of self determination of the Chagos Islanders and was obliged to cede its control of the islands.
2019 жылғы БҰҰ Бас Ассамблеясының қарары
2019 жылғы 22 мамырда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1965 жылы Чагос архипелагін Маврикийден бөлудің құқықтық салдары туралы 2019 жылғы 25 ақпандағы Халықаралық соттың консультативтік пікірін құптай отырып, Ұлыбританияны аймақтан колониалды әкімшілігін алты ай ішінде шартсыз түрде алып тастауға талап ететін резолюция қабылдады. Резолюция 116 дауыспен қолдады, 6 қарсы дауыс берді (Австралия, Венгрия, Израиль, Мальдивтер, Ұлыбритания, АҚШ), ал 56 ел дауыс бермей қалды. 2020 жылғы қаңтарға дейін Ұлыбритания Халықаралық соттың консультативтік пікірін орындаудан бас тартты.
On 22 May 2019, the United Nations General Assembly adopted a resolution welcoming the 25 February 2019 ICJ advisory opinion on the legal consequences of separating the Chagos Archipelago from Mauritius in 1965, demanding that the United Kingdom unconditionally withdraw its colonial administration from the area within six months. The resolution was passed by a recorded vote of 116 in favour, to 6 against (Australia, Hungary, Israel, Maldives, United Kingdom, United States), with 56 abstentions. As of January 2020, the UK has refused to abide by the ICJ's advisory opinion.